Ethnoglobus » ЭТНОПОЛИТИКА » İran milli kimliyində fars dili üçün yaranan təhlükə

İran milli kimliyində fars dili üçün yaranan təhlükə

image

Foto: www.bing.com

Vidadi Mustafayev

13 esfənd 1397\4 mart 2019- cu il tarixində Taryana mədəni irsinin  dostları cəmiyyətinin tarix üzrə işçi qrupunun 8-ci iclası keçirilmişdir.

Taryana Əhəminilərin hakimiyyəti dövründə(e.ə.550-e.ə.330  ) indiki Əhvaz şəkhərinin yerində salınmış şahərin adıdır.

İclasda işçi qrupunun rəhbəri, universitet ustadı\professor Əşkan Zarei “ Milli kimlikdə  fars dilinin yeri“ mövzusunda uzun-uzadı  danışmışdır.Bədnam professorun çıxışında İranda hakim millətçi şovinizmin bütün eybəcərliklərini çılpaqlığı ilə öz əksini tapmışdır.Şovinizm yalan, saxtakarlıq,digər xalqlara həqarət üzərində qurulur.

  İşçi qrupunun  üzvləri də, çox güman ki,professor kimi düşündüklərindən onun  yalan-palanlarına həvəslə qulaq asıb  vəcdə gəlirdilər.

Çıxış edən fars dilinin milli kimlikdə yerindən,rolu və əhəmiyyətindən danışarkən elmdən çox uzaq fikirləri dinləyicilərinə  və internet izləyicilərinə sırımağa böyük həvəs göstərir.

O deyir ;” Milli kimlik  ərazi, dil, tarix, din və ortaq mədəniyyət kimi müxtəlif komponentlərdən( hissə və orqanlardan\əndam\)  meydana gəlir.Bunların arasında  dil  xüsusi rol oynayır“

Burada natiqin milli deyəndə  siyasi-vətəndaşlıq deyil  etnik kimlik nəzərdə tutduğu aydın görünür və həmin iddia İranın həqiqi elm adamları tərfindən də rədd edilir.Milli kimlik ilk növbədə   hər hansı bir dövlətin vətəndaşlığı ilə müəyyən olunur.Vətəndaşlar müxtəlif didlə danışa bilər,dinin ardıcılları ola bilərlır.Onları birləşdirən ən ümumi xüsusiyyət eyni dövlətin vətəndaşı olmaq,eyni siyasi və vətəndaş hüquqlarına malik olmalarıdır.İranın həqiqi alimləri iranlıların milli kimliyinin  XXəsrin əvvəllırindən,konstitusiyalı monarxiya təsis edildikdən sonra  formalaşdığını vurğulayırlar.


Natiq fars dilinin əhəmiyyətini göstərmək üçün  qeyd edir ki, İran “yunanların, monqolların, teymurilərin amansız hücumları və Əməvi və Abbasilərin irqçiliyi”nə məruz qalsa da, milli(?v.m)kimliyin komponentləri və ilk növbədə fars dili sayəsində  möhkəm və sabit qalmışdır.

Professor nə tez unudub ki,yunanların,yəni Makedoniyalı İsgəndərin  işğalından(e.ə. 330)  sonra  eranın 3-cü  əsrinə, yəni Sasanilərin  hakimiyyətinə (224-651) qədər İran analayışı  və fars dilidən bir xəbər olmamışdır.

Fars dilinə gəlincə,farsların ilk dövləti və imperiyası olan Həxaminələr dövlətində(e.ə550-e.ə,330) onların dilinin adının nə olduğu bəlli deyildir.Yunanların işğaından sonra dil özü isə köklü transormasiyaya  uğrayaraq yeni qrammatik  forma və leksik dəyişikliklərlə və artıq müəyyən adı ilə-pəhləvi dili adı  və arami əlifbası   ilə meydana çıxmışdır.Deməli, fars dili nəinki İranın(həmin dövrdə İran toponimi məlum deyildi),İran kimliyinin varlığını,hətta öz varlığını belə qoruya bilməmişdir.

Həmin proses İranın Ərəb İslam  xilafəti tərəfindən işğal edilməsindən(651) sonra da təkrar olmuşdur. İran toponimi  tarixi,rəsmi,dini, bədii ədbiyytdan çıxarılmış,pəhləvi dili  qeyd edilən sferalardan kənarlaşdırılmış və iki yüz davam edən, iranlı ımüəlliflərin “sükut “ dövrü adlandırdığı dördən sonra yeni əlifba(ərəb) , sadələşmiş  formada və yeni adla-dəri dili adı ilə meydana çıxmışdır.

Bu tarixi faktları göz ardı edən professor yazır:”İslamdan əvvəl və sonra fars dili iranlıların rəsmi, milli(?) və tarixi dili kimi xüsusi yer tutmuşdur”.

