Ethnoglobus » ЭТНОПОЛИТИКА » DİL CƏBHƏSİNƏ ƏSGƏRİ BORC

DİL CƏBHƏSİNƏ ƏSGƏRİ BORC

image
Qasım Qasımzadə - 100

Doğma ana dilimizin öz torpağımızda işlədilməsi, tətbiqi və inkişafının yarıtmaz vəziyyəti ictimai etiraz yığıncaqlarında və son vaxtların rəsmi dövlət sənədlərində bütün kəskinliyi ilə qeyd olunub. Uzun illər boyu belə bir acı həqiqətlə üz-üzə dayanmışıq. Geniş miqyaslı iclaslarda, nazirliklərin kollegiyalarında, müəssisələrdə, akademiyada və onun humanitar institutlarının bəziləri istisna olmaqla tədqiqat sahələrinin əksəriyyətində dosdoğmaca dilimizə biganə münasibətin dözülməzliyinə içdən yana-yana dözmüşük. Buna baxmayaraq, ürəklərdə nisgilə, dərdə çevrilən bu məhrumiyyət ağır, qorxulu dövrlərdə belə xalq iradəsini bildirən sənətkarların üsyankar səsini batil edə bilməmişdir. Hələ otuzuncu illərdə Səməd Vurğun vəzifə başçılarını istezha hədəfinə çevirmiş və daxili qəzəbini boğa bilmədən dil cəbhəsinin əsgəri kimi hücuma keçmişdi:
Nədən söyləməsin ana dililə
Öz odlu nitqini yoldaş komissar?
Türkcə danışmasın sevgilisiylə...
Bu mənhus adətdə böyüklükmü var?
Həmin misraları bir daha xatırlarkən Tbilisidə Qalaktion Tabidzənin yubileyində Əziz Nesinlə bu mövzuda söhbətimiz yadıma düşdü. Yığıncaqlarda, mitinqlərdə, küçələrdə danışıqlar gürcücə gedirdi. Təntənəli gecədə Əziz bəylə yanaşı əyləşmişdik. O soruşdu: "Sizdə, Bakıda neçin boylə deyil?". Mən haqlı suala haqsızın bəraət cəhdi ilə cavab verdim ki, "Bakı beynəlmiləl şəhərdir, bu baxımdan Tbilisidən çox fərqlidir". O razılaşmadı: "Hayır, canım, - dedi. - Sizinkilər odalarında kəndi sevgilisi ilə də rusca konuşuyorlar". Düz sözə nə deyəsən. Vaxtilə Səməd Vurğun yuxarıdakı misralarında elə bu həqiqəti etiraf etməmişdimi? 
Başqa bir ədəbi fakt. Rəsul Rza rəsmi tədbirlərdə Azərbaycan dilinin sıxışdırılmasına ayrıca bir şeir həsr etmişdir ("İti yazan qızlar"). O, millətin varlığını danmaq dərəcəsinə gələn vəziyyəti hər gün şahidi olduğumuz adiləşmiş bir faktın timsalında görün necə yana-yana qələmə alıb:
Salon adamla dolu,
Naxışlı xalıyanıyla döşənib
prezidiumun yolu.
Kiçik masa arxasında oturdu
itiyazan qızlar.
Masa üstündə ucu qəddənmiş
neçə qələm,
neçə varaq kağız.
Natiqlər qalxdı kürsüyə,
natiqlər düşdü kürsüdən.
Qızlardan ikisi yazdı
alnında damcı-damcı tər.
Biri oturdu bekar
qarşısında yonulmamış qələm,
yazılmamış vərəqlər.
Saatlar keçdi yeyin-yeyin,
saatlar keçdi ağır-ağır.
Qızlardan ikisi
yazdı, yazdı, yazdı.
Biri gözü natiqlərdə
əsnədi, əsnədi, əsnədi.
Bu, rüsvayçılıq deyil,
bəs nədi?
Həqiqətən də, rüsvayçılıq idi. Bu rüsvayçılığı hələ o vaxtlar B.Vahabzadə "Latın dili" və "Ana dili" şeirlərində də damğalamışdır. Bu rüsvayçılığın, yəni ali məclislərdə ana dilində danışıqları yazan stenoqraf qızların bekar dayanması və s. halların tamamən aradan qalxdığını demək çətindir. Bununla belə son iki ildə paytaxtın baş meydanında, eləcə də respublikanın şəhərlərində, rayon mərkəzlərində xalq cəbhəsinin keçirdiyi hərarətli mitinqlər bir çox zəruri ictimai-siyasi problemlərlə birlikdə ana dilimizin gözəlliyinin, qüdrətinin əvəzsiz nümayişinə çevrilir. Həmçinin respublika Ali Sovetinin yaxınlarda çağrılan növbədənkənar sessiyası bu mənada əlamətdar hadisə idi, tarixi hadisə idi! Məruzəçilər də, natiqlər də özlərinin şirin-şəkər ana dilində danışırdılar. Beləliklə də suverenlik haqqında respublikanın Konstitusiya qanununun 13-cü bəndi yəni Azərbaycan dilinin işlədilməsi və inkişaf etdirilməsinə dövlət qayğısı kağız üzərində qalmır, işdə həyata tətbiqi üçün uğurlu addım atılırdı.
