Ethnoglobus » ЭТНОПОЛИТИКА » İran’da Türk Kimliği

İran’da Türk Kimliği

image

İran coğrafyasındaki Türk varlığı mevzusu, tarihî düzlemde ve günümüz İran’ında oldukça dikkat çekici bir konu olmuştur. Türkler ve Farsların, tarihin pek çok döneminde komşu olarak bir arada yaşamaları dolayısıyla mukayeseli çalışmalar yapılarak tarihî bilgilerin karşılıklı dikkate alınıp incelenmesi iki milletin; dili, tarihi ve kültürü açısından olmazsa olmazdır. Zira İran coğrafyası, Türk tarihi açısından göz ardı edilemeyecek bir coğrafyadır. Bununla beraber Türk tarihi dikkate alınmaksızın İran tarihi üzerine yapılan çalışmalar da eksik kalacaktır. Çünkü Türkler bu coğrafyada yaklaşık dokuz asır hüküm sürmüş, pek çok devlet kurmuş ve iki etnik kimlik arasında karşılıklı dil, kültür ve tarih etkileşimleri yaşanmıştır. Bu etkileşimler günümüzde de devam etmektedir. Zira resmî rakamlara göre yaklaşık otuz altı milyon ile İran’ın yaklaşık %43’ü Türk’tür.

İran’da Türk kimliği mevzusuna dikkatleri çeken araştırmacı yazar ve emekli Kıdemli Albay Metin Erendor, Kara Harp Okulundan 1988 yılında piyade teğmen olarak mezun olmuştur. İstanbul, Şırnak, Erzurum, Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti gibi muhtelif yerlerde askerlik görevi yapan yazar, yüksek lisans eğitimini Girne Amerikan Üniversitesi Uluslararası İlişkiler Bölümünde tamamlamıştır. Erendor, kıdemli albay rütbesindeyken 2015 yılında kendi isteğiyle emekli olmuştur. Türk Ordusu Tarihi, Suriye ve Türkmenler, Irak Türkmenleri, Irak Türkleri Tarihi, Kırım Türkleri, Ahıska Türkleri ve Azerbaycan Türkleri adlı kitap çalışmalarının yanı sıra çeşitli dergilerde günlük makaleleri de yayımlanmıştır.

Kitapta İran, pek çok perspektiften ele alınmış İran tarihi içinde Türklerin yeri ve önemi üzerinde durularak günümüz İran’ında yaşayan Türklerle ilgili teferruatlı bilgi verilmiştir. Yayın, “Orta Doğu, Avrasya ve İran”, “Ana Hatlarıyla İran Tarihi”, “Kaçar Türk Devletinden Günümüze İran”, “Dünden Bugüne İran Türkleri”, “İran Türklerinde Türk Kültürü Tarihi, Gelişimi ve Bugünü”, “İran’da Etnik ve Dinî Yapı”, “İran Türklerinde Türklük Bilinci ve Asimilasyona Karşı Mücadeleler” ve “Cumhuriyetten Bugüne Türkiye-İran İlişkileri Tarihi” başlıklı sekiz bölümden oluşmaktadır. Yazar, İran coğrafyasının tarih boyunca önemli bir coğrafya olduğuna, Türkiye için geçerli jeopolitik önemine ve Türk dünyası ile İslam dünyası açısından tarihî bir öneme sahip olduğuna dikkat çekerek bu coğrafya ile ilgili pek çok meseleyi ele almıştır. Bu meselelerin başında kitabın isminden de anlaşılacağı üzere Türk tarihi ve kültürü gelmektedir ki yazarın tezine göre İran coğrafyası tarihini layığıyla anlamak için Türk tarihine değinmeksizin yazılan İran tarihleri, eksik kalacaktır.