Dəri dili məsələsinə qayıdaraq qeyd etmək lazımdır ki,bu dil  Qəznəvilər sülaləsi(961-1186)) ilə başlayan türk dilli sülalərinin indiki İran və ətraf bölgələrdə hakimiyyəti illərində  həmin ərazilərdə geniş yayılmağa başlamışdır.Dəri dilinin ilkin vətəninin   Mərkəzi Asiya ,indiki Tacikistan və Əfqanıstan olduğundan həmin dilin nə vaxtdan fars dili adlanması tarixi dəqiq məlum deyildir.Burada ən maraqlı cəhət fars dilini geniş yayılmasında IX əsrin ortalarından –XI əsrin ortalarına qədərki dövrdə, əsasən  indiki İran ərazisində, irandilli xalqlar və tayfalar tərəfindən təsis edilmiş 10-a yaxın  irili-xırdalı, az və nisbətən uzun ömürlü dövlətlərin  elə bir rolu olmamasıdır.Onlar fars dilinin öz ərazilərində, necə deyərlər, hakim   və rəsmi ərəb dili ilə yanaşı funksional  azadlığına az çox şərait yaratmışdılar.

Türk sülalərinin hakimiyyəti illərində fars dili rəsmi, bədii, kargüzarlıq dili kimi, bir sözlə,məhdud işlənmə dairəsi olan yazılı sahədə geniş yayılmasına lazımi şərait yaradılmışdır.Başqa sözlə, fars dili farsların hakimiyyəti dövründə deyil,türklərin hakimiyyəti illərində çiçəklənmə mərhələsi yaşamışdır.Bu hadisənin fars dili ilə deyil, siyasi hakimiyyətin davranışı və onun əhatə dairəsilə  birbaşa əlaqəsi vardır.Həmin hadisənin tarixi səbəbləri artıq aydınlaşdırılmış və dünyada bu kimi hadisələrin dəfələrlə,müxtəlf dövrlərdə və areallarda  baş verdiyi təsbit edilmişdir

Bunu ilk nümunələrindən biri  ilk dünya dövləti hesab edilən Həxamənilərin hakimyyəyi illərində baş vermişdir.Belə ki, imperiyanın əsas  rəsmi və kargüzarlıq dili tamamilə yad,semit dillərindən  biri olan arami dili olmuşdur.

Arami dilinin daşıyıcıları əsasən ticarətlə məşğul olmuş və hakimiyyətdə iştirak etməmiş,əsasən dil xidməti göstərməklə məşğul olmuşlar.

Fars dilinin daşıyıcıları da hakim təbəqədə təmsil olunmamış,yalnız kargüzarlıq xidməti ilə məşğul olmuşlar.Farsların karfüzarlıqda geniş təmsil olunması hakim sinfin konkret tarixi şəraitdə  bir sıra mühüm maraqlarına cavab verdiyindən həmin siyasəti davam etdirmişlər.

Amma professor irqçilikdən çıxış edərək həmin hadisəni fars diinin qüdrəti ilə izah edir, hakim sülalərin dilini-türk dilini təhqir etməkdən çəkinmir.O , türk sülalərinin  türk dilini rəsmi dil  elan etməməsini real tarixi şəraitlə deyil,guya fars dilinin qüdrətli bir dil olması ilə izah edir.O yazır ki türk fatehləri “bilirdilər ki,  dilləri  boş bir dildir”.Yəni ,guya siyasi,fəlsfi,bədii sahələri ifadə etməyə yaramır.Bu, irqçi, şovinist və mədəniyyətdən uzaq yanaşmadan başqa bir şey deyildir.Çünki türk hökmdarları türk dili və türklərin gücü ilə böyük imperiyalar yaratmış,onu idarə etmiş və qorumuşlar. Fraslar isə yalnız xidmət sahəsində məşğul olurdular.

Bu şovinist professor eyni sözləri urdu dili haqqında da deyir.Fars dilinin öz gücü və qüdrəti hesabına yaılması ,lakin yad qüvvəlırin səyi ilə fəaliyyət sahələrinin məhdudlaşdırılması və sıradan çıxmasından danışarkən, Hibdistanı misal göstərir. Teymur nəslindən olan türklər Hindistanda hakimiyyətə gələrək böyük bir imperiya qurmuşlar.   Moğol sülaləsi  kimi təqdim edilən sülalə  burada fars dilini rəsmi dilə çevirmiş,lakin Hibdistanı öz müstəmləkısinə çevirən ingilislər fars dilini oradan sıxışdırıb çıxarmış və əvəzində” Çantasında heç nə olmayan urdu dilini gücləndirmişdilər”.

Natiq qeyd edir ki,ingilislər fars dilini Hindistandan sıxışdırıb çıxardığı kimi ruslar da  Cənubi Qafqazı “işğal edəndən sonra  əvvəlcə bu regionlarda İran dilinin(?v.m.) kökünü kəsməklə məşğul odular”

Professor qəsdən bütün tarixi həqiqətləri təhrif edir,çünki yaxşı bilir ki,Hindistanda və Cənubi Qafqazda son dərəcə məhdud sayda insan ana dili olmayan  fars dilin bilirdi.Ona görə də fars dilnin burda yayılmasından danışmaq əsl saxtakarlıqdır.Çünki Hindistanda 10-larla geniş yayılmış dil olduğu professora təbii k i, məlumdur,Cənubi Qafqazda əhalinin əksəriyyətinin türk dilində danışdığını da yəqin ki, bilməmiş deyil.

