Ethnoglobus » ЭТНОПОЛИТИКА » Türk Dövlətləri Təşkilatının tarixi-ənənəvi kökləri varmı... (I yazı)

Türk Dövlətləri Təşkilatının tarixi-ənənəvi kökləri varmı... (I yazı)

image

Solmaz Toqidi-Rüstəmova  , professor

 Azərbaycanın öz dövlət müstəqilliyini bərpa etdikdən sonrakı dövr bir sıra müasir dünya dövlətləri arasında müxtəlif əsaslar və maraqlar üzərində inteqrasiya prosesslərinin vüsət alması ilə səciyyələnir.  Ümumi kökə və mədəniyyətə sahib olan türk xalqlarının bir-biri ilə yaxınlaşması və sürətli inteqrasiyası da bu baxımdan nəzərə çarpan ən qabarıq proseslərdən sayıla bilər. Həmin prosesi şərtləndirən və günün zərurətinə çevirən səbəblər və maraqlar üzərində dayanmadan, bu məsələ ilə bağlı bir məqama diqqət yetirək.


 5 müstəqil Türk dövlətləri tərəfindən siyasi, ictimai, iqtisadi, mədəni və digər sahələrdə əlaqələrin güclənməsinə yönəlik müxtəlif beynəlxalq birliklərin yaranması Azərbaycan cəmiyyətinin müəyyən bir qismində böyük “Turan” ideyasının bərpası kimi qəbul edilir və sosial şəbəkələrdəki müzakirələrdən göründüyü kimi heç də birmənalı qarşılanmır. Bu proseslərin beynəlxalq aləmdə də müəyyən qıcıqlar doğurduğu, bir sıra ölkələrin açıq-aydın narahatlığına səbəb olduğu nəzərə alınarsa, Azərbaycan cəmiyyətinin bir hissəsinin “turançılıq” kimi qələmə verilən türk birliyi ideyasına skeptik, bəzi hallarda hətta barışmaz münasibətini ilk növbədə xarici, xüsusilə qonşu dövlətlərin mənfi reaksiyası və ölkəmizə qarşı təhdidlər və ya təhlükələr yarada biləcəyi ehtimalının təsiri ilə izah etmək olar.

 Bu ideyanı qəbul etməyən başqa bir qisim öz mövqeyini müasir türk dövlətlərinin daxili siyasəti və mövcud hakimiyyətlərin xarakteri ilə əsaslandırır. Azərbaycanda yaşayan milli azlıqların və azsaylı xalqların nümayəndələrinin sosial şəbəkələrdə məhz “Turan” adı ilə gündəmə gətirilən bu proseslərə hər hansı mövqeyi tək-tək istisnalar sayılmadan kəskin şəkildə qoyulmasa da “narazılar” arasında bu xalqların nümayəndələrinin (o cümlədən xaricdə yaşayanların) olduğu nəzərə çarpır.

    Son aylarda Türk xalqlarının və dövlətlərinin inteqrasiya problemlərinin müzakirə olunduğu iki beynəlxalq elmi konfransda iştirakım zamanı bu proseslərin mahiyyəti ilə daha dərin tanışlıqdan, eləcə də sosial şəbəkələrdə bu mövzuyla bağlı fikirləri daha diqqətlə izlədikdən sonra məsələyə ilk növbədə tarixilik baxımından aydınlıq gətirməyə və münasibət bildirməyə lüzum görürəm. Təbii ki, bu “tarixi ekskursa”  əfsanəvi “İran-Turan” qarşıdurmasından deyil, müasir türk dövlətlərinin xələfləri olduğu proseslərdən başlayıram.

    XX əsrin əvvəllərində, artıq öz etnik-milli kimliklərini dərk etmiş türk xalqlarının, xüsusilə  Rusiya İmperiyası hüdudunda yaşayan türk toplumlarının öz talelərini siyasi baxımdan həll etmək çarpıntılarını məhz  “türk kimliyi” əsasında əməkdaşlıq üzərində qurması olduqca diqqətəlayiqdir. Rus çarizminə qarşı mübarizəni siyasi-inqilabi partiyalar yaratmaq yolu ilə aparan digər İmperiya xalqlarından fərqli olaraq ölkənin müsəlman-türk xalqları 1905-ci ilin avqustunda özlərinin ilk qurultayına yığışırlar. Nijni-Novqorod şəhərində, Volqa boyu üzən gəmidə yarı-gizli şəraitdə keçən və tarixə “Ümumrusiya müsəlmanlarının I qurultayı” kimi düşən bu və sonrakı yığıncaqlar “müsəlman” adı daşısa da, onların İmperiyanın əsasən türk xaqlarını əhatə etdiyi və qarşısına da məhz milli-siyasi vəzifələr qoyduğu bu qurultayın əsas təşkilatçılarından olan Əlimərdan bəy Topçubaşovun Açılış nitqinin  ilk cümlələrindən bəlli olur:

