Ethnoglobus » ЭТНОПОЛИТИКА » DİL CƏBHƏSİNƏ ƏSGƏRİ BORC

DİL CƏBHƏSİNƏ ƏSGƏRİ BORC

image
Qasım Qasımzadə - 100

Doğma ana dilimizin öz torpağımızda işlədilməsi, tətbiqi və inkişafının yarıtmaz vəziyyəti ictimai etiraz yığıncaqlarında və son vaxtların rəsmi dövlət sənədlərində bütün kəskinliyi ilə qeyd olunub. Uzun illər boyu belə bir acı həqiqətlə üz-üzə dayanmışıq. Geniş miqyaslı iclaslarda, nazirliklərin kollegiyalarında, müəssisələrdə, akademiyada və onun humanitar institutlarının bəziləri istisna olmaqla tədqiqat sahələrinin əksəriyyətində dosdoğmaca dilimizə biganə münasibətin dözülməzliyinə içdən yana-yana dözmüşük. Buna baxmayaraq, ürəklərdə nisgilə, dərdə çevrilən bu məhrumiyyət ağır, qorxulu dövrlərdə belə xalq iradəsini bildirən sənətkarların üsyankar səsini batil edə bilməmişdir. Hələ otuzuncu illərdə Səməd Vurğun vəzifə başçılarını istezha hədəfinə çevirmiş və daxili qəzəbini boğa bilmədən dil cəbhəsinin əsgəri kimi hücuma keçmişdi:
Nədən söyləməsin ana dililə
Öz odlu nitqini yoldaş komissar?
Türkcə danışmasın sevgilisiylə...
Bu mənhus adətdə böyüklükmü var?
Həmin misraları bir daha xatırlarkən Tbilisidə Qalaktion Tabidzənin yubileyində Əziz Nesinlə bu mövzuda söhbətimiz yadıma düşdü. Yığıncaqlarda, mitinqlərdə, küçələrdə danışıqlar gürcücə gedirdi. Təntənəli gecədə Əziz bəylə yanaşı əyləşmişdik. O soruşdu: "Sizdə, Bakıda neçin boylə deyil?". Mən haqlı suala haqsızın bəraət cəhdi ilə cavab verdim ki, "Bakı beynəlmiləl şəhərdir, bu baxımdan Tbilisidən çox fərqlidir". O razılaşmadı: "Hayır, canım, - dedi. - Sizinkilər odalarında kəndi sevgilisi ilə də rusca konuşuyorlar". Düz sözə nə deyəsən. Vaxtilə Səməd Vurğun yuxarıdakı misralarında elə bu həqiqəti etiraf etməmişdimi? 
Başqa bir ədəbi fakt. Rəsul Rza rəsmi tədbirlərdə Azərbaycan dilinin sıxışdırılmasına ayrıca bir şeir həsr etmişdir ("İti yazan qızlar"). O, millətin varlığını danmaq dərəcəsinə gələn vəziyyəti hər gün şahidi olduğumuz adiləşmiş bir faktın timsalında görün necə yana-yana qələmə alıb:
Salon adamla dolu,
Naxışlı xalıyanıyla döşənib
prezidiumun yolu.
Kiçik masa arxasında oturdu
itiyazan qızlar.
Masa üstündə ucu qəddənmiş
neçə qələm,
neçə varaq kağız.
Natiqlər qalxdı kürsüyə,
natiqlər düşdü kürsüdən.
Qızlardan ikisi yazdı
alnında damcı-damcı tər.
Biri oturdu bekar
qarşısında yonulmamış qələm,
yazılmamış vərəqlər.
Saatlar keçdi yeyin-yeyin,
saatlar keçdi ağır-ağır.
Qızlardan ikisi
yazdı, yazdı, yazdı.
Biri gözü natiqlərdə
əsnədi, əsnədi, əsnədi.
Bu, rüsvayçılıq deyil,
bəs nədi?
Həqiqətən də, rüsvayçılıq idi. Bu rüsvayçılığı hələ o vaxtlar B.Vahabzadə "Latın dili" və "Ana dili" şeirlərində də damğalamışdır. Bu rüsvayçılığın, yəni ali məclislərdə ana dilində danışıqları yazan stenoqraf qızların bekar dayanması və s. halların tamamən aradan qalxdığını demək çətindir. Bununla belə son iki ildə paytaxtın baş meydanında, eləcə də respublikanın şəhərlərində, rayon mərkəzlərində xalq cəbhəsinin keçirdiyi hərarətli mitinqlər bir çox zəruri ictimai-siyasi problemlərlə birlikdə ana dilimizin gözəlliyinin, qüdrətinin əvəzsiz nümayişinə çevrilir. Həmçinin respublika Ali Sovetinin yaxınlarda çağrılan növbədənkənar sessiyası bu mənada əlamətdar hadisə idi, tarixi hadisə idi! Məruzəçilər də, natiqlər də özlərinin şirin-şəkər ana dilində danışırdılar. Beləliklə də suverenlik haqqında respublikanın Konstitusiya qanununun 13-cü bəndi yəni Azərbaycan dilinin işlədilməsi və inkişaf etdirilməsinə dövlət qayğısı kağız üzərində qalmır, işdə həyata tətbiqi üçün uğurlu addım atılırdı.