Dilin işlənməməsi nə deməkdir? Onun zəifləməsi, korşalması, kasıblaşmağa, nəhayətdə unudulmağa üz tutmasıdır. Dilin unudulması millətin öz varlığından imtina etməsidir. Dilin yaşaması, inkişafı isə nəinki eyni ərazi çərçivəsində yaşayan etnik qrupun, həmçinin onun tarixən ayrı düşmüş qovmlərinin öz əslini, kökünü itirməməsində həlledici əhəmiyyət kəsb etməsidir, həmrəylik yaratmağa qadirliyidir. Kərkük xoyratlarından birində türk tayfalarının pərən-pərən düşdüyü və dilin varlığı sayəsində onun hər bir qövmünün itib-batmadığı təsəlliverici ümidlə dilə gətirilmişdir:
Zaman qalı,
Gün keçi, zaman qalı,
Yıxılı uca dağlar,
Tozu bir zaman qalı.
Ana dili güclü ahənrüba kimi bu tozları – zərrələri çəkib bir yerə toplamaqla dağ yaratmaq əzmindədir. Türkcəmiz belə bir qüdrətə, cəzbedici keyfiyyətə malikdir. Təkcə bizimkilərin deyil, başqa xalqların sənətkarlarının, xalq şair və aşıqlarının bu dildə misilsiz nümunələr yaratmaları tarixi faktdır. Çoxcildlik erməni tarixinin müəllifi Leonun etirafına görə, "aşıqlar üçün nağıllarda, mahnılarda təsvir olunan həyatı ifadə üçün türk dili erməni xalq ləhcələrindən daha səlis, daha ifadəli və daha zəngindir" (Leo, Erməni tarixi, III c., Yerevan, 1946, s.1072).
Belə bir dili uzun müddət bürokrat aparatın ciddi-cəhdilə qədr-qiymətdən salmaq cəhdi milli nihilizmin çox aydın və eybəcər təzahürlərindəndir. Milli nihilizm milli bəladır. O, birliyimizə, mənəviyyatımıza gözəgörünməz təxribatla məşğuldur. Nihilist öz zərərli konsepsiyasını mədəniyyət pərdəsi altında təlqin edir, ana dilində pəltək danışığını, yaxud danışa bilməməsini məziyyət sayır, övladlarını da, gələcək nəsli də özü kimi simasızlaşdırmaqdan ötrü ondarı anadilli bağçalardan, məktəblərdən çəkindirməyə səy göstərir, mənzilində də bu dildə danışmağı yasaq edir.
Dili inkişaf etdirmək, ictimai və mədəni funksiyalarını genişləndirməkdən ötrü birinci növbədə onu işlətmək gərəkdir. Siyasi həyatda, kargüzarlıqda, respublikanın paytaxtı ilə yerli yazışmalarda, hesablama texnikasının tətbiqində və s. Akademiyanın dilçilik institutunda və ali məktəblərin müvafiq kafedralarında dilimizin tədqiqi sahəsində az iş görülməmişdir və bu iş intensiv  şəkildə davam etməkdədir. Elmi dilin tətbiqinə gələndə, xüsusən texniki elmlər sahəsində milli dil demək olar ki, kənardadır. 
Ali Attestasiya Komissiyasının dissertasiyaları rus dilində təqdim edilməsi tələbindən sonra hamıya məlumdur ki, bu məsələ daha da qəlizləşib. Adətən, riyaziyyat, fizika, kimya elmlərinə aid dissertasiyalar bir qayda olaraq rusca yazılır, rusca çap və müdafiə olunur. Fəlsəfə, tarix, sənətşünaslıq və ədəbiyyatşünaslığa, hətta Azərbaycan dilçiliyinə aid dissertasiyaların da ana dilində yazılıb yazılmaması bu aspektdə milli dilin inkişafı prblemləri SSRİ-də elmə nəzarət edən Ali Attestasiya Komissiyasını nəinki maraqlandırmır, əksinə, respublikaların elm mərkəzlərinə etimadsızlıq əlaməti olaraq əsəri ancaq rus dilində qəbul edir. Bu, əlbəttə, respublikaların suverenliyinə hörmətsizlikdən başqa, həm də açıq-aşkar kobud müdaxilədir. Buna qarşı başqa regionlardan etiraz səsi qulağımıza çatdı. Biz isə ağzımıza su aldıq. Yaxşıca ki, nəhayət, on birinci çağırış Azərbaycan SSR Ali Sovetinin növbədənkənar sessiyası suverenlik haqqında qəbul edilən Konstitusiya qanunu alimlik dərəcələri və elmi adlar vermək hüququnu respublikanın səlahiyyətində saxlamışdır ki, bu həmin məsələdə otuzuncu illər hüququnun bərpasıdır. Elmin milli dildə inkişafını xeyli ləngitmiş olan amilləri tədricən aradan qaldırmaq naminə bizcə tədqiqatın bütün sahələrində dissertasiyaların Azərbaycan dilində yazılması və bu dildə müdafiə edilməsi zərurəti müvafiq qanunla təsbit edilməlidir (Əlbəttə, qeyri-Azərbaycan dilli tədqiqatçıların öz dillərində müdafiə hüququnu saxlamaq şərtilə).