“Biz – türklər eyni kökə, eyni mənşəyə, eyni dinə mənsubuq. Bizim əcdadlarımızın torpaqları Məğribdən Məşriqə qədər uzanırdı...Babalarımızın qəhrəmanlığına baxmayaraq bu gün biz nə Qafqaz dağlarında, nə Krım bağlarında, nə Qazan çöllərində, bizim öz tarixi vətənimizdə, öz əcdadlarımızın torpaqlarında öz ehtiyaclarımızı və dərdlərimizi açıq müzakirə etmək imkanından məhrumuq...”  

     İmperiyanın bütün türk-müsəlman xalqlarını əhatə edən və azərbaycanlıların aparıcı mövqelərə malik olduğu bu hərəkatın hələ yalnız 1905-1906-cı illərdə 3 dəfə öz qurultaylarını keçirməsi (sonuncu- 1916-cı il) Rusiyanın “türk elitasının”  siyasi fəallığının ən parlaq nümayişi olur və İmperiyanın ictimai-siyasi mühitində “siyasi türkçülük” ifadəsinin yaranması ilə nəticələnir. Ayrıca qeyd edək ki, bu hərəkatın gələcək strategiyasını müəyyənləşdirən əsas proqram sənədləri türk-müsəlman dünyasının liderlərindən biri kimi qəbul edilən, böyük nüfuz sahibi, hüquqşünas Əli Mərdan bəy Topçubaşov tərəfindən hazırlanmışdır.

   Azərbaycanlı siyasi xadimlərin İmperiyanın digər türk-müsəlman xalqları ilə əməkdaşlığı bu  

qurultaylarla yanaşı, Rusiya Dövlət Dumalarında da davam etmişdir. Rusiya Parlamentinin bütün

4 çağırışında azərbaycanlı, tatar və digər türk xallarını təmsil edən deputatlar məhz

“Müsəlman Fraksiyasında” (I Dumada – 36 nəfər) birləşmiş və fəaliyyətlərini birgə tənzim etmişlər. Çar hakimiyyətinin hər dəfə   yeni Dumaya seçkilər ərəfəsində milli ucqarlardan olan nümayəndələrin sayını mütəmadi olaraq azaltdığı bir şəraitdə 4-cü Dumada (1912-1917-ci illər) artıq cəmi 7 nəfərdən ibarət olan “Müsəlman Fraksiyasında” Cənubi Qafqazın müsəlman əhalisindən yeganə deputat Məmməd Yusif Cəfərov Dumada heç bir nümayəndəsi olmayan bütün Türküstan əhalisinin (hazırki 5 Orta Asiya respublikalarının ərazisi) hüquqlarını da müdafiə etmişdir.

   Burada xüsusi vurğulanmalıdır ki, ümumi qəbul edilmiş rəyə görə “siysi türkçülük” ideoliji konsepsiyası məhz Rusiya İmperiyasının türk xalqlarının görkəmli fikir adamları tərəfindən hazırlanmış, Osmanlı dövlətinin siyasi xadimləri sonradan bu fikir hərəkatına qoşulmuşlar.

  Bütün bu dövrdə Azərbaycanın türk-müsəlman ziyalıları Osmanlı mühiti orbitində də fəal olmuş, təhsil almaqdan tutmuş bu ölkədə gedən ictimi-siyasi və ədəbi proseslərdə iştirak etmişlər. I dünya müharibəsi başlayanda Çar hakimiyyəti öz hərbi rəqibi Osmanlı dövlətinə rəğbətinə görə Cənubi Qafqazın türk-müsılman əhalisinə etibar etməmiş, bu məqsədlə bir sıra önləyici tədbirlər görmüşdür. Az sonra Azərbaycan ictimaiyyəti bu “etimadsızlığın” heç də əsassız olmadığını nümayiş etdirmişdir. 1915-ci ildə Qarsın türk-müsəlman əhalisinin bir neçə ay fasiləsiz erməni-rus qoşunları tərəfindən xüsusi qəddarlıqla müşayiət olunan kütləvi qırğınlar və talanlara məruz qalması Cənubi Qafqazın azərbaycanlı cəmiyyətində geniş əks-səda doğurmuşdur. Bakı Müsəlman Xeyriyyə Cəmiyyəti Qars camaatına kömək üçün 3 dəfə Rusiya  çar hökumətinə müraciət etsə də: “Siz, Qafqazlı müsəlmanlar, bizim düşmənlərimizə yardım etmək istəyirsiniz. Müharibə zamanı buna icazə verilməz”- deyə hər dəfə rədd cavabı almışdır. Nəhayət, Əlimardan bəy Topçubaşov kimi tanınmış ictimai-siyasi xadimin başçılıq etdiyi nümayəndə heyəti Tiflisdə, Qafqaz Canişini ilə görüşərkən irəli sürülən iddiaya verdiyi: “Siz, iki dövlət – Osmanlı imperatorluğu ilə Rusiya çarlığı müharibə edirsiniz. Biz, sizin düşmənlərinizə deyil, işğalınız altına aldığınız vilayətlərdəki pərişan qardaşlarımıza insani və maddi yardım etmək istəyirik” – cavabı ilə tələb olunan icazəni ala bilmişdir.