Kitabın “Orta Doğu, Avrasya ve İran” başlıklı birinci bölümünde İran; jeopolitik, jeostratejik ve ekonomik açıdan ele alınmıştır. Orta Doğu, Avrasya ve İran kavramları çeşitli yönlerden açıklanmış, bu bölgelerin tarihî düzlemde ve günümüz dünyası için önemine dikkat çekilmiştir. İran coğrafyasının Orta Doğu içerisindeki konumu ile ekonomik ve idari yapılanması üzerinde durulmuştur.

“Ana Hatlarıyla İran Tarihi” başlıklı ikinci bölümde ise ilk olarak Elam’dan Sasanilere İran tarihi ve devletleri konusu üzerinde durulmuş milat öncesi İran tarihine dair bilgilere yer verilmiştir. Ardından İran’da Müslüman Arap devletleri dönemindeki (MS 610-MS 1258) bazı önemli olaylara dair bilgiler verildikten sonra İran’da Türk devletleri dönemi (MS 963-MS 1925) konusuna geçilmiştir. Bu kısımda Türklerin İran’a gelişinin MS IV. yüzyıldan başlayıp XX. yüzyılın başlarına dek sürdüğü belirtilerek Türklerin İran’a göçleri konusu üzerinde durulmuştur. Akabinde Türkler tarafından yönetilen devletler ayrı başlıklarda ele alınmıştır. Gaznelilerden başlayarak Kaçar Hanedanı Dönemi’ne kadar süren bu hükümranlık genişçe ele alınıp bu dönemde kurulan Türk Cumhuriyetleri mevzusu üzerinde durulmuştur.

Üçüncü bölüm “Kaçar Türk Devletinden Günümüze İran” başlığını taşımaktadır ki günümüz İran’ını daha iyi anlayıp değerlendirmek için bu dönemde vuku bulan olayların bu tarz yayımlarda ele alınması gereklilikten öte bir zorunluluktur. İran’da Rıza Şah ve Muhammed Rıza Pehlevi dönemlerinde Batılı şirketlerin İran’ın yer altı zenginliklerini işletmeleri mevzusu üzerinde durularak İran petrolünün ulusallaşmasını savunan dönemin başbakanı Muhammed Musaddık’ın ve Ulusal Cephenin, Mecliste petrolün ulusallaştırılması kararının kabul edilmesini sağladığı ancak bu kararın daha sonra Batılı şirketlerin uyguladığı ambargo sebebiyle bir süre için geçersiz olduğu üzerinde durulmuştur. İran İslam Devrimi’ne giden yolda 1925’te başlayan Pehleviler Dönemi ile 1979’daki Devrim’e kadar geçirilen önemli merhaleler ayrı başlıklarda açıklanarak Devrim sonrası İran-Irak Savaşı ve çeşitli İran devlet adamları dönemleri ele alınmış, bölümün sonunda ise İslam Devrimi’nin ideolojisi üzerinde durulmuştur.

Kitabın “Dünden Bugüne İran Türkleri” başlıklı dördüncü bölümü bölgedeki Türk kimliği ve Türklüğün gelişimini ihtiva etmektedir. İran coğrafyasındaki Türk varlığının, miladın başına kadar uzandığını söyleyen yazar, ilk temasların İslam öncesinde Hunlar Dönemi’nde gerçekleştiğini savunur. Tarihî ve günümüz İran’ındaki Türkler, çoğunlukla Oğuzlara mensup çeşitli boylardan oluşmaktadır. Bu göçlerle ilgili teferruatlı bilgiler verildikten sonra göçlerin MS III. yüzyıldan XX. yüzyıl başlarına kadar sürdüğüne değinilmiştir. Gerçekten de İran coğrafyası tarihin pek çok döneminde Türk göçlerine maruz kalmıştır ve bölgede dokuz asırdan beri Türk dili ve kültürünün izleri bulunmaktadır. 1040 yılındaki Dandanakan Savaşı’ndan sonra bu coğrafya, 900 yıl Türklerin hakimiyetinde bulunacaktır. Dolayısıyla yazarın da vurguladığı gibi Türk tarihini dikkate almaksızın bir İran tarihi düşünülemez. Kitabın bu bölümünde Türklerin, Harizm ve Türkistan’dan başlayan ve özellikle XIII. asırdaki yoğun göçlerinin güzergâhları, maddeler hâlinde sıralanmıştır. Akabinde İran’da bulunan Türk boyları, oymakları ve obalarıyla alakalı teferruatlı tarihî bilgiler verilmiştir. Bu kısımda Oğuz boylarının yanı sıra İran’a çok erken tarihlerde gelmiş ve Türk dilinin çok arkaik bir şeklini konuşan Halaçlardan bahsedilmiş ve XX. yüzyıl başında gelen Kazak Türkleri üzerinde de durulmuştur. Bölgedeki Oğuz Türklerinin en küçük oymak ve obalarına dair bilgilerini içermesi açısından bu bölüm kitap içerisinde ayrıca önemlidir.