Dilin işlənməməsi nə deməkdir? Onun zəifləməsi, korşalması, kasıblaşmağa, nəhayətdə unudulmağa üz tutmasıdır. Dilin unudulması millətin öz varlığından imtina etməsidir. Dilin yaşaması, inkişafı isə nəinki eyni ərazi çərçivəsində yaşayan etnik qrupun, həmçinin onun tarixən ayrı düşmüş qovmlərinin öz əslini, kökünü itirməməsində həlledici əhəmiyyət kəsb etməsidir, həmrəylik yaratmağa qadirliyidir. Kərkük xoyratlarından birində türk tayfalarının pərən-pərən düşdüyü və dilin varlığı sayəsində onun hər bir qövmünün itib-batmadığı təsəlliverici ümidlə dilə gətirilmişdir:
Zaman qalı,
Gün keçi, zaman qalı,
Yıxılı uca dağlar,
Tozu bir zaman qalı.
Ana dili güclü ahənrüba kimi bu tozları – zərrələri çəkib bir yerə toplamaqla dağ yaratmaq əzmindədir. Türkcəmiz belə bir qüdrətə, cəzbedici keyfiyyətə malikdir. Təkcə bizimkilərin deyil, başqa xalqların sənətkarlarının, xalq şair və aşıqlarının bu dildə misilsiz nümunələr yaratmaları tarixi faktdır. Çoxcildlik erməni tarixinin müəllifi Leonun etirafına görə, "aşıqlar üçün nağıllarda, mahnılarda təsvir olunan həyatı ifadə üçün türk dili erməni xalq ləhcələrindən daha səlis, daha ifadəli və daha zəngindir" (Leo, Erməni tarixi, III c., Yerevan, 1946, s.1072).
Belə bir dili uzun müddət bürokrat aparatın ciddi-cəhdilə qədr-qiymətdən salmaq cəhdi milli nihilizmin çox aydın və eybəcər təzahürlərindəndir. Milli nihilizm milli bəladır. O, birliyimizə, mənəviyyatımıza gözəgörünməz təxribatla məşğuldur. Nihilist öz zərərli konsepsiyasını mədəniyyət pərdəsi altında təlqin edir, ana dilində pəltək danışığını, yaxud danışa bilməməsini məziyyət sayır, övladlarını da, gələcək nəsli də özü kimi simasızlaşdırmaqdan ötrü ondarı anadilli bağçalardan, məktəblərdən çəkindirməyə səy göstərir, mənzilində də bu dildə danışmağı yasaq edir.
Dili inkişaf etdirmək, ictimai və mədəni funksiyalarını genişləndirməkdən ötrü birinci növbədə onu işlətmək gərəkdir. Siyasi həyatda, kargüzarlıqda, respublikanın paytaxtı ilə yerli yazışmalarda, hesablama texnikasının tətbiqində və s. Akademiyanın dilçilik institutunda və ali məktəblərin müvafiq kafedralarında dilimizin tədqiqi sahəsində az iş görülməmişdir və bu iş intensiv  şəkildə davam etməkdədir. Elmi dilin tətbiqinə gələndə, xüsusən texniki elmlər sahəsində milli dil demək olar ki, kənardadır. 
Ali Attestasiya Komissiyasının dissertasiyaları rus dilində təqdim edilməsi tələbindən sonra hamıya məlumdur ki, bu məsələ daha da qəlizləşib. Adətən, riyaziyyat, fizika, kimya elmlərinə aid dissertasiyalar bir qayda olaraq rusca yazılır, rusca çap və müdafiə olunur. Fəlsəfə, tarix, sənətşünaslıq və ədəbiyyatşünaslığa, hətta Azərbaycan dilçiliyinə aid dissertasiyaların da ana dilində yazılıb yazılmaması bu aspektdə milli dilin inkişafı prblemləri SSRİ-də elmə nəzarət edən Ali Attestasiya Komissiyasını nəinki maraqlandırmır, əksinə, respublikaların elm mərkəzlərinə etimadsızlıq əlaməti olaraq əsəri ancaq rus dilində qəbul edir. Bu, əlbəttə, respublikaların suverenliyinə hörmətsizlikdən başqa, həm də açıq-aşkar kobud müdaxilədir. Buna qarşı başqa regionlardan etiraz səsi qulağımıza çatdı. Biz isə ağzımıza su aldıq. Yaxşıca ki, nəhayət, on birinci çağırış Azərbaycan SSR Ali Sovetinin növbədənkənar sessiyası suverenlik haqqında qəbul edilən Konstitusiya qanunu alimlik dərəcələri və elmi adlar vermək hüququnu respublikanın səlahiyyətində saxlamışdır ki, bu həmin məsələdə otuzuncu illər hüququnun bərpasıdır. Elmin milli dildə inkişafını xeyli ləngitmiş olan amilləri tədricən aradan qaldırmaq naminə bizcə tədqiqatın bütün sahələrində dissertasiyaların Azərbaycan dilində yazılması və bu dildə müdafiə edilməsi zərurəti müvafiq qanunla təsbit edilməlidir (Əlbəttə, qeyri-Azərbaycan dilli tədqiqatçıların öz dillərində müdafiə hüququnu saxlamaq şərtilə).
Dilin norma və tələblərinin xəlaldar olması danışıqda, mətbuat, radio və televiziyada adi hala çevrilmişdir. Xüsusən toponimiyada, coğrafi və şəxs adlarında milli ədəbi dildən kənara çıxmaq faktları sabitləşmiş halda qalmaqdadır. Nə vaxtadək kənd, şəhər, şəxs adları ruscaya tərcümədə əlifba imkanlarına belə məhəl qoymadan dəyişdirilmiş halda işlənəcəkdir. Bakı-Baku, Ucar-Udjarı, Kəlbəcər-Kelbadjarı, Qulu-Kuli, Məmməd-Mamed, Qasım-Kasum və s. və i.a. kimi deyiləcəkdir, yazılacaqdır? Məncə, məktəb uşağına da aydın olan belə təhriflərə rəsmi qanun, göstəriş gözlənilmədən dərhal son qoyulmalıdır, kütləvi informasiya vasitələrində, tədris vəsaitlərində, adlar göstəricisinə aid materiallarda yubanmadan düzəlişlər aparılmalıdır.