Çünki rusların 1918-ci ildəCənubi Qafqazda  hakimiyyətinə son qoyulduqdan sonra  xalqın fars və ya heç kimə məlum olmayan İran dilində deyil, türk dilində yazıb –oxuduğu və danışdığı məlum oldu.

 Amma burada bir maraqlı cəhəti də qeyd etmək olur.Belə ki fars dili hər yerdə daxili,sırf linqvistik keyfiyyətləri ilə qalib gəldiyi halda, rus və ingilis tərəfindən öz “yurd”undan asanlıqla qovulurdu. Bu necə olan işdir? Professor ,təbii ki bunu düşmənlərin əməlləri ilə izah edir.

Digər xalqların tarixinə və dillərinə hörmət etməyi rəva bilməyən professor  İran xalqlarına da eyni münasibət nümayiş etdirir.

İran xalqlarının etnik-milli.dil hüquqlarını inkar etmək üçün fars adlı etnosun mövcud olmadığını vurğulamaqdan başlayır.O yazır “İranda tarixən fars  etnosu adlı nəsə\bir şey  olmayıb.” Fars etnosu olmayıbsa,  onda fars dili də olmamalı idi.Ya da Fars ostanının adından yaranmalı idi.Çıxış edən bu məsələyə tam “elmi”bir aydınlıq gətirir.O yazır:” Fars termini bir millətin, bir coğrafiyanın və bir dilin nəticəsi deyil və fars dili həmişə o dilin adı olub və bütün İranın məhsuludur”.

Məlum olduğu kimi, konkret bir dil dil sosial-mədəni hadisə kimi  müəyyən qrup insan toplumunun –qəbilə,tayfa, xalqın dilidir,ərazinin yox.Fars dilinin də harda yarandığı  və hansı irandilli tayfa \və xalqın dili olduğu məlumdur.İndi durub demək ki,fars dili  bütün iranlıların dili olub və dilidir,saxtakarlıqdan başqa bir şey deyil.Bu iddia ilk növbədə İranda mövcud olan qeyri-fars xalqlarının dillərinin inkar edilməsinə yönəlib.Doğrudan da, professor son dərəcə həyasızlıqla iddia edir:” fars dilindən başqa ölkədə mövcud olan hər şey yalnız dialekt və ya ləhcə”dir.

Çıxış edən Əsas qanunun İranda etnik dillərin son dərəcə məhdud hüquqlarını təsbit edən 15-ci maddəsinin indiyə qədər yerinə yetirilməməsinə haqq qazandırmaq üçün son dərəcə cəfəng fikirlər söyləyir.O deyir ki,Qanun hökuməti həmin qanunu icra etməyə məcbur etmir,ona görə onun istənilən şəkildə davaranması ,yəni qanunu icra etməməsi təbbidir,hətta zəruridir.O, bir qədər də irəli gedərək, Qanunda ana dili termininin işlənməməsini yada salır və qeyd edir ki,birincisi, həmin maddədə yerli və etnik dil terminləri ləhcə və dialekt kimi başa düşülməlidir.İkincisi,” Qanunda yerli ədəbiyyat deyilir,  etnik dil deyilmir çünki yerli ədəbiyyat ilə  dil məsələsi fərqli mövzulardır “.Təəssüf ki, o həmin fərqi izah etməyi özünə rəva bilmir.

Bir sözlə,panfarsist,şovinist dairəlrin mövqeyini əks etdirən professor  hər vasitə ilə İran xalqlarının dillərinin hüquqlarının təmin edilməsinin əleyhinə  çıxış edir.

O,bunun əsl səbəbini isə fars dilinin miskinliyi ilə izah edir.O yazır :” Əgər… ana dilinin tədrisi ilə bağlı fikirləri qəbul etsək, hər bir xalq özdilində danışmağa başlasa, əmin ola bilərsiniz ki, yaxın əlli-yüz il ərzində …. nəinki milli birlik və inteqrasiya aradan qalxacaq, həm də ölkənin müstəqilliyi və ərazi bütövlüyü  ciddi təhlükə altında olacaq”.

Deməli, böyük imperiyaların İranı   işğal etməsinə baxmayaraq, fars dili onun varlığını,milli kimliyini, milli birliyini qoruyub  saxlamışdır,amma indi,farsların hakimiyyətdə olduğu bir dövrdə, fars dili etnik dillərin tədris olunması şəraitində onların qarşısında aciz qalaraq  tarix boyu yerinə yetirdiyi missiyanı yerinə yetirməkdən aciz qalacaq.Bəs hanı fars dilinin o qüdrəti,o zənginliyi.Bunlar, əlbəttə, ancaq fars şovinistlərinin  xəstə təxəyyülünün  uydurmasından başqa bir şey deyildir.

Farslar 651-ci ildə  ərəblərə bütün sahələrdə-dil,din, dövlət,siyasi,əlifba vəs.  qəti şəkildə məğlub olduqdan və bir subyekt kimi tarix səhnəısindən uzaqlaşdırıldıqdan  sonra yeganə təmsilçiləri kimi fars dili qaldığından, ona tarixi subyekt keyfiyyətləri şamil edirlər.Lakin bu gün onun həqiqi qüdrətini sınamaq üçün şəraitin yaradılmasından son dərəcə qorxu nümayiş etdirirlər.

Odur ki, fars dilinin qüdrəti iddiası fiksiya,miskinliyi isə real faktdır.




ДРУГИЕ НОВОСТИ
ВСЕ НОВОСТИ
21:15Турецкий преподаватель изготавливает тюркские музыкальные инструменты в мастерской вуза в Бишкеке21:06Гнезда, насчитывающие столетия: «птичьи дворцы» Османской империи18:52Национальный татарский праздник Сабантуй отметили в Азербайджане17:32Туркменская литература. Попытка исторической биографистики17:05Праздник "Тун пайрам" прошел в Хакасии16:04Bir İranlıyla İletişim Kurmak Şatranç Oyununa Benzer Veya İranlıların Psikolojik Portresi15:57Стремление к совершенству – естественное желание09:58İranda 14-cü prezident seçkiləri18:36Крымскотатарская поэзия ханского периода. Опыт исторической биографистики12:49ЧЕРКЕСЫ МЕЖДУ ТЮРКАМИ И РУССКИМИ19:04İRANDA İSLAHATÇILAR İSLAHATÇI OLSALAR, MƏSUD MƏSUD OLAR19:18Суть еврейских праздников. Шавуот: обретение свободы19:15Суть еврейских праздников. Шавуот: Тора жизни23:4412 ИЮНЯ-ДЕНЬ НЕЗАВИСИМОСТИ РОССИИ15:03Социально-философское наследие Махтумкули Фраги: преемственность идей мира, гуманизма и национального единства13:50КАБАРДИНЦЫ МЕЖДУ ТЮРКАМИ И РУССКИМИ16:57Bəhai icması və Dini Komitənin birgə “Qlobal sülh: Elm və dinin vəhdəti” mövzusunda elmi-praktik konfransı keçirilib16:01DÖVLƏT KOMİTƏSİNİN SƏDRİ BEYNƏLXALQ BƏHAİ İCMASININ BMT-DƏKİ BAŞ NÜMAYƏNDƏSİ İLƏ GÖRÜŞÜB15:01КРЫМСКИЕ ТАТАРЫ И КНЯЖЕСТВА ЦЕНТРАЛЬНО-ВОСТОЧНОЙ ЕВРОПЫ 1538-1713.09:06Bozkır insanının "farklı" bilinci zamanı ve mekanı tanımlar18:52ТАЛАНТ, ПРЕДАННОСТЬ И СОСТРАДАНИЕ ХИРУРГА КАМИЛЯ АБДУЛЛАЕВА15:32Татары под властью русских 1552-1913 гг.10:08Qüds, Azərbaycan və Dağlıq Qarabağ17:01“ANAJ” saytının beynəlxalq məsələlər qrupu Azərbaycan Respublikasını Şah İsmayıl Xətaiyə sahib çıxmaq əzmində ittiham edir.15:32«АЗ ХУРОСОНАМ КАШИДӢ, ТО БАРИ ЮНОНИЁН…». Ба гиромидошти хотираи мутафаккири бузурги тоҷик мавлоношиносони ҷаҳон дар Париж ҷамъ меоянд15:00Изучение этнических стереотипов в среде грузинской молодежи («свои – чужие” в обществе)13:53Məqtəl ədəbiyyatının nümunəsi kimi Məhəmməd Füzulinin “Hədiqətüs-süəda” əsərinə metodoloji yanaşmanın özəllikləri09:27Osmanlı dövlətində qeyri-müsəlmanlara qarşı münasibət09:17Раскрытие сокровенного: Общее и частное при даровании Торы09:06Недельная глава «Бемидбар». Лиминальное пространство21:21«КОХИ НАВРУЗ» – СОВРЕМЕННОЕ ТУРИСТИЧЕСКОЕ ЧУДО ТАДЖИКИСТАНА22:43В Таджикистане заблокированы сайты террористических и экстремистских организаций, также запрещён ввоз их литературы21:06В Азербайджане прошел прекрасный татарский национальный праздник "Карга боткасы".20:42İran prezident seçkilərinə hazırlaşır09:27როგორია აკაკი წერეთლისა და ნატალია ბაზილევსკაიას ერთადერთი ვაჟის ისტორია21:07İRAN ASSİMİLYASİYA SİYASƏTİNİ DAHA İSRARLA DAVAM ETDİRİR19:29Ləzgi-Azərbaycan ədəbi əlaqələrinin möhkəm dayaqlara söykənmiş zəngin tarixi əsrlərin dərinliklərinə gedib çıxır.19:21В Шуше состоялось заседание министров образования Организации тюркоязычных государств19:11Irak Türkleri – Azerbaycan İlişkilerinde Yeni Ufuklar18:33Azerbayacan’nın resmi olarak KKTC’yi tanımak için kendi ülke çıkarlarına uygun bir zamanı beklediğine işaret etmektedir.21:11Загрязненный воздух и шум в раннем возрасте увеличивают риск психологических расстройств20:28Bab və babilik: Bir tarixi hadisənin izi ilə17:37DOKUZ OĞUZ DESTANI BAZINDA TÜRK DESTANLARINDA VE KUTSAL KİTAPLARDA İNSANIN YARATILIŞI12:53Talış folklor mahnılarının tədqiqatçıları arasında xalq artisti və pedaqoq Zümrüd xanım Məmmədovanın rolu12:39Политическая ситуация