Kitabın dördüncü bölümünün bir diğer konusu İran’da Türk yerleşimi ve Türk bölgeleri üzerinedir. Burada Türklerin, ülke geneline yayılmış olmakla beraber büyük çoğunluğu; Erdebil, Doğu Azerbaycan, Batı Azerbaycan, Zencan, Kazvin, Tahran, Merkezi ve Hemedan illerinde yaşayan Azerbaycan Türklerinden oluştuğu söylenmiş bu kitlenin dışında Afganistan-Türkmenistan sınırından Mazenderan’a kadar uzanan bir çizgide Türkmensahra Türkmenlerinin ve Horasan ili içinde Horasan Türklerinin bulunduğu üzerinde durulmuştur. Ayrıca Fars ilinde Şiraz çevresinden Basra Körfezi kıyılarına kadar uzanan bölgede Kaşkay Türkleri göçebe ve yarı göçebe ağırlıklı olarak yaşamaktadır. Kitabın yayımlanma tarihi (2018) açısından, İran’daki Türk yerleşim yerleri ve Türk boylarının konumu hakkında güncel bilgilere ulaşılabilir.

“İran Türklerinde Türk Kültürü Tarihi, Gelişimi ve Bugünü” başlıklı beşinci bölümde 1925’ten bugüne İran Türklerinin kültürel sorunları üzerinde durulmuştur. Söz konusu yıllarda dünya için popüler olan milliyetçilik akımı üzerinden Fars şovenizminin Pehlevi yönetimi tarafından devlet politikası olarak Türklere karşı uygulandığı vurgulanmıştır. Yazara göre bu ideoloji 1925’te başlayan Pehlevi Dönemi’nden bugüne sürmektedir. İran, Türk dili ve kültürü açısından son derece önemli bir coğrafyadır zira kabaca 1040’tan başlayarak günümüze kadar Azerbaycan, Horasan, Türkmen, Halaç ve Kaşkay Türklerinin dili, söz konusu coğrafyada şekillenmiş gelişmiş ve bu dillerde pek çok eser verilmiştir. Yazar, Türkçe eğitim ve öğretimin yasaklandığı, Türkçe yayınların olmadığı ve Türkçe isimleri dâhi kabul etmeyen Fars yönetimine karşılık, Türklerin bu coğrafyada yönetimde olduğu dönemlerde diğer halkların kültürel değerlerine müdahale etmediklerini hatta yönetimleri altında bulunan Arap ve Farsların dillerini zaman zaman kültür ve bilim dili olarak kullandıklarını belirtmiş ayrıca Türklerin söz konusu dil ve kültürlerin yayılmasına yardımcı olduklarına değinmiştir. Mevcut İran Anayasası’nın 19. maddesinde “ülke vatandaşlarının ırk, dil, etnik grup ve kabile ayrımı yapmaksızın eşit olduğu” 15. maddesinde ise “ana dillerin okullarda öğretilebileceği” şeklindeki maddelere dikkat çekilerek Anayasa’nın bu hükümlerinin yerine getirilmediği vurgulanmıştır. Ardından Türk basın-yayın organlarının engellenmesi konusu üzerinde durulmuş bu engellemelerin Pehlevi yönetiminin 1979’da iktidardan uzaklaştırılmasına kadar Türkçe matbuata izin verilmediği belirtilmiştir. Halbuki İran’da bu yıllarda büyük güçlerin