Danışıq dili normalarına tərcümədən gələn ifadə və sözlərin süni şəkildə işlədilməsi də yolverilməz haldır. Belə süni sözlərdən biri axır vaxtlarda natiqlərin dilinə sürətlə sirayət etməkdədir. Bu, rusca danışıqda işlədilməsi vaxtilə "Literaturnaya qazeta"nın özündə ciddi tənqidə məruz qalan "qde-to" sözünün azərbaycanca "haradasa" şəklində tez-tez və yerli-yersiz dilə gətirilməsidir. Fikrin ifadəsində dəqiqliyə-dürüstlüyə nail olmayanda, cümlənin ortasında müvafiq söz qəhətə çəkiləndə dərhal "haradasa" sözü peyda olur ki, bu da hünərli milli dilimizi kəsərdən salan vasitəyə çevrilir. "Səni haradasa görmüşəm" deyəndə fikir də, məqsəd də aydındır, burada "haradasa" sözü yerindədir. Ancaq "belə-belə məsələlərin həllində biz gərək haradasa diqqətli olaq", yaxud: "ədəbiyyatımız yenidənqurma mövzusuna haradasa öz imkanları daxilində az əhəmiyyət verir" qəbilindən olan danışıq tərzində "haradasa" sözü qondarma görünür (bu sözü tez-tez işlətməyi sevənlər deyərdi ki, "haradasa qondarma görünür").
Milli dilin özünün elə qərarlaşmış sözləri var ki, bunların da mənasının fərqinə varmadan yanlış olaraq biri digərinin ekvivalenti kimi işlədilir. Son vaxtların şeirində "kəhər" sözü "köhlən"i sıradan çıxarmaqdadır. Halbuki, "kəhər" məfhumu atın cinsini – keyfiyyətini deyil, rəngini nişan verir, yəni kəhrəba çalarında atın rəngini. Bu mənada folklordakı "gün çıx, gün çıx, kəhər atı min çıx!" ifadəsi günəşin qırmızıya – kəhər atın rənginə çalan zahiri görünüşünə işarədir. Həmçinin səmənd, göydəmir, boz, kürən, ağ sifətlərini artıranda aydınlaşır ki, söhbət hansı rəngdə olan atdan gedir. "Köhlən" isə cins mənasındadır, qoçaq, hünərli, mötəbər at mənasında! Bu atın rəngi qara da (Koroğlunun Qıratı kimi), ağ da (Napolyonun Ağ atı kimi), boz da (Qaçaq Nəbinin Boz atı kimi) ola bilər. Yaşlı nəslin əsərlərində köhlənlə kəhər heç vaxt eyniləşdirilməmişdir. Axı "kəhər madyan", "kəhər yabı" deyilər, "köhlən madyan", "köhlən yabı" deyilməz. Bütün bunlara baxmayaraq kəndi, onun hər üzünü yaxşı bilən də, bilməyən də "kəhər" sözünü köhlən at mənasında şeirlərində sağa-sola səyirdir: "Hər igidin heç olmasa bir kəhəri olsun gərək", "Şəhər bizi maşınlarda gəzdirir, dağlar bizi kəhərlərdə görübdür". Hətta tanınmış şairlərimizdən biri "kəhər ləpələrin köpüklü yalını" təsvir edir, bir başqası isə yazır ki, "yağış ətri gələn bu yaz günləri bənzəyir sahibsiz ağ kəhərlərə". Ağ kəhərlər! Bu, lap ağ oldu. Kəhərin köhlən yerinə işlədilməsi nasirlərə də sirayət edib. Onlardan birinin yazısında oxuyuruq: "Kəndli həyətini mal-qarasız, bostansız təsəvvür etmək mümkündürmü? Hələ onu deyək ki, kəhər atdan imtina etmək nə qədər düzgündür? Axı o igidlik rəmzidir" (?!)
Bizcə, bütün bunlardan sonra "köhlənmi, kəhərmi?" mübahisəsini davam etdirmək aksiomanın həllinə cəhd göstərməyə bənzər.
Elə sözlər də var ki, bunların ana dilində ekvivalentini tapıb tətbiq etmək zəruridir. Bunlar ən çox da alınma sözlərə aiddir. Biz "aptek" sözünü nə qədər əczaxana kimi yazsaq da, işlətsək də, milli dilin tələbləri baxımından bu söz doğmalıq pasportu ala bilmir. 
Türkmənistanda "aptek" əvəzinə sadəcə "dərmanxana" deyirlər.
Bir sıra başqa əcnəbi sözləri də milli dilin unudulmuş, potensial mənbələrində yaşayan sözlərlə əvəz etmək imkanları çoxdur. Bunların böyük bir qismi türk, özbək, türkmən, qaraqalpaq, qazax və b. türkdilli xalqların hazırda işlətdikləri müvafiq sözlərin varlığındadır. Çox təəssüf ki, dilçilərimizin, türkoloqlarımızın bu istiqamətdə fəaliyyətləri o qədər də səmərəli deyil. Mən Özbəkstanda da, Türkmənistanda da olmuşam, onların ədəbiyyatşünasları, dilşünasları ilə yaxından tanışam. Dil məsələsinin nizama salınması ilə əlaqədar türkdilli xalqların problemlərinin birgə - müştərək həllinə onların maraqları da, ehtiyacları da çoxdur. 