Dilin norma və tələblərinin xəlaldar olması danışıqda, mətbuat, radio və televiziyada adi hala çevrilmişdir. Xüsusən toponimiyada, coğrafi və şəxs adlarında milli ədəbi dildən kənara çıxmaq faktları sabitləşmiş halda qalmaqdadır. Nə vaxtadək kənd, şəhər, şəxs adları ruscaya tərcümədə əlifba imkanlarına belə məhəl qoymadan dəyişdirilmiş halda işlənəcəkdir. Bakı-Baku, Ucar-Udjarı, Kəlbəcər-Kelbadjarı, Qulu-Kuli, Məmməd-Mamed, Qasım-Kasum və s. və i.a. kimi deyiləcəkdir, yazılacaqdır? Məncə, məktəb uşağına da aydın olan belə təhriflərə rəsmi qanun, göstəriş gözlənilmədən dərhal son qoyulmalıdır, kütləvi informasiya vasitələrində, tədris vəsaitlərində, adlar göstəricisinə aid materiallarda yubanmadan düzəlişlər aparılmalıdır.
Danışıq dili normalarına tərcümədən gələn ifadə və sözlərin süni şəkildə işlədilməsi də yolverilməz haldır. Belə süni sözlərdən biri axır vaxtlarda natiqlərin dilinə sürətlə sirayət etməkdədir. Bu, rusca danışıqda işlədilməsi vaxtilə "Literaturnaya qazeta"nın özündə ciddi tənqidə məruz qalan "qde-to" sözünün azərbaycanca "haradasa" şəklində tez-tez və yerli-yersiz dilə gətirilməsidir. Fikrin ifadəsində dəqiqliyə-dürüstlüyə nail olmayanda, cümlənin ortasında müvafiq söz qəhətə çəkiləndə dərhal "haradasa" sözü peyda olur ki, bu da hünərli milli dilimizi kəsərdən salan vasitəyə çevrilir. "Səni haradasa görmüşəm" deyəndə fikir də, məqsəd də aydındır, burada "haradasa" sözü yerindədir. Ancaq "belə-belə məsələlərin həllində biz gərək haradasa diqqətli olaq", yaxud: "ədəbiyyatımız yenidənqurma mövzusuna haradasa öz imkanları daxilində az əhəmiyyət verir" qəbilindən olan danışıq tərzində "haradasa" sözü qondarma görünür (bu sözü tez-tez işlətməyi sevənlər deyərdi ki, "haradasa qondarma görünür").
Milli dilin özünün elə qərarlaşmış sözləri var ki, bunların da mənasının fərqinə varmadan yanlış olaraq biri digərinin ekvivalenti kimi işlədilir. Son vaxtların şeirində "kəhər" sözü "köhlən"i sıradan çıxarmaqdadır. Halbuki, "kəhər" məfhumu atın cinsini – keyfiyyətini deyil, rəngini nişan verir, yəni kəhrəba çalarında atın rəngini. Bu mənada folklordakı "gün çıx, gün çıx, kəhər atı min çıx!" ifadəsi günəşin qırmızıya – kəhər atın rənginə çalan zahiri görünüşünə işarədir. Həmçinin səmənd, göydəmir, boz, kürən, ağ sifətlərini artıranda aydınlaşır ki, söhbət hansı rəngdə olan atdan gedir. "Köhlən" isə cins mənasındadır, qoçaq, hünərli, mötəbər at mənasında! Bu atın rəngi qara da (Koroğlunun Qıratı kimi), ağ da (Napolyonun Ağ atı kimi), boz da (Qaçaq Nəbinin Boz atı kimi) ola bilər. Yaşlı nəslin əsərlərində köhlənlə kəhər heç vaxt eyniləşdirilməmişdir. Axı "kəhər madyan", "kəhər yabı" deyilər, "köhlən madyan", "köhlən yabı" deyilməz. Bütün bunlara baxmayaraq kəndi, onun hər üzünü yaxşı bilən də, bilməyən də "kəhər" sözünü köhlən at mənasında şeirlərində sağa-sola səyirdir: "Hər igidin heç olmasa bir kəhəri olsun gərək", "Şəhər bizi maşınlarda gəzdirir, dağlar bizi kəhərlərdə görübdür". Hətta tanınmış şairlərimizdən biri "kəhər ləpələrin köpüklü yalını" təsvir edir, bir başqası isə yazır ki, "yağış ətri gələn bu yaz günləri bənzəyir sahibsiz ağ kəhərlərə". Ağ kəhərlər! Bu, lap ağ oldu. Kəhərin köhlən yerinə işlədilməsi nasirlərə də sirayət edib. Onlardan birinin yazısında oxuyuruq: "Kəndli həyətini mal-qarasız, bostansız təsəvvür etmək mümkündürmü? Hələ onu deyək ki, kəhər atdan imtina etmək nə qədər düzgündür? Axı o igidlik rəmzidir" (?!)