    Azərbaycan türklərinin müharibə gedən ərazilərdə aylarla Osmanlı türk əhalisinə verdiyi geniş maddi və mənəvi dəstəyin, eləcə də bu savaş dövründə əsir düşmüş və Nargin adasında saxlanılan türk əsgər və zabirtlərinə ərzaqla təminat və müalicədən tutmuş, əsirlikdən azad edib vətənlərinə yola salmağa qədər göstərilən xidmətin xarakteri həmin dövr bu məqsədlər üçün yaradılan təşkilatın və onun nəşr etdiyi jurnalın adında  əks olunmuşdur: “Qardaş köməyi”.

    Az sonra, belə bir qarşılıqlı kömək artıq dövlət səviyyəsində, Osmanlı ordusu tərəfindən Azərbaycan xalqına və yeni yaradılmış Azərbaycan dövlətinə ediləcək...  

                Ardı var...















I Rusiya Dövlət Dumasının Müsəlman Fraksiyasının üzvlərindən bir qrup. Azərbaycanlı deputat Məhəmməd Ağa Şahtaxtlı (ayaq üstə, soldan birinci)











Əli Mərdan bəy Topçubaşov, Türk-müsəlman dünyasının nüfuzlu xadimi, I Dövlət Dumasında Müsəlman ftaksiyasının üzvü



r










II Rusiya Dövlət Dumasının Müsəlman Fraksiyasının üzvlərindən bir qrup. Azərbaycanlı deputatlar Fətəli Xan Xoyski (oturub, soldan birinci) və Xəlil bəy Xasməmmədov (oturub, sağdan birinci










"Qardaş köməyi"jurnalı







Rusiya müsəlmanlarının l qurultayının iştirakçıları. (1905, Nijni -Npvqorod)







Rusiya müsəlmanlarının lV qurultayı. Əlimərdan bəy mərkəzdə (oturub, soldan dördüncü)



























Məmməd Yusif Cəfərov. 4-cü Dövlət Dumasında Cənubi Qafqazın müsəlman əhalisindən yeganə deputat. Dumada heç bir nümayəndəsi olmayan Türküstan müsəlmanlarının hüquqlarını müdafiə etmiş, bu əhali qrupunun rus məmurları qarşısında təzim etməsi haqda qanunun ləğvinə nail olmuşdur.






