Təşəbbüs və hərəkət məqamıdır. Bir-birinin dərd-sərini bilmək, o cümlədən, dil ehtiyatlarından bəhrələnmək, tarixin açılmamış qatlarını üzə çıxarmaq və başqa məsələrin həlli üçün bir-birinin təcrübəsindən istifadə etmək məqamıdır. Vaxtaşırı yığışmaq, görüşmək, həmrəyliyə nail olmaq, yadlaşmış doğmalığı bərpa etmək məqamıdır.
Dilin tətbiqi məsələsinə gəldikdə etiraf edilməlidir ki, onun ümumrespublika miqyasında dövlət dili səviyyəsinə çatdırılması yolları hamar deyildir. Bu təkcə elm və yaradıcılıq sahələrində, unutqanlıqda özünü göstərmir. Əsas çətinlik dəftərxana işlərinin ana dilində aparılması təcrübəsinin olmaması, yaxud zəifliyidir. Professor Y.Seyidovun "Kommunist" qəzetində çap etdirdiyi "Ana dili, vətən dili" məqaləsində dediyi kimi, "Azərbaycan dilinin qədim və zəngin tarixə malik bədii üslubu dünyanın inkişaf etmiş hər bir dili ilə müqayisə edilə bildiyi halda, onun rəsmi kargüzarlıq üslubu hələ lazımi səviyyədə inkişaf tapmamış və sabitləşməmişdir". Belə olduğu halda, kargüzarlıqda güclü texniki baza yaratmaqla yanaşı ən vacib şərtlərdən biri respublikanın nazirliklərində, baş idarə və müəssisələrində partiya və dövlət aparatlarında rəsmi dilin təmizliyinə, səlisliyinə, üslub gözəlliyinə nəzarət edən əliqələmli üslubçu-stilist ştatı olmalıdır. İdarə daxilində və idarədən kənara çıxan hər bir sənədin mətni ancaq onun redaktəsindən, icazə imzasından sonra qüvvəyə minməlidir. Bəzi respublikalarda, o cümlədən qonşumuz Gürcüstanda bir neçə il bundan əvvəl hökumətin xüsusi qərarı ilə bütün müəssisələrdə ana dilinin keşiyində dayanan belə bir mütəxəssis fəaliyyət göstərməkdədir. Rəsmi dəftərxana-kargüzarlıq ənənəsi zəifləmiş olan Azərbaycan dilinin bu cür müdafiəçi və köməkçiyə ehtiyacı daha çoxdur. Vəzifə öhdəliyindən əlavə hər bir azərbaycanlı özünü bu cəbhənin əsgəri saymalı, xidmət borcunu verməli, doğma dili açıq və gizli həmlələrdən qorumaq üçün addımbaşı rastlaşdığı maneələri aradan götürmək iqtidarında olduğunu işi ilə, əməli ilə nümayiş etdirməlidir. Biganəlik əleyhdarla, milli nihilistlə barışığa gəlməkdir, dil cəbhəsinə xəyanətdir.



ДРУГИЕ НОВОСТИ
ВСЕ НОВОСТИ
21:15Турецкий преподаватель изготавливает тюркские музыкальные инструменты в мастерской вуза в Бишкеке21:06Гнезда, насчитывающие столетия: «птичьи дворцы» Османской империи18:52Национальный татарский праздник Сабантуй отметили в Азербайджане17:32Туркменская литература. Попытка исторической биографистики17:05Праздник "Тун пайрам" прошел в Хакасии16:04Bir İranlıyla İletişim Kurmak Şatranç Oyununa Benzer Veya İranlıların Psikolojik Portresi15:57Стремление к совершенству – естественное желание09:58İranda 14-cü prezident seçkiləri18:36Крымскотатарская поэзия ханского периода. Опыт исторической биографистики12:49ЧЕРКЕСЫ МЕЖДУ ТЮРКАМИ И РУССКИМИ19:04İRANDA İSLAHATÇILAR İSLAHATÇI OLSALAR, MƏSUD MƏSUD OLAR19:18Суть еврейских праздников. Шавуот: обретение свободы19:15Суть еврейских праздников. Шавуот: Тора жизни23:4412 ИЮНЯ-ДЕНЬ НЕЗАВИСИМОСТИ РОССИИ15:03Социально-философское наследие Махтумкули Фраги: преемственность идей мира, гуманизма и национального единства13:50КАБАРДИНЦЫ МЕЖДУ ТЮРКАМИ И РУССКИМИ16:57Bəhai icması və Dini Komitənin birgə “Qlobal sülh: Elm və dinin vəhdəti” mövzusunda elmi-praktik konfransı keçirilib16:01DÖVLƏT KOMİTƏSİNİN SƏDRİ BEYNƏLXALQ BƏHAİ İCMASININ BMT-DƏKİ BAŞ NÜMAYƏNDƏSİ İLƏ GÖRÜŞÜB15:01КРЫМСКИЕ ТАТАРЫ И КНЯЖЕСТВА ЦЕНТРАЛЬНО-ВОСТОЧНОЙ ЕВРОПЫ 1538-1713.09:06Bozkır insanının "farklı" bilinci zamanı ve mekanı tanımlar18:52ТАЛАНТ, ПРЕДАННОСТЬ И СОСТРАДАНИЕ ХИРУРГА КАМИЛЯ АБДУЛЛАЕВА15:32Татары под властью русских 1552-1913 гг.10:08Qüds, Azərbaycan və Dağlıq Qarabağ17:01“ANAJ” saytının beynəlxalq məsələlər qrupu Azərbaycan Respublikasını Şah İsmayıl Xətaiyə sahib çıxmaq əzmində ittiham edir.15:32«АЗ ХУРОСОНАМ КАШИДӢ, ТО БАРИ ЮНОНИЁН…». Ба гиромидошти хотираи мутафаккири бузурги тоҷик мавлоношиносони ҷаҳон дар Париж ҷамъ меоянд15:00Изучение этнических стереотипов в среде грузинской молодежи («свои – чужие” в обществе)13:53Məqtəl ədəbiyyatının nümunəsi kimi Məhəmməd Füzulinin “Hədiqətüs-süəda” əsərinə metodoloji yanaşmanın özəllikləri09:27Osmanlı dövlətində