Bizcə, bütün bunlardan sonra "köhlənmi, kəhərmi?" mübahisəsini davam etdirmək aksiomanın həllinə cəhd göstərməyə bənzər.
Elə sözlər də var ki, bunların ana dilində ekvivalentini tapıb tətbiq etmək zəruridir. Bunlar ən çox da alınma sözlərə aiddir. Biz "aptek" sözünü nə qədər əczaxana kimi yazsaq da, işlətsək də, milli dilin tələbləri baxımından bu söz doğmalıq pasportu ala bilmir. 
Türkmənistanda "aptek" əvəzinə sadəcə "dərmanxana" deyirlər.
Bir sıra başqa əcnəbi sözləri də milli dilin unudulmuş, potensial mənbələrində yaşayan sözlərlə əvəz etmək imkanları çoxdur. Bunların böyük bir qismi türk, özbək, türkmən, qaraqalpaq, qazax və b. türkdilli xalqların hazırda işlətdikləri müvafiq sözlərin varlığındadır. Çox təəssüf ki, dilçilərimizin, türkoloqlarımızın bu istiqamətdə fəaliyyətləri o qədər də səmərəli deyil. Mən Özbəkstanda da, Türkmənistanda da olmuşam, onların ədəbiyyatşünasları, dilşünasları ilə yaxından tanışam. Dil məsələsinin nizama salınması ilə əlaqədar türkdilli xalqların problemlərinin birgə - müştərək həllinə onların maraqları da, ehtiyacları da çoxdur. 
Təşəbbüs və hərəkət məqamıdır. Bir-birinin dərd-sərini bilmək, o cümlədən, dil ehtiyatlarından bəhrələnmək, tarixin açılmamış qatlarını üzə çıxarmaq və başqa məsələrin həlli üçün bir-birinin təcrübəsindən istifadə etmək məqamıdır. Vaxtaşırı yığışmaq, görüşmək, həmrəyliyə nail olmaq, yadlaşmış doğmalığı bərpa etmək məqamıdır.
Dilin tətbiqi məsələsinə gəldikdə etiraf edilməlidir ki, onun ümumrespublika miqyasında dövlət dili səviyyəsinə çatdırılması yolları hamar deyildir. Bu təkcə elm və yaradıcılıq sahələrində, unutqanlıqda özünü göstərmir. Əsas çətinlik dəftərxana işlərinin ana dilində aparılması təcrübəsinin olmaması, yaxud zəifliyidir. Professor Y.Seyidovun "Kommunist" qəzetində çap etdirdiyi "Ana dili, vətən dili" məqaləsində dediyi kimi, "Azərbaycan dilinin qədim və zəngin tarixə malik bədii üslubu dünyanın inkişaf etmiş hər bir dili ilə müqayisə edilə bildiyi halda, onun rəsmi kargüzarlıq üslubu hələ lazımi səviyyədə inkişaf tapmamış və sabitləşməmişdir". Belə olduğu halda, kargüzarlıqda güclü texniki baza yaratmaqla yanaşı ən vacib şərtlərdən biri respublikanın nazirliklərində, baş idarə və müəssisələrində partiya və dövlət aparatlarında rəsmi dilin təmizliyinə, səlisliyinə, üslub gözəlliyinə nəzarət edən əliqələmli üslubçu-stilist ştatı olmalıdır. İdarə daxilində və idarədən kənara çıxan hər bir sənədin mətni ancaq onun redaktəsindən, icazə imzasından sonra qüvvəyə minməlidir. Bəzi respublikalarda, o cümlədən qonşumuz Gürcüstanda bir neçə il bundan əvvəl hökumətin xüsusi qərarı ilə bütün müəssisələrdə ana dilinin keşiyində dayanan belə bir mütəxəssis fəaliyyət göstərməkdədir. Rəsmi dəftərxana-kargüzarlıq ənənəsi zəifləmiş olan Azərbaycan dilinin bu cür müdafiəçi və köməkçiyə ehtiyacı daha çoxdur. Vəzifə öhdəliyindən əlavə hər bir azərbaycanlı özünü bu cəbhənin əsgəri saymalı, xidmət borcunu verməli, doğma dili açıq və gizli həmlələrdən qorumaq üçün addımbaşı rastlaşdığı maneələri aradan götürmək iqtidarında olduğunu işi ilə, əməli ilə nümayiş etdirməlidir. Biganəlik əleyhdarla, milli nihilistlə barışığa gəlməkdir, dil cəbhəsinə xəyanətdir.