ДРУГИЕ НОВОСТИ
ВСЕ НОВОСТИ
16:02MULTİKULTURALİZM MƏRKƏZİNDƏ “AZƏRBAYCANDA YAŞAYAN TATLARIN ETNO-KONFESSİONAL TARİXİ” MÖVZUSUNDA TƏDBİR KEÇİRİLİB15:37А.Клесов: Древние арии - кто они были и откуда?12:33В Монголии проходит VII Международный фестиваль исполнителей на Морин Хууре15:09Исторические традиции кыргызского народа: «Кыргызское кочевье»14:47Pulu necə cəlb etməli və saxlamalı?14:33MÜKEMMELLİK13:16От кыпчаков к казахам. Политическая история Восточного Дешт-и-Кыпчака в XIII – начале XVI в.13:27"Эй, джони ман". Как Полад Бюльбюль-оглы и Орифшо Орифов дали концерт в Таджикистане13:12Как вызвать дождь в Таджикистане? Проводим специальные таджикские обряды12:52Христианство в Кавказской Албании17:05Состоялся первый Курултай по этнотуризму "Кочевой путь Гянджабасара и традиции кочевья: по следам предков"11:36CAMAL LƏLƏZOƏ - ƏDİB, ŞAİR, TƏNĞIDƏKƏ...11:17Кыпчаки в христианском мире (вопросы адаптации и ассимиляции).15:54İsrail'in askere almaya çalıştığı Ultra Ortodoks Yahudiler kimler, neden direniyorlar?15:19آگاهی «متفاوت» انسان دشت نشین زمان و مکان را تعریف می کند15:06Moscow’s New Language Policy Document Drops All References to Problems of Non-Russian Languages Contained in 2021 Draft12:33Cостоится первое официальное заседание Satellite Rotary Club Baku İnternational Shahdag Qusar15:34Iran recruits former Afghan soldiers for Middle East conflicts10:32İranda 14-cü prezident seçkiləri keçirilir19:15Битвы империй за Азербайджан (XIII-XV вв.)19:00Наследники культуры Золотой Орды. Опыт исторической биографистики деятелей культуры тюрко-татарских государств15:45Башкортостан в ХХ – XXI вв.21:15Турецкий преподаватель изготавливает тюркские музыкальные инструменты в мастерской вуза в Бишкеке21:06Гнезда, насчитывающие столетия: «птичьи дворцы» Османской империи18:52Национальный татарский праздник Сабантуй отметили в Азербайджане17:32Туркменская литература. Попытка исторической биографистики17:05Праздник "Тун пайрам" прошел в Хакасии16:04Bir İranlıyla İletişim Kurmak Şatranç Oyununa Benzer Veya İranlıların Psikolojik Portresi15:57Стремление к совершенству – естественное желание09:58İranda 14-cü prezident seçkiləri18:36Крымскотатарская поэзия ханского периода. Опыт исторической биографистики12:49ЧЕРКЕСЫ МЕЖДУ ТЮРКАМИ И РУССКИМИ19:04İRANDA İSLAHATÇILAR İSLAHATÇI OLSALAR, MƏSUD MƏSUD OLAR19:18Суть еврейских праздников. Шавуот: обретение свободы19:15Суть еврейских праздников. Шавуот: Тора жизни23:4412 ИЮНЯ-ДЕНЬ НЕЗАВИСИМОСТИ РОССИИ15:03Социально-философское наследие Махтумкули Фраги: преемственность идей мира, гуманизма и национального единства13:50КАБАРДИНЦЫ МЕЖДУ ТЮРКАМИ И РУССКИМИ16:57Bəhai icması və Dini Komitənin birgə “Qlobal sülh: Elm və dinin vəhdəti” mövzusunda elmi-praktik konfransı keçirilib16:01DÖVLƏT KOMİTƏSİNİN SƏDRİ BEYNƏLXALQ BƏHAİ İCMASININ BMT-DƏKİ BAŞ NÜMAYƏNDƏSİ İLƏ GÖRÜŞÜB15:01КРЫМСКИЕ ТАТАРЫ И КНЯЖЕСТВА ЦЕНТРАЛЬНО-ВОСТОЧНОЙ ЕВРОПЫ 1538-1713.09:06Bozkır insanının "farklı" bilinci zamanı ve mekanı tanımlar18:52ТАЛАНТ, ПРЕДАННОСТЬ И СОСТРАДАНИЕ ХИРУРГА КАМИЛЯ АБДУЛЛАЕВА15:32Татары под властью русских 1552-1913 гг.10:08Qüds, Azərbaycan və Dağlıq Qarabağ17:01“ANAJ” saytının beynəlxalq məsələlər qrupu Azərbaycan Respublikasını Şah İsmayıl Xətaiyə sahib çıxmaq əzmində ittiham edir.15:32«АЗ ХУРОСОНАМ КАШИДӢ, ТО БАРИ ЮНОНИЁН…». Ба гиромидошти хотираи мутафаккири бузурги тоҷик мавлоношиносони ҷаҳон дар Париж ҷамъ меоянд15:00Изучение этнических стереотипов в среде грузинской молодежи («свои – чужие” в обществе)13:53Məqtəl ədəbiyyatının nümunəsi kimi Məhəmməd Füzulinin “Hədiqətüs-süəda” əsərinə metodoloji yanaşmanın özəllikləri09:27Osmanlı dövlətində qeyri-müsəlmanlara qarşı münasibət09:17Раскрытие сокровенного: Общее и частное при даровании Торы09:06Недельная глава «Бемидбар». Лиминальное пространство21:21«КОХИ НАВРУЗ» – СОВРЕМЕННОЕ ТУРИСТИЧЕСКОЕ ЧУДО ТАДЖИКИСТАНА22:43В Таджикистане заблокированы сайты террористических и экстремистских организаций, также запрещён ввоз их литературы21:06В Азербайджане прошел прекрасный татарский национальный праздник "Карга боткасы".20:42İran prezident seçkilərinə hazırlaşır09:27როგორია აკაკი წერეთლისა და ნატალია ბაზილევსკაიას ერთადერთი ვაჟის ისტორია21:07İRAN ASSİMİLYASİYA SİYASƏTİNİ DAHA İSRARLA DAVAM ETDİRİR19:29Ləzgi-Azərbaycan ədəbi əlaqələrinin möhkəm dayaqlara söykənmiş zəngin tarixi əsrlərin dərinliklərinə gedib çıxır.19:21В Шуше состоялось заседание министров образования Организации тюркоязычных государств19:11Irak Türkleri – Azerbaycan İlişkilerinde Yeni Ufuklar18:33Azerbayacan’nın resmi olarak KKTC’yi tanımak için kendi ülke çıkarlarına uygun bir zamanı beklediğine işaret etmektedir.21:11Загрязненный воздух и шум в раннем возрасте увеличивают риск психологических расстройств20:28Bab və babilik: Bir tarixi hadisənin izi ilə17:37DOKUZ OĞUZ DESTANI BAZINDA TÜRK DESTANLARINDA VE KUTSAL KİTAPLARDA İNSANIN YARATILIŞI12:53Talış folklor mahnılarının tədqiqatçıları arasında xalq artisti və pedaqoq Zümrüd xanım Məmmədovanın rolu12:39Политическая ситуация в Иране после гибели Раиси15:13SÜLEYMAN STALSKİ "DƏRƏYƏ SU GƏLDİ DEYƏ"-СТIАЛ СУЛЕЙМАН "КlАМУ САДРА СЕЛНА ЛУГЬУЗ"15:06Dahi rus şairi haqqında yeni kitab - “Bəşəri poeziyanın əbədiyyət günəşi”12:26MƏHƏMMƏD HÜSEYN ŞƏHRİYARIN ANASI20:53“Ekoloji mədəniyyət, mənəvi dəyərlər və vətəndaş cəmiyyətinin həmrəyliyi”» mövzusunda respublika kulturoloji seminar keçirilib.11:55Derheqa nivîskar Şamîlê Sêlim Esgerov (1928-20.05.2005)09:53Zümrüd Məmmədovanın yubileyinə həsr olunmuş elmi-seminar keçirilmişdir.19:58Европейские страны и палестинское государство: на пути к коллективному признанию?19:44İRADƏ MƏLİKOVANIN “MƏN FƏXR EDİRƏM Kİ, AZƏRBAYCANLIYAM” KİTABININ TƏQDİMATI KEÇİRİLİB20:13Бронзовый медальон Султана Мехмета Фатиха продан на аукционе в Лондоне за 1,4 миллиона фунтов стерлингов13:28Çöl adamının “fərqli” şüuru zamanı və məkanı müəyyən edir00:31İRANDA HAKİMİYYƏTİN YENİ SOSİAL BAZA AXTARIŞI19:15Türkiye, Greece strengthening mutual understanding on fighting terrorism: President Erdogan18:58Сможет ли Греция правильно оценить видение Турцией перспектив сотрудничества?18:48AZERBAYCAN DEMOKRAT FIRKASININ DEVLETÇİLİK SİYASETİ (1945-1946)18:25AZƏRBAYCAN DEMOKRAT FİRQƏSİNİN DÖVLƏTÇİLİK SİYASƏTİ (1945-1946-CI İLLƏR)19:41RUSİYA ATOM BOMBASI ATMAQLA, İRAN DA ONU YARATMAQLA TƏHDİD EDİR19:44Пробуждение природы в Турции отмечают традиционным цыганским фестивалем Какава21:20Güney Azerbaycan folklorunda halkın hayatı ve ulusal kimlik işaretleri21:123.Mikro Dünya Savaşı16:46Şərqşünaslıq İnstitutunda “44 günlük Vətən müharibəsi İran mediasında” kitabı çapdan çıxıb14:42MİLLİ ADƏT-ƏNƏNƏLƏRİN QORUNMASI MULTİKULTURALİZMİN BAŞLICA ŞƏRTİDİR14:35FARS SÖZÜ FƏ BU SÖZ OLAN SÖZ BİRLƏŞMƏSİ FARSLARIN MİLLİ KİMLİYİNİN QORUYUCUSUDUR17:21KANT VƏ TANRI MÖVCUDLUĞUNU SÜBUT ÜÇÜN PRAKTİKİ SƏBƏB17:09İRANIN DOSTU KİM, DÜŞMƏNİ KİM19:31ASELSAN меняет ситуацию в области радиоэлектронной борьбы13:21Новые горизонты в отношениях Турции и Ирака16:38В Центральной Азии появился запрос на новое региональное объединение10:59Закрыли ли Иран и Израиль вопрос взаимного противостояния?21:30Təzadlı