Демонстрационный сайт » НАРОДЫ » LƏZGİ ƏHMƏDLƏ XƏSTƏ QASIMIN DEYİŞMƏLƏRİ

LƏZGİ ƏHMƏDLƏ XƏSTƏ QASIMIN DEYİŞMƏLƏRİ

image
Şeir qədər insanları bir-birinə yaxınlaşdıran, doğmalaşdıran ikinci qüvvə tanımıram. Tarıx boyu el şairləri müxtəlif xalqlar arasında əsl dostluq körpüləri ucaldıblar. Bunun bariz mümunəsi kimi iki söz ustadının – Xəstə Qasımla Ləzgi Əhmədin sənət dostluğunu nümunə göstərmək olar. Azərbaycanda və Dağıstanda bu iki söz sərrafının deyişmələri o qədər məşhur idi ki, böyükdən kiçiyə kimi hamı onları əzbərdən deyirdi.
Azərbaycanın ləzgi şairlərinin yaradıcılığını araşdıran tədqiqatçılar belə bir yekdil fikirdədirlər ki, müxtəlif dövrlərdə yaşayıb-yaratmış bu qələm sahibləri öz əsərlərini təkcə ləzgi dilində deyil, həmçinin azərbaycan dilində də qələmə almışlar. Bir sıra sənətkarlar isə ərəb və fars dillərində də maraqlı əsərlər ərsəyə gətirmişlər. Buna misal olaraq əslən Qusar rayonunun Urva kəndindən olan, əsərlərini dörd dildə – ləzgi, azərbaycan, ərəb və fars dillərində yazmış, həm ləzgi, həm də azərbaycan ədəbiyyatında ustad sənətkar kimi tanınmış Ləzgi Əhmədi göstərmək olar.
Ləzgi Əhməd nəinki Azərbaycanda, eləcə də onun hüdudlarından uzaqlarda da ustad sənətkar kimi tanınmışdır. Onun Azərbaycan aşıq sənətinin görkəmli nümayəndəsi Xəstə Qasımın müasiri və yaxın dostu olması ilə bağlı bir sıra dəlillər vardır. Ümumiyyətlə, Xəstə Qasımla Ləzgi Əhmədin adları Azərbaycan və Dağıstan xalqları arasında dostluq və qardaşlıq rəmzi olmuşdur. Azərbaycan və Dağıstan aşıq yaradıcılığı məktəblərinin görkəmli nümayəndəsi sayılan, məclislərin, el şənliklərinin yaraşığı olan Ləzgi Əhmədin Xəstə Qasımla deyişmələri məşhurdur. Bu deyişmələrdə hər iki xalq sənətkarının gözəl təbi, söz oynatmaq bacarığı, işlətdikləri qafiyə və təşbehlərin gözəlliyi və mənalılığı diqqəti cəlb edir. Ləzgi Əhmədin əsərlərindən nümunələr bir sıra cünglərdə saxlanır. Sənətkarın azərbaycanca yazdığı qoşma, gəraylı, müxəmməs və təcnislərdə onun bu dili necə mükəmməl bildiyi üzə çıxır.
İki məşhur şairin deyişməsi haqqında ilk məlumatlara 1894-cü ildə Tiflisdə rus dilində nəşr olunmuş “Qafqazın vilayətləri və tayfaları haqqında məcmu”da rast gəlinir. 1911-ci ildə çap olunmuş aşıq Sumbatın “Gözəlləməsi”ndə isə Ləzgi Əhmədlə Xəstə Qasımın bir neçə deyişməsi verilmişdir. XX əsrin 30-cu illərindən başlayaraq Azərbaycanın S.Mümtaz, H.Əlizadə, H.Araslı, F.Qasımzadə, M.Təhmasib kimi tədqiqatçıları bu iki aşığın irsini araşdırmış, onların deyişmələri haqqında oxuculara maraqlı məlumatlar vermişlər. 1937-ci ildə Bakıda işıq üzü görmüş “El şairləri” və “Aşıqlar” kitablarında bu aşıqların bir neçə deyişməsi çap olunmuşdur.
Dağıstanda Ləzgi Əhmədin bir sıra şeirlərinin xalqdan toplanaraq sənədləşdirilməsində ləzgi şairlərindən Məhəmməd Quruşlunun və Qasım Fətəliyevin xidmətləri böyükdür. Tanınmış ləzgi alimi Hacı Qaşarovun şairin irsinin öyrənilməsində müstəsna rolu vardır.
Bəzi alimlərin qeyd etdikləri kimi, əslində bu deyişmələrdə bu iki sənətkardan heç biri qalib gəlməmişdir. Onlar dost olmuş və bu dostluğu ömürlərinin axırına kimi qoruyub saxlaya bilmişlər.
Aşağıda Ləzgi Əhmədlə Xəstə Qasımın 4 deyişməsini təqdim edirəm.