ДРУГИЕ НОВОСТИ
ВСЕ НОВОСТИ
16:24İRANIN SEÇİMSİZ SEÇKİLƏRİ16:18Межэтнические брачные союзы: чем они хороши или плохи16:41Novruzun ilk çərşənbəsi - Su çərşənbəsi günüdür16:05Казахстан превратился в важного торгового партнера ЕС в Центральной Азии17:50Айдар - особая традиция в Казахстане сохранять прядь волос на макушке у мальчиков14:06Англо-аргентинский территориальный спор вновь стал актуальным13:48İKİ TƏBRİZ ÜSYANI16:42Искусственно деформированный череп из некрополя Кухуроба22:02Ильхам Алиев: Тюркский мир - это наша семья21:50SEPAH MƏNTİQİ18:49İRAN DÜŞMƏNLƏRƏ “KİŞ(ŞAH)” DEYİB, “MAT” ETDİ16:31Турецкие ученые: Рост числа айсбергов в Южном океане - свидетельство изменения климата16:49ВРЕМЯ ЦВЕТЕНИЯ ЛЮБВИ16:37Почему Караван идет, ... или oбращение к российским ученым09:01Узбекистан создаёт новую национальную систему общественной безопасности09:00Узбекистан укрепляет основы политической стабильности, укрепляя межэтническое согласие и дружественную обстановку в Центральной Азии16:03Слово о Великом Устаде кумыкского народа15:04Праздник Саде в Иране: победа над силами тьмы, мороза и холода18:36Сагаалган (Цаган Сар) 2024: история и традиции буддийского праздника18:13Президент Монголии издал указ о продвижении музыкального инструмента морин хуур14:50Məhəmməd Əmin Rəsulzadə 140 (I yazı): Rəsulzadə və İran inqilabı11:28İran’da Türk Kimliği10:22Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti’nin Mavi Vatan’daki önemi nedir18:49გულნარა ინანჯის ცხოვრება საზღვრების გარეშე08:52KİÇİK ÇİLLƏ –YALQUZAQ ayı başlayır18:33Отношения Ирана и России: от исламской революции до наших дней (ЧастьIII)18:20Будет снят узбекско-азербайджанский фильм о Максуде Шейхзаде13:33LAZLAR KİMDİR?18:41В античном городе Дара в Турции найден канал возрастом 1500 лет13:37Фильм иранских режиссеров номинирован на премию «Золотой медведь» Берлинского кинофестиваля17:12Отношения Ирана и России: от исламской революции до наших дней (Часть II)16:50Отношения Ирана и России: от исламской революции до наших дней ( I часть)18:22Традиционные шоу в лесу баобабов в Сенегале предлагают туристам красочные фрагменты культуры страны18:42Первая пилотируемая космическая миссия - национальная гордость Турции15:38Страны Центральной Азии заявили о поддержке принципа «одного Китая»14:07Как талибы уничтожают память о самом известном полевом командире хазарейцев17:44RƏSULZADƏ – 140 “II Beynəlxalq Rəsulzadə Qiraətləri” 2.17:42RƏSULZADƏ – 140 “II Beynəlxalq Rəsulzadə Qiraətləri” 1.14:50Власти Казахстана исключили «Талибан» из списка запрещенных в стране организаций13:09Azər Cəfərov: Müasir İran cəmiyyəti iqtidarın bəhailərə qarşı talan və təzyiqlərinə qatılmır22:00İranda "Aşıqlar incəsənət ensiklopediyası"nın təqdimat mərasimi olacaq22:32В Украине ПЦУ впервые отмечает Рождество 25 декабря – а не 7 января11:29Gazze'deki savaşın Doğu Akdeniz'deki gaz sahalarının gelecekteki gelişimi üzerinde uzun vadeli sonuçları olabilir11:20Лефкоша отреагировала на шаги Южного Кипра по «Национальному морскому пространственному планированию»18:39İran milli kimliyində fars dili üçün yaranan təhlükə22:16Более 19,4 тысячи этнических казахов получили статус кандаса с начала года12:59TÜRKLERDE GÜNEŞE SAYGI: ÇİLE GECESİ19:31Разница империи и многонационального государства очень разительна с либеральным прочтением19:21Доходы Монголии от туризма впервые составили $1 млрд19:12Çılə id19:06“QARAQIŞ”, YƏNİ “BÖYÜK ÇİLLƏ” BAŞLAYIR20:28Pope Francis approves Catholic blessings for same-sex couples, but not for marriage20:04Papa Fransisk eyni cinsli izdivaclara İCAZƏ VERMƏYİB19:03Навруз как феномен мировой культуры. Часть II19:02Навруз как феномен мировой культуры. Часть I19:00Еврейская культура не всегда была ответом на нееврейскую культуру18:45Mossad's assassination threat and the reaction of Turkish intelligence16:30Vision of ‘Türkiye's century’: Türkiye as a system-building actor16:10В Москве прошла конференция: «Народы Молдовы в России - дружба на века».18:25Türkiye'nin ilk uzay yolcusu Gezeravcı'nın 9 Ocak'ta uzaya gönderilmesi planlanıyor16:10Sovet-İran danışıqlarının müvəffəqiyyətlə başa çatdırılması12:24В