Traktor SC İran sistemini alt-üst edib tarixi çempionluğu qazandı

Foto: www.radiozamaneh.com

Klubun uğuru milyonlarla Azərbaycan türkünə – İranın ən böyük azlıq qrupuna – ümid, birlik və səs gətirdi.

Çərşənbə, 14 May 2025, saat 12:15 CEST

Liqa çempionluğu, mövsüm bitməmiş, ilk ilində olan bir məşqçi ilə qazanıldı və ölkənin şimal-qərbindəki azarkeşlər kubokun rəsmi təqdimatını gözləyirlər. Jamie Carragher bazar günü dedi ki, “Liverpul şəhəri özünü dünya ilə savaşda hiss edir”, amma bu, Traktor SC-nin azarkeşləri ilə müqayisədə heç nədir. Traktor milyonlarla Azərbaycan türkünün – İranın ən böyük milli azlığının – ümidi, birliyi və səsidir. İndi isə onların qeyd edəcəyi ilk İran çempionluğu var.

Bu zirvəyə yol 55 il sürdü. Hər şey dövlətə məxsus traktor zavodunun Təbrizdə – İranın Şərqi Azərbaycan vilayətinin ən böyük şəhərində, Türkiyə, Ermənistan və Azərbaycanla sərhəddə – işçiləri və sakinləri üçün komanda yaratması ilə başladı. Klubla Tehran arasındakı münasibətlər o vaxtdan bəri birmənalı olmayıb, xüsusən Traktor illərlə sönük performansdan sonra həm meydanda güc, həm də meydandan kənarda bir simvol halına gələndən sonra.

Öz dili, mədəniyyəti və tarixi olan bu xalq uzun müddətdir ki, hökumətlər tərəfindən (1979-cu il İslam inqilabından əvvəl və sonra) fars mərkəzli siyasətlər səbəbilə ayrı-seçkiliyə və kənarlaşdırılmaya məruz qaldığını hiss edir. Futbol klubuna dəstək olmaq azəri qüruru və kimliyini ifadə etməyin (mahnılarda qədim qəhrəmanlar xatırlanır), İranda daha çox təmsilçilik tələbinin (2012-ci ildə böyük zəlzələdən sonra hökumətdən daha yaxşı cavab tələb edən şüarlar səsləndirilmişdi) və bəzən sadəcə hakimiyyəti qıcıqlandırmağın bir yoluna çevrilib.

Tehrandan qəzəbin gəlməsi təəccüblü deyil, xüsusilə də azarkeşlər başqa ölkələrin paytaxtlarının adlarını səsləndirəndə. “Təbriz, Bakı, Ankara – bizim yolumuz farsların yolundan ayrıdır” şüarı bunun bir nümunəsidir. “Fars körfəzi” yerinə “Ərəb körfəzi” deyilməsi də paytaxtda və digər bölgələrdə çoxlarını qıcıqlandırmaq üçün kifayətdir – bunu Donald Trump və onun administrasiyası da anlayacaq əgər belə bir addım atmağa çalışsalar.

İran hökuməti – hətta milli komandanı dəstəkləmək üçün toplaşan izdihamlara qarşı belə ehtiyatlıdır – Traktorun çəkici gücündən narahatdır. Bu mövsüm orta hesabla 42,000-dən çox azarkeş stadiona gəlib. Səfər oyunlarında da çoxlu sayda azarkeş toplaşır. Traktor, Tehran nəhəngləri Perspolis və İstiqlal ilə qarşılaşanda Azadi stadionunda minlərlə tərəfdar olur.

Perspolis paytaxtın işçi sinfinin komandası kimi tanınsa da, İstiqlal isə daha çox elit təbəqənin komandası hesab olunur, amma Traktor üçün hər ikisi rejimin bir parçasıdır. Bu oyunlar gərgin keçə bilir. 2018-ci ildə 15,000 səfər azarkeşi İstiqlal azarkeşləri ilə qarşılıqlı etnik təhqirlər mübadiləsi etdilər, amma qonaqlar “diktatora ölüm” (İranın ali rəhbəri Ayətullah Əli Xamenei nəzərdə tutulurdu) şüarını səsləndirəndə təhlükəsizlik qüvvələri müdaxilə etdi.