LƏZGİ ƏHMƏDLƏ XƏSTƏ QASIMIN DEYİŞMƏLƏRİ
1-ci deyişmə
Ləzgi Əhməd:
Səndən xəbər alım, ay Dədə Qasım,
O nədir ki, bu dünyanı gəzər hey?
Nə kağızdır mürəkkəbsiz yazılar,
Nə qələmdir bu dəftəri yazar hey?
Xəstə Qasım:
Al, cavabın deyim, ay Ləzgi Əhməd,
Aydır, gündür bu dünyanı gəzər hey!
Könül kağız, mürəkkəbsiz yazılar,
Dil qələmdir, bu dəftəri yazar hey!
Ləzgi Əhməd:
O nədir ki, heç gəlmədi imana?
O kimdir ki, heç düşmədi gümana?
O kimdir ki, qəsd eylədi insana?
O kimdir ki, oldu candan bezar hey!
Xəstə Qasım:
O şeytandır, heç gəlmədi imana,
O münkirdir, heç düşmədi gümana,
Əzrayıldır, qəsd eylədi insana,
Əyyubdur ki, oldu candan bezar hey!
Ləzgi Əhməd:
O nədir ki, silinməzdir qarası?
O nədir ki, heç olmadı çarası?
O nədir ki, yerlə göyün arası?
Ləzgi Əhməd bu dəftəri yazar hey!
Xəstə Qasım:
O ürəkdir, silinməzdir qarası,
O ölümdür, heç olmadı çarası,
190 min ildir yer-göy arası,
Xəstə Qasım o dəftəri pozar hey!
2-ci deyişmə
Ləzgi Əhməd:
Səndən xəbər alım, ay Dədə Qasım,
O nədir ki, dürlü-dürlü halı var?
Nədən xəlq olundu ərşin arğacı?
O nədir ki, toxunmamış xalı var?
Xəstə Qasım:
Sənə cavab verim, ay Ləzgi Əhməd,
Bahardır ki, dürlü-dürlü halı var,
Nurdan xəlq olundu ərşin arğacı,
O buluddur, toxunmamış xalı var.
Ləzgi Əhməd:
O nədir ki, dayanıbdır dayaqsız?
O nədir ki, boyanıbdır boyaqsız?
O nədir ki, doğar əlsiz, ayaqsız?
Üç ay keçər, ayağı var, əli var?
Xəstə Qasım:
Göy bir çadır, dayanıbdır dayaqsız,
Ayla gündür boyanıbdır boyaqsız,
Qurbağadır, doğar əlsiz, ayaqsız,
Üç ay keçər, ayağı var, əli var.
Ləzgi Əhməd:
Ləzgi Əhməd deyər: gələr, dalalar,
Nə qumaşdır, satan olmaz alalar,
O nədir ki, dimdiyindən balalar?
O nədir ki, qanadında xalı var?
Xəstə Qasım:
Xəstə Qasım deyər: yaşdır, dalalar,
O ağıldır, satan olmaz alalar,
O buğdadır, dimdiyindən balalar,
Kəpənəkdir, qanadında xalı var.
3-cü deyişmə
Ləzgi Əhməd:
Səndən xəbər alım, ay Dədə Qasım,
Kim xəta eylədi, qaldı üstə suç?
Kim kimə buyurub, kimdən gətirdi,
Neçə yaşındaydı qurban gələn qoç?
Xəstə Qasım:
Sənə cavab verim, ay Ləzgi Əhməd,
Qabil xəta etdi, qaldı üstə suç,
Cəbrayıldı İsmayıla gətirdi,
Yetmiş yaşındaydı qurban gələn qoç.
Ləzgi Əhməd:
Nə quşdu ildə bir yumurta salar?
Onun yumurtası nə üstə qalar?
Hansı ölən zaman hansı sağalar?
Ona kimlər deyər, dur, buradan uç?
Xəstə Qasım:
Simurg quş ildə bir yumurta salar,
Onun yumurtası qar üstdə qalar.
Ana ölən zaman bala sağalar,
Cəbrayıl der ona: dur, buradan uç.
Ləzgi Əhməd:
Ləzgi Əhməd, heç vəsfindən doymazlar,
O nədir ki, götürərlər, qoymazlar?
Kimlərdir ki, məzarı yox, yumazlar,
Bu nə qonhaqondur, bu nə köçhaköç?
Xəstə Qasım:
Xəstə Qasım, heç vəsfindən doymazlar,
O ölüdür, götürərlər, qoymazlar,
Atəşpərəstin, məzarı yox, yumazlar,
Dünya qonhaqondur, ölüm köçhaköç.
4-cü deyişmə
Xəstə Qasım:
O kimdir ki, otuzunda cavandır,
On beşində qocalanı, uludur.