турецкой Конье чтят наследие великого поэта-мистика «Мевляны»12:19Никто из официальных лиц и спортивных чиновников России и Беларуси на Олимпиаду не будут приглашены16:15Узбекистан устремлен к «зеленой» экономике16:08Обеспечение конституционных прав граждан - основной вектор реализации социальной политики Узбекистана15:57Конституционные основы развития свободной рыночной экономики в Узбекистане15:46Усиление конституционных основ деятельности национальных институтов по правам человека в Узбекистане15:30Конституция Узбекистана в новой редакции — правовая основа устойчивого развития18:24Enhancing the Guarantees of Human Rights Protection in the New Constitution of Uzbekistan18:16Усиление гарантий защиты прав человека в новой Конституции Узбекистана11:13Uzbekistan is fortifying the foundations of political stability by strengthening interethnic harmony and friendship in Central Asia11:04Uzbekistan is creating a new national public security system21:40TÜRK BOYLARINDA KAMÇI21:50Президент Молдовы: Наш путь с Румынией общий – наше место вместе в ЕС21:41Klaipėdos I. Kanto viešosios bibliotekos direktorė Renata Rudienė: „Gimtasis Lazdijų kraštas visada užims dalelę širdies“13:44Xanlar Həmidin yeni şerləri "Ethnoglobus.az"-ın təqdimatında12:59Qarabağ xanlığı və ləzgilər11:21Антропологические материалы из Хошбулага (Азербайджанская Республика)18:08İnqilabçılar diyarı İran20:23Смерть и эволюция человека16:02Захватчики "Галактики": станут ли хуситы новой военной силой в Красном море17:00УРАРТСКАЯ «ДВОРЦОВАЯ КЕРАМИКА» НА ПОСЕЛЕНИИ ХУДУТЕПЕ (АЗЕРБАЙДЖАНСКАЯ РЕСПУБЛИКА)17:0640 yıllık varlık mücadelesi: KKTC dimdik ayakta11:46В Тегеране спорят о вариантах участия в войне против Израиля20:01İSLAM VƏ ƏRƏB DÜNYASININ HƏMAS- İSRAİL MÜHARİBƏSİNƏ MÜNASİBƏTİ14:38ИЗ ИСТОРИИ ИЗУЧЕНИЯ ТАЛЫШСКОГО ЯЗЫКА13:58Чи чIалан куьгьне къатар18:39Влияние Мирзы Фатали Ахундова на судьбу родного народа оказалось безмерным.18:28“EGYPTIAN STATUE”, REVEALED IN THE SOUTH-EASTERN REGION OF AZERBAIJAN, IN THE SYSTEM OF ANCIENT CULTURAL AND TRADE RELATIONS12:42Şöhrətpərəstlik bəladır20:14TALIŞ - MUĞAN BÖLGƏSİ ARXEOLOJİ TƏDQİQATLARDA11:10В Таджикистане официально и одновременно работают посольства двух афганских правительств10:56İsrail -Həmas qarşıdurması və fürsətcil İran14:34Институт Гэллапа признал Таджикистан самой безопасной страной в мире14:27Ташкентский саммит: новые перспективы для широкого сотрудничества стран ОЭС14:06Ethnic Russian Men Disappearing in Heartland and Being Replaced by Immigrants, Demographers Say13:58Ashgabat May Soon Follow Baku in Defining Ties with Turkey with the Formula ‘One Nation, Two States,’ Turkish and Russian Commentators Say15:43История жизни героя первой Карабахской войны издана в виде книги в Казахстане15:33Türk Devletleri Teşkilatı Zirvesi: 21. yüzyıl bir Türk yüzyılı olabilir mi?14:01Karabakh victory: Enhanced cooperation in region18:41Южно-Китайское море: новый зигзаг конфронтации?13:32В Стамбуле состоялся медиа-саммит информагентств тюркских государств14:51На острове Корфу хранятся артефакты культурного наследия Узбекистана12:29Azərbaycanca-haputca lüğət dərc olunub12:23Azərbaycanda "Talış dili" dərsliyi dərc olunub16:06Большая Евразия и Великий Туран: возможно ли взаимодействие?11:27В Китае открылся футуристичный Музей научной фантастики11:06Люди по всей Европе тысячелетиями ели «пищу маргиналов»20:32Древние карты Казахского государства показали на выставке17:22В Каратальском районе открыт новый историко-краеведческий музей17:02В Азербайджане продолжаются учения «Мустафа Кемаль Ататюрк - 2023»19:10Армия Израиля атаковала объекты «Хезболлы» на юге Ливана19:02«Хезболла» сообщила о новых атаках против Израиля18:56Türkiye’deki kazılarda yeni Hint-Avrupa dili keşfedildi19:46İRAN-AMERİKA MÜHARİBƏSİ19:24Истории казахстанских азербайджанцев19:16Как живут казахи в Азербайджане18:57Байден: Израиль не причастен к удару по больнице в Газе21:28KİMİN ƏRAZİSİ, KİMİN İQTİSADİYYATI DAHA BÖYÜKDÜR?12:49“Milli-mənəvi dəyərlərin və ictimai davranış qaydalarının təbliği” mövzusunda tədbir keçirilib12:15„Hamasi liidritel pole Gaza jaoks normaalset elu vaja, nemad elavad välismaal.“ Politoloog selgitab, kus on tänase konflikti juured11:26Why has the Gaza ground invasion been delayed since Friday?10:48Fələstin Dövlətinin Azərbaycan Respublikasındakı Səfiri Nassir Abdul Karim Abdul Rahimin bəyanatı10:40Statement by the Ambassador of the State of Palestine to Azerbaijan Nassir Abdul Karim Abdul Rahim18:02Жители Баку знакомятся с казахской культурой17:57Bakı sakinləri qazax mədəniyyəti ilə tanış olurlar17:51Баку тұрғындары қазақ мәдениетімен танысуда17:57Русский язык в школах стран ЕАЭС и Азербайджана17:50Израиль впервые с 2006 года применил РСЗО в Газе17:41Из каких стран ЕАЭС в Азербайджан чаще всего приезжают туристы18:37Азербайджанская полиция несет службу на пунктах, освобожденных российскими миротворцами в Карабахе18:211941-1946-cı illərdə Cənubi Azərbaycanda xalqın milli özünüdərk prosesinin yüksəlişi və Azərbaycan dilinin mövqeyi18:14Rza Azəri: Mühüm bir sənəd14:26Fələstin Xarici İşlər və Qürbətçilər Nazirliyinin Bəyanatı21:02Труби шофар!!!13:49ХАМАС объявил Израилю войну14:40На Ташкентском кинофестивале состоялся форум культурной организации ТЮРКСОЙ14:24İRANDA KAPİTALİST, YOXSA XALQ HÖKUMƏTİDİR?11:34“Milli-mənəvi dəyərlərin və ictimai davranş qaydalarının təbliği” mövzusunda tədbir keçirilib.13:30İSLAM İLƏ XRİSTİANLIQ ARASINDA SÜLHÜN ELÇİSİ - ASSİZİLİ FRANSİSK18:57По случаю праздника Середины осени и Дня образования КНР оффшорные беспошлинные продажи в провинции Хайнань составили 426 млн юаней14:21МИД Турции: Организация тюркских государств служит делу мира и стабильности14:08Şuşalı qəhrəman İsrafil İbrahimova həsr olunmuş "Yalnız irəli-4" sənədli filmi nümayiş olunub10:07В Азербайджане издана монография "Этнокультурные сообщества Шахдага: между прошлым и будущим"09:43" Şaxdağın etnomədəni cəmiyyətləri: keçmiş ilə gələcək arasında" adlı monoqrafiya dərc olunub.17:42Peşmerge Kerkük'e geri mi dönüyor?17:23Путь урегулированию на Кипре - принцип двух государств17:15Beynəlxalq radio Qarabağda fəaliyyətə başladı: xəbərlər həm də erməni dilində təqdim ediləcək18:53Президент Байден встречается с премьер-министром Нетаниягу и оказывает на него давление18:24В Анкаре стартовал Фестиваль мировых культур с участием посольств 55 стран20:59Азербайджанцы Молдовы выступают против минного терроризма Армении15:16Антитеррористическая операция Азербайджана в Карабахе15:10В Евлахе завершилась встреча представителей властей Азербайджана и армянских жителей Карабаха19:19Туранские пустыни включены в список Всемирного природного наследия ЮНЕСКО17:28İmadəddin Nəsimi haqqında İranda tədqiqatlar16:26A Human Rights Report on the Azerbaijani Turks in Iran: April-June 202316:14Минобороны Азербайджана: В Карабахе начаты локальные антитеррористические мероприятия17:09Веха турецко-японской дипломатии: фрегат «Эртугрул»20:20В Баку состоялось праздничное мероприятие, посвященное еврейскому Новому году19:50Türk-Japon diplomasisinin miladı: Ertuğrul Fırkateyni18:24Ильхам Алиев рассказал о новой сфере сотрудничества между Азербайджаном и странами Центральной Азии19:00В Кыргызстане пройдет Конгресс «История тюркских государств»17:25Путин отметил важность реализации масштабных проектов на Дальнем Востоке13:24Карстовые воронки в Турции: причины их возникновения19:31Президент Алиев принял министров тюркских государств17:53В столице Татарстана продолжается фестиваль мусульманского кино11:2331 Ağustos günü çekilen iki telgraf14:40На матрице истины:Родословная армян и урартийская концепция (Продолжение)14:33На матрице истины:Родословная армян и урартийская концепция13:17На матрице истины ( Продолжение)13:09На матрице истины20:25К чему стремится Иран, вступая в БРИКС?16:17В Казахстане возрождают редкую породу собак12:19Дом для Матрешки13:26Sepah emissarının Gürcüstanda din adı altında fəaliyyəti19:49Белуджские сепаратисты столкнулись с проникновением исламских террористов19:35Узбекистан и Азербайджан создали Высший межгосударственный совет19:08Политические манипуляции Армении в Лачинском коридоре17:50Чем важен визит главы МИД Турции в Ирак18:47Американцы устраивают саммит с Японией и Южной Кореей против Китая, России и КНДР18:38Тайваньский вопрос: Токио посылает разнонаправленные сигналы Пекину22:44ŞEYX NƏSRULAH MARNEULİDƏ.