İran19:52«Неожиданный шаг»: почему Таджикистан и Турция отменили безвизовый режим?13:46Иракские езиды отмечают Чаршама Сарсале (Çarşemа Serê Salê) «Праздник красной среды», в тяжелых лагерных условиях09:13Китайская философия: влияние на современную культуру и общество09:07Взгляды некоторых курдских писателей в отношении концепции Ницше о морали09:02Что можно ожидать от конфронтации Израиля с Ираном?20:17Экологи: Афганский канал Кош-Тепа ударит по водоснабжению всех стран в бассейне Амударьи18:15İranın əsl üzü22:59В Иране произошло нападение на военный объект КСИР и полицейские участки19:43ТЕОРИЯ КВАНТОВОГО СОЗНАНИЯ, ТРАНСЦЕНДЕНТНОСТЬ, КВАНТОВАЯ ПСИХОЛОГИЯ И КОРАНИЧЕСКИЕ АЯТЫ18:54İRANDA XALQ HÖKUMƏTİNİN XALQI VƏ ONUN "DÜŞMƏNLƏRİ"- DAXİLİ İSTİKBARI12:33«Пурым не свято, а троска не хвароба»: март 1924-го14:13Езиды отмечают праздник наступления нового года «Клоча Саре Сале»13:19Астрономы создали новую карту Вселенной с 1,3 млн сверхмассивных черных дыр18:13LƏZGİ ÇÖRƏYİ - ХЬРАН ФУ11:13Alagöz kəndində XIII əsrə aid Yəhudi (Xəzər?) qəbiristanlığı.21:38Что стоит за решением США построить порт в Газе?19:06İRAN ÖZ AMPLUASINDA20:44Цифровая зависимость ухудшает как физическое, так и психическое здоровье20:15Fransanın İrana qarşı tarixi düşmənçiliyi20:25С грустью вдыхая людей безразличие, Ангел страдает в собачьем обличии…21:58«ТРАДИЦИОННЫЕ КАЛЕНДАРНЫЕ ОБРЯДЫ ТАТАРСКОГО НАРОДА»21:12TATAR XALQININ BAHAR BAYRAMLARI22:59В Баку состоялся Фестиваль татарской кухни18:03Qonşun İran olsa12:35«Новруз» и «Эргенекон» в понимании наших предков11:30Русский праздник Навруз19:28Гагаузия меж двух огней: почему автономия оказалась в центре конфликта с Кишиневом.13:41Мэрцишор – мартовское очарование. О празднике, его символе, исторических находках, легендах и традициях13:18Казахстанский каллиграф, обучавшийся мастерству в Турции, представил свои работы в Астане20:55Армения, созданая как антиосманский и антиперсидский проект для современной России полностью утратил свое значение00:1528 февраля отмечается Всемирный день татарской кухни.16:24İRANIN SEÇİMSİZ SEÇKİLƏRİ16:18Межэтнические брачные союзы: чем они хороши или плохи16:41Novruzun ilk çərşənbəsi - Su çərşənbəsi günüdür16:05Казахстан превратился в важного торгового партнера ЕС в Центральной Азии17:50Айдар - особая традиция в Казахстане сохранять прядь волос на макушке у мальчиков14:06Англо-аргентинский территориальный спор вновь стал актуальным13:48İKİ TƏBRİZ ÜSYANI16:42Искусственно деформированный череп из некрополя Кухуроба22:02Ильхам Алиев: Тюркский мир - это наша семья21:50SEPAH MƏNTİQİ18:49İRAN DÜŞMƏNLƏRƏ “KİŞ(ŞAH)” DEYİB, “MAT” ETDİ16:31Турецкие ученые: Рост числа айсбергов в Южном океане - свидетельство изменения климата16:49ВРЕМЯ ЦВЕТЕНИЯ ЛЮБВИ16:37Почему Караван идет, ... или oбращение к российским ученым09:01Узбекистан создаёт новую национальную систему общественной безопасности09:00Узбекистан укрепляет основы политической стабильности, укрепляя межэтническое согласие и дружественную обстановку в Центральной Азии16:03Слово о Великом Устаде кумыкского народа15:04Праздник Саде в Иране: победа над силами тьмы, мороза и холода18:36Сагаалган (Цаган Сар) 2024: история и традиции буддийского праздника18:13Президент Монголии издал указ о продвижении музыкального инструмента морин хуур14:50Məhəmməd Əmin Rəsulzadə 140 (I yazı): Rəsulzadə və İran inqilabı11:28İran’da Türk Kimliği10:22Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti’nin Mavi Vatan’daki önemi nedir18:49გულნარა ინანჯის ცხოვრება საზღვრების გარეშე08:52KİÇİK ÇİLLƏ –YALQUZAQ ayı başlayır18:33Отношения Ирана и России: от исламской революции до наших дней (ЧастьIII)18:20Будет снят узбекско-азербайджанский фильм о Максуде Шейхзаде13:33LAZLAR KİMDİR?18:41В античном городе Дара в Турции найден канал возрастом 1500 лет13:37Фильм иранских режиссеров номинирован на премию «Золотой медведь» Берлинского кинофестиваля17:12Отношения Ирана и России: от исламской революции до наших дней (Часть II)16:50Отношения Ирана и России: от исламской революции до наших дней ( I часть)18:22Традиционные шоу в лесу баобабов в Сенегале предлагают туристам красочные фрагменты культуры страны18:42Первая пилотируемая космическая миссия - национальная гордость Турции15:38Страны Центральной Азии заявили о поддержке принципа «одного Китая»14:07Как талибы уничтожают память о самом известном полевом командире хазарейцев17:44RƏSULZADƏ – 140 “II Beynəlxalq Rəsulzadə Qiraətləri” 2.17:42RƏSULZADƏ – 140 “II Beynəlxalq Rəsulzadə Qiraətləri” 1.14:50Власти Казахстана исключили «Талибан» из списка запрещенных в стране организаций13:09Azər Cəfərov: Müasir İran cəmiyyəti iqtidarın bəhailərə qarşı talan və təzyiqlərinə qatılmır22:00İranda "Aşıqlar incəsənət ensiklopediyası"nın təqdimat mərasimi olacaq22:32В Украине ПЦУ впервые отмечает Рождество 25 декабря – а не 7 января11:29Gazze'deki savaşın Doğu Akdeniz'deki gaz sahalarının gelecekteki gelişimi üzerinde uzun vadeli sonuçları olabilir11:20Лефкоша отреагировала на шаги Южного Кипра по «Национальному морскому пространственному планированию»18:39İran milli kimliyində fars dili üçün yaranan təhlükə22:16Более 19,4 тысячи этнических казахов получили статус кандаса с начала года12:59TÜRKLERDE GÜNEŞE SAYGI: ÇİLE GECESİ19:31Разница империи и многонационального государства очень разительна с либеральным прочтением19:21Доходы Монголии от туризма впервые составили $1 млрд19:12Çılə id19:06“QARAQIŞ”, YƏNİ “BÖYÜK ÇİLLƏ” BAŞLAYIR20:28Pope Francis approves Catholic blessings for same-sex couples, but not for marriage20:04Papa Fransisk eyni cinsli izdivaclara İCAZƏ VERMƏYİB19:03Навруз как феномен мировой культуры. Часть II19:02Навруз как феномен мировой культуры. Часть I19:00Еврейская культура не всегда была ответом на нееврейскую культуру18:45Mossad's assassination threat and the reaction of Turkish intelligence16:30Vision of ‘Türkiye's century’: Türkiye as a system-building actor16:10В Москве прошла конференция: «Народы Молдовы в России - дружба на века».18:25Türkiye'nin ilk uzay yolcusu Gezeravcı'nın 9 Ocak'ta uzaya gönderilmesi planlanıyor16:10Sovet-İran danışıqlarının müvəffəqiyyətlə başa çatdırılması12:24В турецкой Конье чтят наследие великого поэта-мистика «Мевляны»12:19Никто из официальных лиц и спортивных чиновников России и Беларуси на Олимпиаду не будут приглашены16:15Узбекистан устремлен к «зеленой» экономике16:08Обеспечение конституционных прав граждан - основной вектор реализации социальной политики Узбекистана15:57Конституционные основы развития свободной рыночной экономики в Узбекистане15:46Усиление конституционных основ деятельности национальных институтов по правам человека в Узбекистане15:30Конституция Узбекистана в новой редакции — правовая основа устойчивого развития18:24Enhancing the Guarantees of Human Rights Protection in the New Constitution of Uzbekistan18:16Усиление гарантий защиты прав человека в новой Конституции Узбекистана11:13Uzbekistan is fortifying the foundations of political stability by strengthening interethnic harmony and friendship in Central Asia11:04Uzbekistan is creating a new national public security system21:40TÜRK BOYLARINDA KAMÇI