qeyri-müsəlmanlara qarşı münasibət09:17Раскрытие сокровенного: Общее и частное при даровании Торы09:06Недельная глава «Бемидбар». Лиминальное пространство21:21«КОХИ НАВРУЗ» – СОВРЕМЕННОЕ ТУРИСТИЧЕСКОЕ ЧУДО ТАДЖИКИСТАНА22:43В Таджикистане заблокированы сайты террористических и экстремистских организаций, также запрещён ввоз их литературы21:06В Азербайджане прошел прекрасный татарский национальный праздник "Карга боткасы".20:42İran prezident seçkilərinə hazırlaşır09:27როგორია აკაკი წერეთლისა და ნატალია ბაზილევსკაიას ერთადერთი ვაჟის ისტორია21:07İRAN ASSİMİLYASİYA SİYASƏTİNİ DAHA İSRARLA DAVAM ETDİRİR19:29Ləzgi-Azərbaycan ədəbi əlaqələrinin möhkəm dayaqlara söykənmiş zəngin tarixi əsrlərin dərinliklərinə gedib çıxır.19:21В Шуше состоялось заседание министров образования Организации тюркоязычных государств19:11Irak Türkleri – Azerbaycan İlişkilerinde Yeni Ufuklar18:33Azerbayacan’nın resmi olarak KKTC’yi tanımak için kendi ülke çıkarlarına uygun bir zamanı beklediğine işaret etmektedir.21:11Загрязненный воздух и шум в раннем возрасте увеличивают риск психологических расстройств20:28Bab və babilik: Bir tarixi hadisənin izi ilə17:37DOKUZ OĞUZ DESTANI BAZINDA TÜRK DESTANLARINDA VE KUTSAL KİTAPLARDA İNSANIN YARATILIŞI12:53Talış folklor mahnılarının tədqiqatçıları arasında xalq artisti və pedaqoq Zümrüd xanım Məmmədovanın rolu12:39Политическая ситуация в Иране после гибели Раиси15:13SÜLEYMAN STALSKİ "DƏRƏYƏ SU GƏLDİ DEYƏ"-СТIАЛ СУЛЕЙМАН "КlАМУ САДРА СЕЛНА ЛУГЬУЗ"15:06Dahi rus şairi haqqında yeni kitab - “Bəşəri poeziyanın əbədiyyət günəşi”12:26MƏHƏMMƏD HÜSEYN ŞƏHRİYARIN ANASI20:53“Ekoloji mədəniyyət, mənəvi dəyərlər və vətəndaş cəmiyyətinin həmrəyliyi”» mövzusunda respublika kulturoloji seminar keçirilib.11:55Derheqa nivîskar Şamîlê Sêlim Esgerov (1928-20.05.2005)09:53Zümrüd Məmmədovanın yubileyinə həsr olunmuş elmi-seminar keçirilmişdir.19:58Европейские страны и палестинское государство: на пути к коллективному признанию?19:44İRADƏ MƏLİKOVANIN “MƏN FƏXR EDİRƏM Kİ, AZƏRBAYCANLIYAM” KİTABININ TƏQDİMATI KEÇİRİLİB20:13Бронзовый медальон Султана Мехмета Фатиха продан на аукционе в Лондоне за 1,4 миллиона фунтов стерлингов13:28Çöl adamının “fərqli” şüuru zamanı və məkanı müəyyən edir00:31İRANDA HAKİMİYYƏTİN YENİ SOSİAL BAZA AXTARIŞI19:15Türkiye, Greece strengthening mutual understanding on fighting terrorism: President Erdogan18:58Сможет ли Греция правильно оценить видение Турцией перспектив сотрудничества?18:48AZERBAYCAN DEMOKRAT FIRKASININ DEVLETÇİLİK SİYASETİ (1945-1946)18:25AZƏRBAYCAN DEMOKRAT FİRQƏSİNİN DÖVLƏTÇİLİK SİYASƏTİ (1945-1946-CI İLLƏR)19:41RUSİYA ATOM BOMBASI ATMAQLA, İRAN DA ONU YARATMAQLA TƏHDİD EDİR19:44Пробуждение природы в Турции отмечают традиционным цыганским фестивалем Какава21:20Güney Azerbaycan folklorunda halkın hayatı ve ulusal kimlik işaretleri21:123.Mikro Dünya Savaşı16:46Şərqşünaslıq İnstitutunda “44 günlük Vətən müharibəsi İran mediasında” kitabı çapdan çıxıb14:42MİLLİ ADƏT-ƏNƏNƏLƏRİN QORUNMASI MULTİKULTURALİZMİN BAŞLICA ŞƏRTİDİR14:35FARS SÖZÜ FƏ BU SÖZ OLAN SÖZ BİRLƏŞMƏSİ FARSLARIN MİLLİ KİMLİYİNİN QORUYUCUSUDUR17:21KANT VƏ TANRI MÖVCUDLUĞUNU SÜBUT ÜÇÜN PRAKTİKİ SƏBƏB17:09İRANIN DOSTU KİM, DÜŞMƏNİ KİM19:31ASELSAN меняет ситуацию в области радиоэлектронной борьбы13:21Новые горизонты в отношениях Турции и Ирака16:38В Центральной Азии появился запрос на новое региональное объединение10:59Закрыли ли Иран и Израиль вопрос взаимного противостояния?21:30Təzadlı İran19:52«Неожиданный шаг»: почему Таджикистан и Турция отменили безвизовый режим?13:46Иракские езиды отмечают Чаршама Сарсале (Çarşemа Serê Salê) «Праздник красной среды», в тяжелых лагерных условиях09:13Китайская философия: влияние на современную культуру и общество09:07Взгляды некоторых курдских писателей в отношении концепции Ницше о морали09:02Что можно ожидать от конфронтации Израиля с Ираном?20:17Экологи: Афганский канал Кош-Тепа ударит по водоснабжению всех стран в бассейне Амударьи18:15İranın əsl üzü22:59В Иране произошло нападение на военный объект КСИР и полицейские участки19:43ТЕОРИЯ КВАНТОВОГО СОЗНАНИЯ, ТРАНСЦЕНДЕНТНОСТЬ, КВАНТОВАЯ ПСИХОЛОГИЯ И КОРАНИЧЕСКИЕ АЯТЫ18:54İRANDA