ترک ها در احادیث پیامبر

Foto:google

(مقاله دوم)

این مقاله به بررسی احادیث مربوط به ترکان و مسائل مطرح شده در این احادیث خواهد پرداخت.

کتاب‌های بخاری، مسلم و ابوداود در مجموعه حدیثی معروف به «کتب سیت» حاوی احادیثی در مورد ترکان هستند. از این احادیث، به ویژه کتاب‌های بخاری و مسلم که از گردآورندگان بزرگ حدیث محسوب می‌شوند و پس از قرآن دقیق‌ترین و معتبرترین منبع برای مسلمانان به شمار می‌روند، بخش‌های مربوط به ترکان بسیار به یکدیگر نزدیک هستند. علاوه بر این منابع معتبر، در سایر مجموعه‌های حدیثی نیز احادیثی در مورد ترکان وجود دارد. با بررسی تمام کتب حدیثی موجود، احادیث مربوط به ترکان را می‌توان از نظر موضوع و معنا به شرح زیر گروه‌بندی کرد:

۱. احادیثی که درباره ویژگی‌های فیزیکی و ملی ترک‌ها صحبت می‌کنند.

۲. احادیثی که توصیه می‌کنند با ترک‌ها بی‌طرفانه رفتار شود.

۳. احادیثی که مسیرهای جدید روابط ترک‌ها و اعراب و تسلط ترک‌ها در خاورمیانه را توضیح می‌دهند.

۴. احادیثی درباره ترک‌هایی که در احادیث از آنها به عنوان «فرزندان کانتورا» یاد شده است.            

بدون شک، احادیث مربوط به ترک‌ها به این موارد محدود نمی‌شود. همچنین احادیثی وجود دارد که خارج از این گروه‌بندی قرار می‌گیرند. در احادیثی که در این گروه‌بندی قرار نمی‌گیرند،  از ترک‌ها در ارتباط با مسائل مختلف ذکر شده‌اند.

در احادیثی که در مورد ویژگی‌های فیزیکی و ملی ترک‌ها صحبت می‌کنند، ترک‌ها به عنوان افرادی قوی، قدرتمند، با صورت‌های پهن و گرد، چشمان مورب، بینی‌های نازک و صاف و رنگ پوست قرمز توصیف شده‌اند. آن‌ها لباس‌های ساده‌ای متناسب با آب و هوای سرد دارند - به ویژه لباس‌هایی از پشم و خز. نشان داده شده است که حتی چادر‌های آن‌ها از خز ساخته شده است. این موضوعات بیشتر در احادیث بخاری و مسلم ذکر شده است.

دانشمندان و حدیث‌شناسان بزرگ، ابوداود و نسائی، که از نویسندگان «کتبة-سیته» هستند، درباره بی‌طرفی در برابر ترک‌ها و عدم برخورد با آنها صحبت می‌کنند («اگر با ترک‌ها نجنگید، قیامت برپا نمی‌شود»). این احادیث می‌گویند که پیامبر به اعراب مسلمان توصیه کرد که به هیچ وجه ترک‌ها را تحریک نکنند، با ترک‌ها نجنگند، فقط در مواقع ضروری، نسبت به آنها بی‌طرف باشند و با ملایمت و دوستانه رفتار کنند، حتی اگرانها  دوستانه نباشند. هم در جنگ‌هایی که برای گسترش اسلام انجام شد و هم در دوره‌های بعدی، اعراب از این سیاست هوشمندانه پیامبر پیروی کردند و هرگز به سرزمین‌های ترک (سرزمین‌های اصلی ترک) حمله نکردند.

بخش اصلی احادیثی که درباره روابط اعراب و ترک‌ها و حکومت ترک‌ها در خاورمیانه صحبت می‌کنند، متعلق به ابوداود، یکی از نویسندگان کتاب «کتب-سیته» است. در عین حال، دیگر نویسندگان کتاب «کتب-سیته» مانند بخاری و مسلم و همچنین بسیاری از دیگر علمای حدیث که در این کتاب نیامده‌اند، نیز درباره این احادیث بحث کرده‌اند. مضمون مشترک همه احادیث در این زمینه تقریباً به شرح زیر است: پیامبر فرموده‌اند که اگر با این قبیله قدرتمند که چاروق خز می‌پوشند، چشمان بادومی، رنگ پوست قرمز، بینی‌های پهن و نازک دارند و پوستشان مانند سپر است، نجنگید، قیامت برپا نخواهد شد.