САМОЕ ЧИТАЕМОЕ
  1. Talış folklor mahnılarının tədqiqatçıları arasında xalq artisti və pedaqoq Zümrüd xanım Məmmədovanın rolu
  2. Iran recruits former Afghan soldiers for Middle East conflicts
  3. Социально-философское наследие Махтумкули Фраги: преемственность идей мира, гуманизма и национального единства
  4. Национальный татарский праздник Сабантуй отметили в Азербайджане
  5. В Азербайджане прошел прекрасный татарский национальный праздник "Карга боткасы".
  6. Zümrüd Məmmədovanın yubileyinə həsr olunmuş elmi-seminar keçirilmişdir.
  7. Турецкий преподаватель изготавливает тюркские музыкальные инструменты в мастерской вуза в Бишкеке
  8. В Таджикистане заблокированы сайты террористических и экстремистских организаций, также запрещён ввоз их литературы
  9. ЧЕРКЕСЫ МЕЖДУ ТЮРКАМИ И РУССКИМИ
  10. Состоялся первый Курултай по этнотуризму "Кочевой путь Гянджабасара и традиции кочевья: по следам предков"
  11. DOKUZ OĞUZ DESTANI BAZINDA TÜRK DESTANLARINDA VE KUTSAL KİTAPLARDA İNSANIN YARATILIŞI
  12. Məqtəl ədəbiyyatının nümunəsi kimi Məhəmməd Füzulinin “Hədiqətüs-süəda” əsərinə metodoloji yanaşmanın özəllikləri
  13. MƏHƏMMƏD HÜSEYN ŞƏHRİYARIN ANASI
  14. Azerbayacan’nın resmi olarak KKTC’yi tanımak için kendi ülke çıkarlarına uygun bir zamanı beklediğine işaret etmektedir.
  15. Moscow’s New Language Policy Document Drops All References to Problems of Non-Russian Languages Contained in 2021 Draft
  16. Derheqa nivîskar Şamîlê Sêlim Esgerov (1928-20.05.2005)
  17. İRADƏ MƏLİKOVANIN “MƏN FƏXR EDİRƏM Kİ, AZƏRBAYCANLIYAM” KİTABININ TƏQDİMATI KEÇİRİLİB
  18. Dahi rus şairi haqqında yeni kitab - “Bəşəri poeziyanın əbədiyyət günəşi”
  19. İRANDA İSLAHATÇILAR İSLAHATÇI OLSALAR, MƏSUD MƏSUD OLAR
  20. Политическая ситуация в Иране после гибели Раиси
  21. DÖVLƏT KOMİTƏSİNİN SƏDRİ BEYNƏLXALQ BƏHAİ İCMASININ BMT-DƏKİ BAŞ NÜMAYƏNDƏSİ İLƏ GÖRÜŞÜB
  22. Европейские страны и палестинское государство: на пути к коллективному признанию?
  23. SÜLEYMAN STALSKİ "DƏRƏYƏ SU GƏLDİ DEYƏ"-СТIАЛ СУЛЕЙМАН "КlАМУ САДРА СЕЛНА ЛУГЬУЗ"
  24. Стремление к совершенству – естественное желание
  25. İRAN ASSİMİLYASİYA SİYASƏTİNİ DAHA İSRARLA DAVAM ETDİRİR
  26. «КОХИ НАВРУЗ» – СОВРЕМЕННОЕ ТУРИСТИЧЕСКОЕ ЧУДО ТАДЖИКИСТАНА
  27. ТАЛАНТ, ПРЕДАННОСТЬ И СОСТРАДАНИЕ ХИРУРГА КАМИЛЯ АБДУЛЛАЕВА
  28. Bozkır insanının "farklı" bilinci zamanı ve mekanı tanımlar
  29. Наследники культуры Золотой Орды. Опыт исторической биографистики деятелей культуры тюрко-татарских государств
  30. İran prezident seçkilərinə hazırlaşır
  31. “ANAJ” saytının beynəlxalq məsələlər qrupu Azərbaycan Respublikasını Şah İsmayıl Xətaiyə sahib çıxmaq əzmində ittiham edir.
  32. როგორია აკაკი წერეთლისა და ნატალია ბაზილევსკაიას ერთადერთი ვაჟის ისტორია
  33. Татары под властью русских 1552-1913 гг.
  34. Bab və babilik: Bir tarixi hadisənin izi ilə
  35. Ləzgi-Azərbaycan ədəbi əlaqələrinin möhkəm dayaqlara söykənmiş zəngin tarixi əsrlərin dərinliklərinə gedib çıxır.
  36. Osmanlı dövlətində qeyri-müsəlmanlara qarşı münasibət
  37. “Ekoloji mədəniyyət, mənəvi dəyərlər və vətəndaş cəmiyyətinin həmrəyliyi”» mövzusunda respublika kulturoloji seminar keçirilib.
  38. 12 ИЮНЯ-ДЕНЬ НЕЗАВИСИМОСТИ РОССИИ
  39. В Шуше состоялось заседание министров образования Организации тюркоязычных государств
  40. Раскрытие сокровенного: Общее и частное при даровании Торы
ОПРОС

Где будете встречать Новый год?


 
«    İyul 2024    »
B.e.Ç.a.ÇC.a.CŞB
1234567
891011121314
15161718192021
22232425262728
293031 
ГАЛЕРЕЯ