XALQ HÖKUMƏTİNİN XALQI VƏ ONUN "DÜŞMƏNLƏRİ"- DAXİLİ İSTİKBARI12:33«Пурым не свято, а троска не хвароба»: март 1924-го14:13Езиды отмечают праздник наступления нового года «Клоча Саре Сале»13:19Астрономы создали новую карту Вселенной с 1,3 млн сверхмассивных черных дыр18:13LƏZGİ ÇÖRƏYİ - ХЬРАН ФУ11:13Alagöz kəndində XIII əsrə aid Yəhudi (Xəzər?) qəbiristanlığı.21:38Что стоит за решением США построить порт в Газе?19:06İRAN ÖZ AMPLUASINDA20:44Цифровая зависимость ухудшает как физическое, так и психическое здоровье20:15Fransanın İrana qarşı tarixi düşmənçiliyi20:25С грустью вдыхая людей безразличие, Ангел страдает в собачьем обличии…21:58«ТРАДИЦИОННЫЕ КАЛЕНДАРНЫЕ ОБРЯДЫ ТАТАРСКОГО НАРОДА»21:12TATAR XALQININ BAHAR BAYRAMLARI22:59В Баку состоялся Фестиваль татарской кухни18:03Qonşun İran olsa12:35«Новруз» и «Эргенекон» в понимании наших предков11:30Русский праздник Навруз19:28Гагаузия меж двух огней: почему автономия оказалась в центре конфликта с Кишиневом.13:41Мэрцишор – мартовское очарование. О празднике, его символе, исторических находках, легендах и традициях13:18Казахстанский каллиграф, обучавшийся мастерству в Турции, представил свои работы в Астане20:55Армения, созданая как антиосманский и антиперсидский проект для современной России полностью утратил свое значение00:1528 февраля отмечается Всемирный день татарской кухни.16:24İRANIN SEÇİMSİZ SEÇKİLƏRİ16:18Межэтнические брачные союзы: чем они хороши или плохи16:41Novruzun ilk çərşənbəsi - Su çərşənbəsi günüdür16:05Казахстан превратился в важного торгового партнера ЕС в Центральной Азии17:50Айдар - особая традиция в Казахстане сохранять прядь волос на макушке у мальчиков14:06Англо-аргентинский территориальный спор вновь стал актуальным13:48İKİ TƏBRİZ ÜSYANI16:42Искусственно деформированный череп из некрополя Кухуроба22:02Ильхам Алиев: Тюркский мир - это наша семья21:50SEPAH MƏNTİQİ18:49İRAN DÜŞMƏNLƏRƏ “KİŞ(ŞAH)” DEYİB, “MAT” ETDİ16:31Турецкие ученые: Рост числа айсбергов в Южном океане - свидетельство изменения климата16:49ВРЕМЯ ЦВЕТЕНИЯ ЛЮБВИ16:37Почему Караван идет, ... или oбращение к российским ученым09:01Узбекистан создаёт новую национальную систему общественной безопасности09:00Узбекистан укрепляет основы политической стабильности, укрепляя межэтническое согласие и дружественную обстановку в Центральной Азии16:03Слово о Великом Устаде кумыкского народа15:04Праздник Саде в Иране: победа над силами тьмы, мороза и холода18:36Сагаалган (Цаган Сар) 2024: история и традиции буддийского праздника18:13Президент Монголии издал указ о продвижении музыкального инструмента морин хуур14:50Məhəmməd Əmin Rəsulzadə 140 (I yazı): Rəsulzadə və İran inqilabı11:28İran’da Türk Kimliği10:22Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti’nin Mavi Vatan’daki önemi nedir18:49გულნარა ინანჯის ცხოვრება საზღვრების გარეშე08:52KİÇİK ÇİLLƏ –YALQUZAQ ayı başlayır18:33Отношения Ирана и России: от исламской революции до наших дней (ЧастьIII)18:20Будет снят узбекско-азербайджанский фильм о Максуде Шейхзаде13:33LAZLAR KİMDİR?18:41В античном городе Дара в Турции найден канал возрастом 1500 лет13:37Фильм иранских режиссеров номинирован на премию «Золотой медведь» Берлинского кинофестиваля17:12Отношения Ирана и России: от исламской революции до наших дней (Часть II)16:50Отношения Ирана и России: от исламской революции до наших дней ( I часть)18:22Традиционные шоу в лесу баобабов в Сенегале предлагают туристам красочные фрагменты культуры страны18:42Первая пилотируемая космическая миссия - национальная гордость Турции15:38Страны Центральной Азии заявили о поддержке принципа «одного Китая»14:07Как талибы уничтожают память о самом известном полевом командире хазарейцев17:44RƏSULZADƏ – 140 “II Beynəlxalq Rəsulzadə Qiraətləri” 2.17:42RƏSULZADƏ – 140 “II Beynəlxalq Rəsulzadə Qiraətləri” 1.14:50Власти Казахстана исключили «Талибан» из списка запрещенных в стране организаций13:09Azər Cəfərov: Müasir İran cəmiyyəti iqtidarın bəhailərə qarşı talan və təzyiqlərinə qatılmır22:00İranda "Aşıqlar incəsənət ensiklopediyası"nın təqdimat mərasimi olacaq22:32В Украине ПЦУ впервые отмечает Рождество 25 декабря – а не 7 января11:29Gazze'deki