این پیشنهاد پیامبر ثابت می‌کند که ترک‌ها در آن زمان قدرت و اقتدار زیادی داشته‌اند. در غیر این صورت، پیامبر توصیه نمی‌کرد که از آنها دوری کنید و به آنها حمله نکنید.

در این احادیث آمده است که روابط ترکیه و اعراب از سه مرحله عبور خواهد کرد. احادیث مربوط به روابط ترک ها و اعراب با عبارت «امت من  را قومی تعقیب خواحد کرد که...» آغاز می‌شوند و بیان می‌کنند که در مرحله اول، ترک‌ها مانند سیل به سواحل دجله و فرات خواهند رسید، در مرحله دوم بغداد و خاورمیانه را تصرف خواهند کرد و در مرحله سوم آنها کل خلافت، از جمله عربستان، را در اختیار خواهند گرفت. الفتن، ابوداود و دیگر نویسندگان حدیث می‌گویند که برخورد سوم بسیار شدید و نهایی خواهد بود و دیگر چنین حمله‌ای رخ نخواهد داد. در حدیث الفتن، این به عنوان «آنها بر کل شبه جزیره عربستان تسلط خواهند یافت» تفسیر شده است، در حالی که العینی آن را به عنوان «ترک‌ها قطعاً اسب‌های خود را به مساجد مسلمانان خواهند بست» تفسیر می‌کند.

اعتقاد بر این است که اولین حمله ذکر شده، حمله ترکان سلجوقی بوده است. به رهبری سلطان ارطغرل، نیروهای ترک در حمله اول به ایران آمدند. دومین حمله بزرگ، حمله هولاگی خان، نوه چنگیز خان (حمله ترک-مغول) بود. در طول این حمله، ترکان با تصرف بغداد، امپراتوری ایجاد کردند. سومین و آخرین حمله گزارش شده در احادیث، در زمان ترکان عثمانی رخ داد. حاکم قدرتمند ترک، یاووز سلطان سلیم، با ارتش خود به مصر رفت و پس از نبردهای خونین، قاهره را تصرف کرد. بنابراین، ترکان به معنای واقعی کلمه تمام جهان اسلام، از جمله عربستان را به تصرف خود درآوردند و وقایع گزارش شده در احادیث به حقیقت پیوست.

ترس از تسلط ترک‌ها بر شبه جزیره عربستان و کل خاورمیانه نه تنها پیامبر، بلکه تمام حلقه نزدیکان او را نیز ترسانده بود - خلیفه عمر، عبدالله بن بوریا، معاویه، ابن مسعود، ابوداود، الطبری، الفتن و غیره. در این مورد به تفصیل صحبت می‌کنند.

علاوه بر «کتابی-سیته» و دیگر کتب حدیثی مهم، کتب حدیثی بی‌شماری وجود دارد که در آنها احادیث بی‌شماری در مورد ترکان وجود دارد. در این کتب حدیثی، از ترکان به عنوان «فرزندان کانتورا» یاد شده است.

علمای اسلامی در احادیث خود از پیشگویی‌های پیامبر از وقایع آینده و این واقعیت که همه پیشگویی‌های او به حقیقت پیوسته‌اند، سخن گفته‌اند. «همه مسلمانان، هنگامی که با ترک‌ها میجنگیدند، آنها را همانطور که پیامبر (مسلم) توصیف کرده بود، دیدند.» العینی نیز تفسیر مشابهی ارائه می‌دهد: «همه اینها نوعی معجزه پیامبر است. پیامبر مواردی را در مورد ترک‌ها ذکر کرد و برخی از آنها دقیقاً همانطور که پیامبر پیش‌بینی کرده بود، اتفاق افتادند.» «قبل از فرا رسیدن ساعت، قطعاً با مردمی (ترک‌ها) که چاروق پوشیده‌اند، خواهید جنگید» (بخاری).

در این راستا، اینکه پیامبر اطلاعاتی در مورد ترکان داده، برخی وقایع را ذکر کرده و آنها را در احادیث گنجانده شدند، نشان می‌دهد که پیامبر از آینده‌نگری قدرتمندی برخوردار بوده است. همه اینها یکی از معجزات پیامبر محسوب می‌شود.

گلزار بیاتی.

مترجم: گلزار بیاتی.