O nədir ki, dili ayrı, sözü bir,
O hansı dəryadır, içi doludur?
Ləzgi Əhməd:
O aydır ki, otuzunda cavandır,
On beşində qocalanı, uludur.
O qələmdir, dili ayrı, sözü bir,
Elm dəryası hər dəryadan doludur.
Xəstə Qasım:
O nədir ki, qışda dağlar bürünür,
O nədir ki, əl dəyməmiş hörülür,
O nədir ki, insana qərz verilir,
O nədir ki, o da onun quludur?
Ləzgi Əhməd:
O qardır ki, qışda dağlar bürünür,
O könüldür, məhəbbətlə hörülür,
Ömürdür ki, insana qərz verilir,
O ilqardır, iman onun quludur.
Xəstə Qasım:
O nədir ki, haq yanında nahaqdır,
O nədir ki, yerə, göyə dayaqdır.
O kimdir ki, yatmayıbdır, oyaqdır,
Xəstə Qasım hər elmdən halıdır?
Ləzgi Əhməd:
Böhtan sözdür, haq yanında nahaqdır,
Haqq nəzəri yerə, göyə dayaqdır.
Haqq özüdür, yatmayıbdır, oyaqdır,
Bu sirlərdən Ləzgi Əhməd halıdır.
Sədaqət Kərimova
ДРУГИЕ НОВОСТИ
ВСЕ НОВОСТИ
12:31Проклятие фараона: появились новые доказательства кражи сокровищ Тутанхамона17:09Иран и Россия – не конкуренты друг другу в области нефти17:12Становление либерального национализма в Европе17:01Станет ли казахский язык объединяющим фактором для казахстанцев?21:15КУДА СХОДИТЬ И ЧТО ПОСМОТРЕТЬ В ТАДЖИКИСТАНЕ18:32В Баку проходит фестиваль CultRural-2022 – творческий бизнес представителей Азербайджана и Болгарии18:06Турция может сыграть ключевую роль в диверсификации энергопоставок в ЕС23:379 Ава- День уничтожения Бейт Микдош12:54Когда Китай вернет Тайвань?12:42В Баку презентовали казахскую юрту10:54Устад Мамедли: ашугское искусство – это не "саз трясти на свадьбах"18:34Ликвидация на миллиарды долларов?16:27Во что выливается война России и Украины?15:07Главы МИД Узбекистана, Азербайджана и Турции подписали Ташкентскую декларацию14:45Новые реалии туризма: азербайджанцы не выезжают, зато приезжают иностранцы11:37Сегодня важно не допустить очередного скатывания многострадального Афганистана в пропасть вооружённого конфликта и формирования зоны нестабильности на юге Центральной Азии11:21Раскрывая потенциал «Ташкентского договора» в год его 30-летия11:04Казахстан. Миграционно-демографический тупик11:42Станет ли Узбекистан «буддистской Меккой»?17:49У талибов нарастают межэтнические проблемы17:37Слободизация страны Гардарики17:47Украина и возвращение многополярного мира17:13Жители Нукуса опасаются повторения беспорядков в случае проведения митинга 5 июля18:28Протесты в Каракалпакстане. Как это было18:09Узбекистан: президент сделал уступку по конституции, чтобы разрядить напряженность в Каракалпакстане21:43Фестиваль в Нарыне: демонстрация богатства кочевой культуры21:33Каракалпакстан: республика в составе Узбекистана может утратить суверенный статус. Жители возмущены19:01Рейтинг государств с преимущественно мусульманским населением11:36Самед Вургъунан "Азербайжан" шиир лезги чIалаз22:02"ძველი მატრიცებისგან გათავისუფლება" - გულნარა ინანჯი21:57Семинар-тренинги первого квантового психолога Азербайджана, этнопсихолога Гюльнары Инандж в Тбилиси.18:49НАТО готовится к девятой волне расширения18:30На пути к новой геополитике на Ближнем Востоке17:07Тюркская Академия утвердила единые учебные пособия20:41ЕС предоставил Украине и Молдове статус кандидата на вступление в Евросоюз17:23Глава Минобороны Турции поздравил сухопутные силы с 2231-летием16:56Bərəkətsizdən şəriət əxz edilməz...20:24Калининград: новая зона противостояния России и Запада20:18Əfsanəvi həkim Yevsey Gindes14:43Узбекистан и Таджикистан начинают разработку договора по купле-продаже электроэнергии с Рогунской ГЭС14:22LƏZGİ ƏHMƏDLƏ XƏSTƏ QASIMIN DEYİŞMƏLƏRİ23:03Mossad casuslarına MİT operasyonu: 15 kiralık casus...22:51Мосад обезвредил в Турции три иранские террористические группировки22:15Hamas and Hizballah fear potential Turkish crackdown on terror20:40В Кыргызстане прошло XI пленарное