в Иране после гибели Раиси15:13SÜLEYMAN STALSKİ "DƏRƏYƏ SU GƏLDİ DEYƏ"-СТIАЛ СУЛЕЙМАН "КlАМУ САДРА СЕЛНА ЛУГЬУЗ"15:06Dahi rus şairi haqqında yeni kitab - “Bəşəri poeziyanın əbədiyyət günəşi”12:26MƏHƏMMƏD HÜSEYN ŞƏHRİYARIN ANASI20:53“Ekoloji mədəniyyət, mənəvi dəyərlər və vətəndaş cəmiyyətinin həmrəyliyi”» mövzusunda respublika kulturoloji seminar keçirilib.11:55Derheqa nivîskar Şamîlê Sêlim Esgerov (1928-20.05.2005)09:53Zümrüd Məmmədovanın yubileyinə həsr olunmuş elmi-seminar keçirilmişdir.19:58Европейские страны и палестинское государство: на пути к коллективному признанию?19:44İRADƏ MƏLİKOVANIN “MƏN FƏXR EDİRƏM Kİ, AZƏRBAYCANLIYAM” KİTABININ TƏQDİMATI KEÇİRİLİB20:13Бронзовый медальон Султана Мехмета Фатиха продан на аукционе в Лондоне за 1,4 миллиона фунтов стерлингов13:28Çöl adamının “fərqli” şüuru zamanı və məkanı müəyyən edir00:31İRANDA HAKİMİYYƏTİN YENİ SOSİAL BAZA AXTARIŞI19:15Türkiye, Greece strengthening mutual understanding on fighting terrorism: President Erdogan18:58Сможет ли Греция правильно оценить видение Турцией перспектив сотрудничества?18:48AZERBAYCAN DEMOKRAT FIRKASININ DEVLETÇİLİK SİYASETİ (1945-1946)18:25AZƏRBAYCAN DEMOKRAT FİRQƏSİNİN DÖVLƏTÇİLİK SİYASƏTİ (1945-1946-CI İLLƏR)19:41RUSİYA ATOM BOMBASI ATMAQLA, İRAN DA ONU YARATMAQLA TƏHDİD EDİR19:44Пробуждение природы в Турции отмечают традиционным цыганским фестивалем Какава21:20Güney Azerbaycan folklorunda halkın hayatı ve ulusal kimlik işaretleri21:123.Mikro Dünya Savaşı16:46Şərqşünaslıq İnstitutunda “44 günlük Vətən müharibəsi İran mediasında” kitabı çapdan çıxıb14:42MİLLİ ADƏT-ƏNƏNƏLƏRİN QORUNMASI MULTİKULTURALİZMİN BAŞLICA ŞƏRTİDİR14:35FARS SÖZÜ FƏ BU SÖZ OLAN SÖZ BİRLƏŞMƏSİ FARSLARIN MİLLİ KİMLİYİNİN QORUYUCUSUDUR17:21KANT VƏ TANRI MÖVCUDLUĞUNU SÜBUT ÜÇÜN PRAKTİKİ SƏBƏB17:09İRANIN DOSTU KİM, DÜŞMƏNİ KİM19:31ASELSAN меняет ситуацию в области радиоэлектронной борьбы13:21Новые горизонты в отношениях Турции и Ирака16:38В Центральной Азии появился запрос на новое региональное объединение10:59Закрыли ли Иран и Израиль вопрос взаимного противостояния?21:30Təzadlı İran19:52«Неожиданный шаг»: почему Таджикистан и Турция отменили безвизовый режим?13:46Иракские езиды отмечают Чаршама Сарсале (Çarşemа Serê Salê) «Праздник красной среды», в тяжелых лагерных условиях09:13Китайская философия: влияние на современную культуру и общество09:07Взгляды некоторых курдских писателей в отношении концепции Ницше о морали09:02Что можно ожидать от конфронтации Израиля с Ираном?20:17Экологи: Афганский канал Кош-Тепа ударит по водоснабжению всех стран в бассейне Амударьи18:15İranın əsl üzü22:59В Иране произошло нападение на военный объект КСИР и полицейские участки19:43ТЕОРИЯ КВАНТОВОГО СОЗНАНИЯ, ТРАНСЦЕНДЕНТНОСТЬ, КВАНТОВАЯ ПСИХОЛОГИЯ И КОРАНИЧЕСКИЕ АЯТЫ18:54İRANDA XALQ HÖKUMƏTİNİN XALQI VƏ ONUN "DÜŞMƏNLƏRİ"- DAXİLİ İSTİKBARI12:33«Пурым не свято, а троска не хвароба»: март 1924-го14:13Езиды отмечают праздник наступления нового года «Клоча Саре Сале»13:19Астрономы создали новую карту Вселенной с 1,3 млн сверхмассивных черных дыр18:13LƏZGİ ÇÖRƏYİ - ХЬРАН ФУ11:13Alagöz kəndində XIII əsrə aid Yəhudi (Xəzər?) qəbiristanlığı.21:38Что стоит за решением США построить порт в Газе?19:06İRAN ÖZ AMPLUASINDA20:44Цифровая зависимость ухудшает как физическое, так и психическое здоровье20:15Fransanın İrana qarşı tarixi düşmənçiliyi20:25С грустью вдыхая людей безразличие, Ангел страдает в собачьем обличии…21:58«ТРАДИЦИОННЫЕ КАЛЕНДАРНЫЕ ОБРЯДЫ ТАТАРСКОГО НАРОДА»21:12TATAR XALQININ BAHAR BAYRAMLARI22:59В Баку состоялся Фестиваль татарской кухни18:03Qonşun İran olsa12:35«Новруз» и «Эргенекон» в понимании наших предков11:30Русский праздник Навруз19:28Гагаузия меж двух огней: почему автономия оказалась в центре конфликта с Кишиневом.13:41Мэрцишор – мартовское очарование. О празднике, его символе, исторических находках, легендах и традициях13:18Казахстанский каллиграф, обучавшийся мастерству в Турции, представил свои работы в Астане20:55Армения, созданая как антиосманский и антиперсидский проект для современной России полностью утратил свое значение00:1528 февраля отмечается Всемирный день татарской кухни.16:24İRANIN SEÇİMSİZ SEÇKİLƏRİ16:18Межэтнические брачные союзы: чем они хороши или плохи16:41Novruzun ilk çərşənbəsi - Su çərşənbəsi günüdür16:05Казахстан превратился в важного торгового партнера ЕС в Центральной Азии17:50Айдар - особая традиция в Казахстане сохранять прядь волос на макушке у мальчиков14:06Англо-аргентинский территориальный спор вновь стал актуальным13:48İKİ TƏBRİZ ÜSYANI16:42Искусственно деформированный череп из некрополя Кухуроба22:02Ильхам Алиев: Тюркский мир - это наша семья21:50SEPAH MƏNTİQİ18:49İRAN DÜŞMƏNLƏRƏ “KİŞ(ŞAH)” DEYİB, “MAT” ETDİ16:31Турецкие ученые: Рост числа айсбергов в Южном океане - свидетельство изменения климата16:49ВРЕМЯ ЦВЕТЕНИЯ ЛЮБВИ16:37Почему Караван идет, ... или oбращение к российским ученым09:01Узбекистан создаёт новую национальную систему общественной безопасности09:00Узбекистан укрепляет основы политической стабильности, укрепляя межэтническое согласие и дружественную обстановку в Центральной Азии16:03Слово о Великом Устаде кумыкского народа15:04Праздник Саде в Иране: победа над силами тьмы, мороза и холода18:36Сагаалган (Цаган Сар) 2024: история и традиции буддийского праздника18:13Президент Монголии издал указ о продвижении музыкального инструмента морин хуур14:50Məhəmməd Əmin Rəsulzadə 140 (I yazı): Rəsulzadə və İran inqilabı11:28İran’da Türk Kimliği10:22Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti’nin Mavi Vatan’daki önemi nedir18:49გულნარა ინანჯის ცხოვრება საზღვრების გარეშე08:52KİÇİK ÇİLLƏ –YALQUZAQ ayı başlayır18:33Отношения Ирана и России: от исламской революции до наших дней (ЧастьIII)18:20Будет снят узбекско-азербайджанский фильм о Максуде Шейхзаде13:33LAZLAR KİMDİR?18:41В античном городе Дара в Турции найден канал возрастом 1500 лет13:37Фильм иранских режиссеров номинирован на премию «Золотой медведь» Берлинского кинофестиваля17:12Отношения Ирана и России: от исламской революции до наших дней (Часть II)16:50Отношения Ирана и России: от исламской революции до наших дней ( I часть)18:22Традиционные шоу в лесу баобабов в Сенегале предлагают туристам красочные фрагменты культуры страны18:42Первая пилотируемая космическая миссия - национальная гордость Турции15:38Страны Центральной Азии заявили о поддержке принципа «одного Китая»14:07Как талибы уничтожают память о самом известном полевом командире хазарейцев17:44RƏSULZADƏ – 140 “II Beynəlxalq Rəsulzadə Qiraətləri” 2.17:42RƏSULZADƏ – 140 “II Beynəlxalq Rəsulzadə Qiraətləri” 1.14:50Власти Казахстана исключили «Талибан» из списка запрещенных в стране организаций13:09Azər Cəfərov: Müasir İran cəmiyyəti iqtidarın bəhailərə qarşı talan və təzyiqlərinə qatılmır22:00İranda "Aşıqlar incəsənət ensiklopediyası"nın təqdimat mərasimi olacaq22:32В Украине ПЦУ впервые отмечает Рождество 25 декабря – а не 7 января11:29Gazze'deki savaşın Doğu Akdeniz'deki gaz sahalarının gelecekteki gelişimi