savaşın Doğu Akdeniz'deki gaz sahalarının gelecekteki gelişimi üzerinde uzun vadeli sonuçları olabilir11:20Лефкоша отреагировала на шаги Южного Кипра по «Национальному морскому пространственному планированию»18:39İran milli kimliyində fars dili üçün yaranan təhlükə22:16Более 19,4 тысячи этнических казахов получили статус кандаса с начала года12:59TÜRKLERDE GÜNEŞE SAYGI: ÇİLE GECESİ19:31Разница империи и многонационального государства очень разительна с либеральным прочтением19:21Доходы Монголии от туризма впервые составили $1 млрд19:12Çılə id19:06“QARAQIŞ”, YƏNİ “BÖYÜK ÇİLLƏ” BAŞLAYIR20:28Pope Francis approves Catholic blessings for same-sex couples, but not for marriage20:04Papa Fransisk eyni cinsli izdivaclara İCAZƏ VERMƏYİB19:03Навруз как феномен мировой культуры. Часть II19:02Навруз как феномен мировой культуры. Часть I19:00Еврейская культура не всегда была ответом на нееврейскую культуру18:45Mossad's assassination threat and the reaction of Turkish intelligence16:30Vision of ‘Türkiye's century’: Türkiye as a system-building actor16:10В Москве прошла конференция: «Народы Молдовы в России - дружба на века».18:25Türkiye'nin ilk uzay yolcusu Gezeravcı'nın 9 Ocak'ta uzaya gönderilmesi planlanıyor16:10Sovet-İran danışıqlarının müvəffəqiyyətlə başa çatdırılması12:24В турецкой Конье чтят наследие великого поэта-мистика «Мевляны»12:19Никто из официальных лиц и спортивных чиновников России и Беларуси на Олимпиаду не будут приглашены16:15Узбекистан устремлен к «зеленой» экономике16:08Обеспечение конституционных прав граждан - основной вектор реализации социальной политики Узбекистана15:57Конституционные основы развития свободной рыночной экономики в Узбекистане15:46Усиление конституционных основ деятельности национальных институтов по правам человека в Узбекистане15:30Конституция Узбекистана в новой редакции — правовая основа устойчивого развития18:24Enhancing the Guarantees of Human Rights Protection in the New Constitution of Uzbekistan18:16Усиление гарантий защиты прав человека в новой Конституции Узбекистана11:13Uzbekistan is fortifying the foundations of political stability by strengthening interethnic harmony and friendship in Central Asia11:04Uzbekistan is creating a new national public security system21:40TÜRK BOYLARINDA KAMÇI21:50Президент Молдовы: Наш путь с Румынией общий – наше место вместе в ЕС21:41Klaipėdos I. Kanto viešosios bibliotekos direktorė Renata Rudienė: „Gimtasis Lazdijų kraštas visada užims dalelę širdies“13:44Xanlar Həmidin yeni şerləri "Ethnoglobus.az"-ın təqdimatında12:59Qarabağ xanlığı və ləzgilər11:21Антропологические материалы из Хошбулага (Азербайджанская Республика)18:08İnqilabçılar diyarı İran20:23Смерть и эволюция человека16:02Захватчики "Галактики": станут ли хуситы новой военной силой в Красном море17:00УРАРТСКАЯ «ДВОРЦОВАЯ КЕРАМИКА» НА ПОСЕЛЕНИИ ХУДУТЕПЕ (АЗЕРБАЙДЖАНСКАЯ РЕСПУБЛИКА)17:0640 yıllık varlık mücadelesi: KKTC dimdik ayakta11:46В Тегеране спорят о вариантах участия в войне против Израиля20:01İSLAM VƏ ƏRƏB DÜNYASININ HƏMAS- İSRAİL MÜHARİBƏSİNƏ MÜNASİBƏTİ14:38ИЗ ИСТОРИИ ИЗУЧЕНИЯ ТАЛЫШСКОГО ЯЗЫКА13:58Чи чIалан куьгьне къатар18:39Влияние Мирзы Фатали Ахундова на судьбу родного народа оказалось безмерным.18:28“EGYPTIAN STATUE”, REVEALED IN THE SOUTH-EASTERN REGION OF AZERBAIJAN, IN THE SYSTEM OF ANCIENT CULTURAL AND TRADE RELATIONS12:42Şöhrətpərəstlik bəladır20:14TALIŞ - MUĞAN BÖLGƏSİ ARXEOLOJİ TƏDQİQATLARDA11:10В Таджикистане официально и одновременно работают посольства двух афганских правительств10:56İsrail -Həmas qarşıdurması və fürsətcil İran14:34Институт Гэллапа признал Таджикистан самой безопасной страной в мире14:27Ташкентский саммит: новые перспективы для широкого сотрудничества стран ОЭС
САМОЕ ЧИТАЕМОЕ
  1. Talış folklor mahnılarının tədqiqatçıları arasında xalq artisti və pedaqoq Zümrüd xanım Məmmədovanın rolu
  2. FARS SÖZÜ FƏ BU SÖZ OLAN SÖZ BİRLƏŞMƏSİ FARSLARIN MİLLİ KİMLİYİNİN QORUYUCUSUDUR
  3. Бронзовый медальон Султана Мехмета Фатиха продан на аукционе в Лондоне за 1,4 миллиона фунтов стерлингов
  4. В Азербайджане прошел прекрасный татарский национальный праздник "Карга боткасы".