\ALLAH SƏNƏ RƏHMƏT ELƏSİN C.MƏMMƏDQULUZADƏ19:43"Звезда Монголии". Бывшая "шестнадцатая республика СССР" дрейфует на Запад20:54В Казахстане отмечают День Абая14:41Турецкая Cengiz Holding будет строить туннель через узбекский перевал Тахтакарача13:26Роскосмос заявил о запуске ракеты со станцией "Луна-25" с космодрома Восточный18:47Игорь Волчек: Мультфильмы должны развлекать и воспитывать12:34И все равно — ашхабадец: Валерию Непомнящему — 80!18:05Более половины населения Великобритании– не христиане, а две трети жителей Лондона – представители этнических меньшинств11:11Как христианство завоевало Рим с помощью простой математики13:31В Ашхабаде прошел саммит глав Таджикистана, Туркменистана и Узбекистана21:59В Беларуси стартуют II Игры стран СНГ11:24ТIигьиржалви шаир11:15Турция может стать новым центром в энергетике18:58DİL CƏBHƏSİNƏ ƏSGƏRİ BORC18:37دریاچه اورمیه با حکومت جمهوری اسلامی احیاء نمی‌‌شود18:30Maşallah Rəzmi: Urmiya gölü İslam Respublikası hökuməti tərəfindən canlandırılmayacaq15:32Proqnozlara görə, Urmiya gölü yayın sonuna qədər tamamilə quruyacaq12:22Кишинев отстранит от должности главу Гагаузии12:14"Ось Турции" и "новая эра тюрок": тюркский мир, Турция и Центральная Азия
САМОЕ ЧИТАЕМОЕ
  1. Узбекистан укрепляет основы политической стабильности, укрепляя межэтническое согласие и дружественную обстановку в Центральной Азии
  2. Слово о Великом Устаде кумыкского народа
  3. ВРЕМЯ ЦВЕТЕНИЯ ЛЮБВИ
  4. Узбекистан создаёт новую национальную систему общественной безопасности
  5. LAZLAR KİMDİR?
  6. გულნარა ინანჯის ცხოვრება საზღვრების გარეშე
  7. Отношения Ирана и России: от исламской революции до наших дней ( I часть)
  8. Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti’nin Mavi Vatan’daki önemi nedir
  9. RƏSULZADƏ – 140 “II Beynəlxalq Rəsulzadə Qiraətləri” 2.
  10. Сагаалган (Цаган Сар) 2024: история и традиции буддийского праздника
  11. Власти Казахстана исключили «Талибан» из списка запрещенных в стране организаций
  12. RƏSULZADƏ – 140 “II Beynəlxalq Rəsulzadə Qiraətləri” 1.
  13. Страны Центральной Азии заявили о поддержке принципа «одного Китая»
  14. В античном городе Дара в Турции найден канал возрастом 1500 лет
  15. Отношения Ирана и России: от исламской революции до наших дней (Часть II)
  16. Почему Караван идет, ... или oбращение к российским ученым
  17. Будет снят узбекско-азербайджанский фильм о Максуде Шейхзаде
  18. Məhəmməd Əmin Rəsulzadə 140 (I yazı): Rəsulzadə və İran inqilabı
  19. Как талибы уничтожают память о самом известном полевом командире хазарейцев
  20. Президент Монголии издал указ о продвижении музыкального инструмента морин хуур
  21. KİÇİK ÇİLLƏ –YALQUZAQ ayı başlayır
  22. Первая пилотируемая космическая миссия - национальная гордость Турции
  23. Фильм иранских режиссеров номинирован на премию «Золотой медведь» Берлинского кинофестиваля
  24. SEPAH MƏNTİQİ
  25. İran’da Türk Kimliği
  26. İRAN DÜŞMƏNLƏRƏ “KİŞ(ŞAH)” DEYİB, “MAT” ETDİ
  27. Ильхам Алиев: Тюркский мир - это наша семья
  28. Novruzun ilk çərşənbəsi - Su çərşənbəsi günüdür
  29. Отношения Ирана и России: от исламской революции до наших дней (ЧастьIII)
  30. Искусственно деформированный череп из некрополя Кухуроба
  31. İKİ TƏBRİZ ÜSYANI
  32. Праздник Саде в Иране: победа над силами тьмы, мороза и холода
  33. Айдар - особая традиция в Казахстане сохранять прядь волос на макушке у мальчиков
  34. Турецкие ученые: Рост числа айсбергов в Южном океане - свидетельство изменения климата
  35. Англо-аргентинский территориальный спор вновь стал актуальным
  36. Традиционные шоу в лесу баобабов в Сенегале предлагают туристам красочные фрагменты культуры страны
  37. Казахстан превратился в важного торгового партнера ЕС в Центральной Азии
  38. Межэтнические брачные союзы: чем они хороши или плохи
  39. İRANIN SEÇİMSİZ SEÇKİLƏRİ
ОПРОС

Где будете встречать Новый год?


 
«    Fevral 2024    »
B.e.Ç.a.ÇC.a.CŞB
 1234
567891011
12131415161718
19202122232425
26272829 
ГАЛЕРЕЯ