заседание ТюркПА20:25Ramiz Qusarçaylı: Qusarım22:34Azərbaycanda hökumət dini düzgün əsaslar üzərində cəmiyyətdə yenidən bərqərar olmasını istəyir.20:50Угроза РКК в отчетах разведслужб Германии14:48Бухара: жемчужина исламской архитектуры18:03Шедевр османской архитектуры: мечеть Селимийе в Эдирне16:33Кто владеет Луной (и её полезными ископаемыми), … тот владеет миром?16:17TƏBRİZİN BAŞ MOLLASI NƏ İSTƏYİR14:58BMT-nin Azərbaycandakı rezident əlaqələndiricisi Vladanka Andreeva Nifrət nitqinə qarşı beynəlxalq mübarizə günü münasibətilə müraciəti10:34Россия продолжает сокращать поставки газа в Европу10:30Террористы РКК прорыли тоннель на границе между Ираком и Сирией22:03В Стамбуле задержаны сотрудники спецслужб Ирана, готовившие атаки на туристов из Израиля21:56"Qərb diplomatları iranlı kürd qrupların təmsilçiləri ilə ölkənin gələcəyi haqda müzakirələr aparıb.13:50Неожиданная отставка депутатов-садристов грозит повергнуть страну в хаос20:18Azərbaycanın daş yaddaşı18:33Ливан и Израиль: новый виток напряженности на фоне разногласий по морским границам18:12В Монголии отмечают новый государственный праздник - Весак18:04Plastik yeyən superqurdlar təkrar emalda dönüş yarada bilərmi?22:23Таинственные смерти в Иране: офицер КСИР и ученый погибли при странных обстоятельствах22:1510 июня в Стамбуле стартовал V Фестиваль культуры этноспорта22:06Warning to Israelis to leave Turkey reiterated. Iranian hit-gangs still at large10:55OXU-DA KOMANDA-NƏZARƏT MƏNTƏQƏSININ VURULMASINA DAIR10:48Quran ayələrində yəhudi düşmənçiliyi deyə bir məsələ bəzi hallarda ictimai fikrə təqdim olunan sayaq qəbul edilmir.12:15Из-за чего исламский мир рассорился с Индией13:52NƏRİMAN QASIMOĞLU:İNSAN YERDƏMİ YARADILMIŞDIR? MƏNCƏ, YOX!17:57Чингиз Айтматов: Золотое наследие Тюркского мира17:49Гран-при Азербайджана "Формула-1"17:42V Фестиваль культуры этноспорта в Стамбуле14:10Дастан о пахлаве (Часть I)19:06Отмывание денег: трансграничный сценарий памирского вопроса18:53Дворец "Долмабахче": символ реформ в Османской империи18:39Страны, охваченные "Арабской весной": 11 лет нестабильности18:22Sevil Kərimova: Sənət zehnimin, ruhumun, həyatımın bir hissəsidir.18:12Eltən Törəçi: Köçəri bir kimlikdir, köçərinin bir davranış biçimi, törəsi və oyunu var.15:20День турецкого завтрака состоялся в Варшаве15:11Чего добился Азербайджан в туристической сфере
САМОЕ ЧИТАЕМОЕ
  1. Ликвидация на миллиарды долларов?
  2. Сегодня важно не допустить очередного скатывания многострадального Афганистана в пропасть вооружённого конфликта и формирования зоны нестабильности на юге Центральной Азии
  3. Раскрывая потенциал «Ташкентского договора» в год его 30-летия
  4. Когда Китай вернет Тайвань?
  5. Казахстан. Миграционно-демографический тупик
  6. 9 Ава- День уничтожения Бейт Микдош
  7. Во что выливается война России и Украины?
  8. Турция может сыграть ключевую роль в диверсификации энергопоставок в ЕС
  9. Главы МИД Узбекистана, Азербайджана и Турции подписали Ташкентскую декларацию
  10. КУДА СХОДИТЬ И ЧТО ПОСМОТРЕТЬ В ТАДЖИКИСТАНЕ
  11. В Баку презентовали казахскую юрту
  12. Новые реалии туризма: азербайджанцы не выезжают, зато приезжают иностранцы
  13. Устад Мамедли: ашугское искусство – это не "саз трясти на свадьбах"
  14. В Баку проходит фестиваль CultRural-2022 – творческий бизнес представителей Азербайджана и Болгарии
  15. Станет ли казахский язык объединяющим фактором для казахстанцев?
  16. Становление либерального национализма в Европе
  17. Иран и Россия – не конкуренты друг другу в области нефти
  18. Проклятие фараона: появились новые доказательства кражи сокровищ Тутанхамона
ОПРОС

Оцените работу движка


 
«    Август 2022    »
ПнВтСрЧтПтСбВс
1234567
891011121314
15161718192021
22232425262728
293031 
ГАЛЕРЕЯ