üzerinde uzun vadeli sonuçları olabilir11:20Лефкоша отреагировала на шаги Южного Кипра по «Национальному морскому пространственному планированию»18:39İran milli kimliyində fars dili üçün yaranan təhlükə22:16Более 19,4 тысячи этнических казахов получили статус кандаса с начала года12:59TÜRKLERDE GÜNEŞE SAYGI: ÇİLE GECESİ19:31Разница империи и многонационального государства очень разительна с либеральным прочтением19:21Доходы Монголии от туризма впервые составили $1 млрд19:12Çılə id19:06“QARAQIŞ”, YƏNİ “BÖYÜK ÇİLLƏ” BAŞLAYIR20:28Pope Francis approves Catholic blessings for same-sex couples, but not for marriage20:04Papa Fransisk eyni cinsli izdivaclara İCAZƏ VERMƏYİB19:03Навруз как феномен мировой культуры. Часть II19:02Навруз как феномен мировой культуры. Часть I19:00Еврейская культура не всегда была ответом на нееврейскую культуру18:45Mossad's assassination threat and the reaction of Turkish intelligence16:30Vision of ‘Türkiye's century’: Türkiye as a system-building actor16:10В Москве прошла конференция: «Народы Молдовы в России - дружба на века».18:25Türkiye'nin ilk uzay yolcusu Gezeravcı'nın 9 Ocak'ta uzaya gönderilmesi planlanıyor16:10Sovet-İran danışıqlarının müvəffəqiyyətlə başa çatdırılması12:24В турецкой Конье чтят наследие великого поэта-мистика «Мевляны»12:19Никто из официальных лиц и спортивных чиновников России и Беларуси на Олимпиаду не будут приглашены16:15Узбекистан устремлен к «зеленой» экономике16:08Обеспечение конституционных прав граждан - основной вектор реализации социальной политики Узбекистана15:57Конституционные основы развития свободной рыночной экономики в Узбекистане15:46Усиление конституционных основ деятельности национальных институтов по правам человека в Узбекистане15:30Конституция Узбекистана в новой редакции — правовая основа устойчивого развития18:24Enhancing the Guarantees of Human Rights Protection in the New Constitution of Uzbekistan18:16Усиление гарантий защиты прав человека в новой Конституции Узбекистана11:13Uzbekistan is fortifying the foundations of political stability by strengthening interethnic harmony and friendship in Central Asia11:04Uzbekistan is creating a new national public security system21:40TÜRK BOYLARINDA KAMÇI21:50Президент Молдовы: Наш путь с Румынией общий – наше место вместе в ЕС21:41Klaipėdos I. Kanto viešosios bibliotekos direktorė Renata Rudienė: „Gimtasis Lazdijų kraštas visada užims dalelę širdies“13:44Xanlar Həmidin yeni şerləri "Ethnoglobus.az"-ın təqdimatında12:59Qarabağ xanlığı və ləzgilər11:21Антропологические материалы из Хошбулага (Азербайджанская Республика)18:08İnqilabçılar diyarı İran20:23Смерть и эволюция человека16:02Захватчики "Галактики": станут ли хуситы новой военной силой в Красном море17:00УРАРТСКАЯ «ДВОРЦОВАЯ КЕРАМИКА» НА ПОСЕЛЕНИИ ХУДУТЕПЕ (АЗЕРБАЙДЖАНСКАЯ РЕСПУБЛИКА)17:0640 yıllık varlık mücadelesi: KKTC dimdik ayakta11:46В Тегеране спорят о вариантах участия в войне против Израиля20:01İSLAM VƏ ƏRƏB DÜNYASININ HƏMAS- İSRAİL MÜHARİBƏSİNƏ MÜNASİBƏTİ14:38ИЗ ИСТОРИИ ИЗУЧЕНИЯ ТАЛЫШСКОГО ЯЗЫКА13:58Чи чIалан куьгьне къатар18:39Влияние Мирзы Фатали Ахундова на судьбу родного народа оказалось безмерным.18:28“EGYPTIAN STATUE”, REVEALED IN THE SOUTH-EASTERN REGION OF AZERBAIJAN, IN THE SYSTEM OF ANCIENT CULTURAL AND TRADE RELATIONS12:42Şöhrətpərəstlik bəladır20:14TALIŞ - MUĞAN BÖLGƏSİ ARXEOLOJİ TƏDQİQATLARDA11:10В Таджикистане официально и одновременно работают посольства двух афганских правительств10:56İsrail -Həmas qarşıdurması və fürsətcil İran14:34Институт Гэллапа признал Таджикистан самой безопасной страной в мире14:27Ташкентский саммит: новые перспективы для широкого сотрудничества стран ОЭС