İndi Traktorun Perspolis və İstiqlala qarşı futbol şüarları var – İran futbol tarixində liqa çempionatlarının təxminən üçdə ikisini qazanan iki klub. 2 may tarixində Şəms Azər üzərində 4-0 qələbə ilə mövsümün sonuna iki tur qalmış çempionluq rəsmiləşdi. Təbrizdə və bölgənin digər şəhərlərində azarkeşlər küçələrə axışdı və bayram etdilər.

Uzun gecə idi, amma uzun illər gözləntilə dolu idi. 2018-ci ildə İranın ən zəngin adamlarından biri olan Məhəmmədrza Zənuzi klubu aldı. Milyarder klubun başına John Toshack-ı gətirdi. Bu təsadüfi seçim deyildi. Toshack, 70-80-ci illərdə Swansea City-ni yüksəldib, sonra Real Madrid-i çalışdırıb, həmçinin Türkiyədə Beşiktaşı, 2013-cü ildə isə Xəzər Lənkəranı Azərbaycan Superkubokuna aparmışdı. Tezliklə Harry Forrester və Lee Erwin İskoçya klublarını tərk edib bu uelsli məşqçiyə qoşuldular, o cümlədən keçmiş Celtic və İrlandiya millisinin oyunçusu Anthony Stokes da komandaya qatıldı.

İranlı ulduzlar da kluba gəldi: Fulham və Wolfsburg-un keçmiş yarımmüdafiəçisi Əşkan Dehcagah, Ehsan Hajsafi və Məsud Şocai. Bu üçlük üç il komandada qaldı, amma Toshack cəmi üç ay davam gətirdi. İran futbolunda misli görünməmiş xərclərə – xüsusilə də sanksiyalar və inflyasiya fonunda – baxmayaraq, Toshack yalnız altı oyunda doqquz xal topladı və Hazfi Kubokundan kənarlaşdırıldı.

Onun işdən çıxarılması bir az sərt görünsə də (Sven-Göran Eriksson əvəzləyici olmalı idi), bu hadisə klubda növbəti illərdə məşqçi və oyunçu dəyişikliklərinin çoxalacağına işarə oldu. Çempionluq uzun müddət gəlməsə də, 2024-cü ilin yayında Draqan Skoçiç gəldi. Xorvat məşqçi 2022 Dünya Çempionatına İranı aparsa da, həmin ilin iyulunda vəzifədən azad olunub, bir neçə gün sonra geri gətirildi və turnir başlamazdan bir neçə həftə öncə yenidən işdən çıxarılıb yerinə Carlos Queiroz gətirildi.

Skoçiç İrandan Əlirza Beiranvənd, Mehdi Torabi, Danial İsmailifar və Şoja Xəlilzadəni transfer etdi. İlk üçü birbaşa Perspolisdən, dördüncüsü isə o klubun sabiq oyunçusu idi (Torabi keçmişdə hökumət tərəfdarı şüarla köynəyini qaldırması ilə xatırlanır). Onlar son on ilin ən məşhur adları olmasa da, təcrübəli və etibarlı oyunçular idi. “Qırmızı canavarlar” mövsümün ilk üçdə birində zirvəyə çıxdı və demək olar ki, sonadək orada qaldı.

Növbəti hədəf – Asiya. İranın AFC Çempionlar Liqasının elit mərhələsində yalnız birbaşa bir yeri var, buna görə ölkənin yeganə təmsilçisinin arxasında dayananlar ola bilər – bəlkə də olmaz. Amma fərq etməz, Traktor öz yoluna davam edəcək.