  5. İRANIN DOSTU KİM, DÜŞMƏNİ KİM
  6. Социально-философское наследие Махтумкули Фраги: преемственность идей мира, гуманизма и национального единства
  7. KANT VƏ TANRI MÖVCUDLUĞUNU SÜBUT ÜÇÜN PRAKTİKİ SƏBƏB
  8. MİLLİ ADƏT-ƏNƏNƏLƏRİN QORUNMASI MULTİKULTURALİZMİN BAŞLICA ŞƏRTİDİR
  9. Güney Azerbaycan folklorunda halkın hayatı ve ulusal kimlik işaretleri
  10. İRANDA HAKİMİYYƏTİN YENİ SOSİAL BAZA AXTARIŞI
  11. Пробуждение природы в Турции отмечают традиционным цыганским фестивалем Какава
  12. Şərqşünaslıq İnstitutunda “44 günlük Vətən müharibəsi İran mediasında” kitabı çapdan çıxıb
  13. AZƏRBAYCAN DEMOKRAT FİRQƏSİNİN DÖVLƏTÇİLİK SİYASƏTİ (1945-1946-CI İLLƏR)
  14. Çöl adamının “fərqli” şüuru zamanı və məkanı müəyyən edir
  15. Zümrüd Məmmədovanın yubileyinə həsr olunmuş elmi-seminar keçirilmişdir.
  16. Türkiye, Greece strengthening mutual understanding on fighting terrorism: President Erdogan
  17. AZERBAYCAN DEMOKRAT FIRKASININ DEVLETÇİLİK SİYASETİ (1945-1946)
  18. Сможет ли Греция правильно оценить видение Турцией перспектив сотрудничества?
  19. 3.Mikro Dünya Savaşı
  20. В Таджикистане заблокированы сайты террористических и экстремистских организаций, также запрещён ввоз их литературы
  21. RUSİYA ATOM BOMBASI ATMAQLA, İRAN DA ONU YARATMAQLA TƏHDİD EDİR
  22. Derheqa nivîskar Şamîlê Sêlim Esgerov (1928-20.05.2005)
  23. DOKUZ OĞUZ DESTANI BAZINDA TÜRK DESTANLARINDA VE KUTSAL KİTAPLARDA İNSANIN YARATILIŞI
  24. MƏHƏMMƏD HÜSEYN ŞƏHRİYARIN ANASI
  25. ЧЕРКЕСЫ МЕЖДУ ТЮРКАМИ И РУССКИМИ
  26. İRADƏ MƏLİKOVANIN “MƏN FƏXR EDİRƏM Kİ, AZƏRBAYCANLIYAM” KİTABININ TƏQDİMATI KEÇİRİLİB
  27. Европейские страны и палестинское государство: на пути к коллективному признанию?
  28. Azerbayacan’nın resmi olarak KKTC’yi tanımak için kendi ülke çıkarlarına uygun bir zamanı beklediğine işaret etmektedir.
  29. Məqtəl ədəbiyyatının nümunəsi kimi Məhəmməd Füzulinin “Hədiqətüs-süəda” əsərinə metodoloji yanaşmanın özəllikləri
  30. DÖVLƏT KOMİTƏSİNİN SƏDRİ BEYNƏLXALQ BƏHAİ İCMASININ BMT-DƏKİ BAŞ NÜMAYƏNDƏSİ İLƏ GÖRÜŞÜB
  31. SÜLEYMAN STALSKİ "DƏRƏYƏ SU GƏLDİ DEYƏ"-СТIАЛ СУЛЕЙМАН "КlАМУ САДРА СЕЛНА ЛУГЬУЗ"
  32. Dahi rus şairi haqqında yeni kitab - “Bəşəri poeziyanın əbədiyyət günəşi”
  33. Политическая ситуация в Иране после гибели Раиси
  34. Национальный татарский праздник Сабантуй отметили в Азербайджане
  35. «КОХИ НАВРУЗ» – СОВРЕМЕННОЕ ТУРИСТИЧЕСКОЕ ЧУДО ТАДЖИКИСТАНА
  36. İRAN ASSİMİLYASİYA SİYASƏTİNİ DAHA İSRARLA DAVAM ETDİRİR
  37. “Ekoloji mədəniyyət, mənəvi dəyərlər və vətəndaş cəmiyyətinin həmrəyliyi”» mövzusunda respublika kulturoloji seminar keçirilib.
  38. İran prezident seçkilərinə hazırlaşır
  39. Bab və babilik: Bir tarixi hadisənin izi ilə
  40. ТАЛАНТ, ПРЕДАННОСТЬ И СОСТРАДАНИЕ ХИРУРГА КАМИЛЯ АБДУЛЛАЕВА
ОПРОС

Где будете встречать Новый год?


 
«    İyun 2024    »
B.e.Ç.a.ÇC.a.CŞB
 12
3456789
10111213141516
17181920212223
24252627282930
ГАЛЕРЕЯ