САМОЕ ЧИТАЕМОЕ
  1. Talış folklor mahnılarının tədqiqatçıları arasında xalq artisti və pedaqoq Zümrüd xanım Məmmədovanın rolu
  2. FARS SÖZÜ FƏ BU SÖZ OLAN SÖZ BİRLƏŞMƏSİ FARSLARIN MİLLİ KİMLİYİNİN QORUYUCUSUDUR
  3. Бронзовый медальон Султана Мехмета Фатиха продан на аукционе в Лондоне за 1,4 миллиона фунтов стерлингов
  4. В Азербайджане прошел прекрасный татарский национальный праздник "Карга боткасы".
  5. İRANIN DOSTU KİM, DÜŞMƏNİ KİM
  6. Социально-философское наследие Махтумкули Фраги: преемственность идей мира, гуманизма и национального единства
  7. KANT VƏ TANRI MÖVCUDLUĞUNU SÜBUT ÜÇÜN PRAKTİKİ SƏBƏB
  8. MİLLİ ADƏT-ƏNƏNƏLƏRİN QORUNMASI MULTİKULTURALİZMİN BAŞLICA ŞƏRTİDİR
  9. Güney Azerbaycan folklorunda halkın hayatı ve ulusal kimlik işaretleri
  10. İRANDA HAKİMİYYƏTİN YENİ SOSİAL BAZA AXTARIŞI
  11. Пробуждение природы в Турции отмечают традиционным цыганским фестивалем Какава
  12. Şərqşünaslıq İnstitutunda “44 günlük Vətən müharibəsi İran mediasında” kitabı çapdan çıxıb
  13. AZƏRBAYCAN DEMOKRAT FİRQƏSİNİN DÖVLƏTÇİLİK SİYASƏTİ (1945-1946-CI İLLƏR)
  14. Çöl adamının “fərqli” şüuru zamanı və məkanı müəyyən edir
  15. Zümrüd Məmmədovanın yubileyinə həsr olunmuş elmi-seminar keçirilmişdir.
  16. Türkiye, Greece strengthening mutual understanding on fighting terrorism: President Erdogan
  17. AZERBAYCAN DEMOKRAT FIRKASININ DEVLETÇİLİK SİYASETİ (1945-1946)
  18. Сможет ли Греция правильно оценить видение Турцией перспектив сотрудничества?
  19. 3.Mikro Dünya Savaşı
  20. В Таджикистане заблокированы сайты террористических и экстремистских организаций, также запрещён ввоз их литературы
  21. RUSİYA ATOM BOMBASI ATMAQLA, İRAN DA ONU YARATMAQLA TƏHDİD EDİR
  22. Derheqa nivîskar Şamîlê Sêlim Esgerov (1928-20.05.2005)
  23. DOKUZ OĞUZ DESTANI BAZINDA TÜRK DESTANLARINDA VE KUTSAL KİTAPLARDA İNSANIN YARATILIŞI
  24. MƏHƏMMƏD HÜSEYN ŞƏHRİYARIN ANASI
  25. İRADƏ MƏLİKOVANIN “MƏN FƏXR EDİRƏM Kİ, AZƏRBAYCANLIYAM” KİTABININ TƏQDİMATI KEÇİRİLİB
  26. ЧЕРКЕСЫ МЕЖДУ ТЮРКАМИ И РУССКИМИ
  27. Европейские страны и палестинское государство: на пути к коллективному признанию?
  28. Azerbayacan’nın resmi olarak KKTC’yi tanımak için kendi ülke çıkarlarına uygun bir zamanı beklediğine işaret etmektedir.
  29. Məqtəl ədəbiyyatının nümunəsi kimi Məhəmməd Füzulinin “Hədiqətüs-süəda” əsərinə metodoloji yanaşmanın özəllikləri
  30. DÖVLƏT KOMİTƏSİNİN SƏDRİ BEYNƏLXALQ BƏHAİ İCMASININ BMT-DƏKİ BAŞ NÜMAYƏNDƏSİ İLƏ GÖRÜŞÜB
  31. SÜLEYMAN STALSKİ "DƏRƏYƏ SU GƏLDİ DEYƏ"-СТIАЛ СУЛЕЙМАН "КlАМУ САДРА СЕЛНА ЛУГЬУЗ"
  32. Dahi rus şairi haqqında yeni kitab - “Bəşəri poeziyanın əbədiyyət günəşi”
  33. Политическая ситуация в Иране после гибели Раиси
  34. «КОХИ НАВРУЗ» – СОВРЕМЕННОЕ ТУРИСТИЧЕСКОЕ ЧУДО ТАДЖИКИСТАНА
  35. Национальный татарский праздник Сабантуй отметили в Азербайджане
  36. İRAN ASSİMİLYASİYA SİYASƏTİNİ DAHA İSRARLA DAVAM ETDİRİR
  37. “Ekoloji mədəniyyət, mənəvi dəyərlər və vətəndaş cəmiyyətinin həmrəyliyi”» mövzusunda respublika kulturoloji seminar keçirilib.
  38. İran prezident seçkilərinə hazırlaşır
  39. Bab və babilik: Bir tarixi hadisənin izi ilə
  40. ТАЛАНТ, ПРЕДАННОСТЬ И СОСТРАДАНИЕ ХИРУРГА КАМИЛЯ АБДУЛЛАЕВА
ОПРОС

Где будете встречать Новый год?


 
«    İyun 2024    »
B.e.Ç.a.ÇC.a.CŞB
 12
3456789
10111213141516
17181920212223
24252627282930
ГАЛЕРЕЯ