desteklediği Ermeni gazetelerin yayın hayatlarını geliştirerek devam ettirdikleri bilinmektedir. Buna karşın yapılan radyo ve televizyon yayınlarında Türkçenin neredeyse hiç yer almadığı belirtilmiştir. Ayrıca yazarın iddiasına göre Türkçe yapılan yayınlar da İran Türkçesini bozma maksadını taşımakta, programlarda kullanılan Türkçede bir Farsçalaştırma göze çarpmaktadır. Bunların akabinde İran’daki Türklerin güzel sanatlar alanındaki faaliyetlerine ve İran Türk halısının özellikle Tebriz halısının dünyada özgün bir şöhrete sahip olduğuna değinilmiş bu halıların dünya müzelerinde ve dünya ticaretinde İran halısı olarak pazarlandığı üzerinde durulmuştur. Daha sonra İran’da Türkçe öğretiminin tarihçesi mevzusuna değinilmiş bu faaliyetin resmî olarak 1993’te başladığı belirtilmiştir. Bunların yanı sıra İran Türklerinde; örf, adet, gelenek ve görenekler konusu ile ilgili Azerbaycan, Kaşkay, Türkmensahra ve Halaç Türklerinin kimi özel halk inanışları üzerine bilgiler verilmiştir. Sonrasında İran Türklerinde Türk kültürü ve tarihi mevzusu üzerinde durulmuş Türk halıcığı ile ilgili bilgiler verilmiştir. İran’ın en önemli Türk halısı dokuma merkezlerinin Güney Azerbaycan, Isfahan, Kaşan, Horasan, Guba, Tebriz, Erdebil, Şirvan, Kirman, Fars, Çehar Mahal Bahtiyari ve Türkmensahra bölgelerinde olduğu belirtilmiştir. İran Türk kültürüne ait; edebiyat, müzik, mimari, minyatür sanatı gibi pek çok alan hakkında bilgi verilerek tarihsel ve güncel olarak İran’da Türk basın yayın organları konusuna değinilmiştir. Ayrıca İran Türklerinde önemli gün ve bayramlar konusunda Nevruz, Çille Gecesi, Hıdırellez, Gadir-i Hum, Sizdek gibi bayramlarla ilgili bilgiler paylaşılmıştır.

Altıncı bölüm “İran’da Etnik ve Dinî Yapı” başlığını taşır ki bu bölümde, İran’ın pek çok farklı etniği içerisinde barındırdığı vurgulanmıştır. Türkler açısından açıklanacak olursa nüfus dağılımı şöyledir: 25-28 milyon Azerbaycan, 3-3,5 milyon Kaşkay, 2,5 milyon Horasan, 2 milyon Türkmen, 120 bin Halaç, 50 bin Karapapak, 50 bin Sungur, 300 bin Kazak, 150 bin Karayi, 150 bin Karaçor Türkü’nün ülkede yaşadığı söylenebilir. Bu da toplam İran nüfusunun en az %42’sine tekabül etmektedir. Bu bölümde ülkede yaşayan diğer etnik gruplarla ilgili (Fars, Kürt, Arap, Beluç, Ermeni gibi) bilgilere de yer verilmiştir. Akabinde yazar, etnik çeşitlilik ve İran’ın geleceği üzerine etkileri konusuyla ilgili bir değerlendirme yapıp İran’daki dinî gruplar ve Şia konusu üzerinde durmuştur.

“İran Türklerinde Türklük Bilinci ve Asimilasyona Karşı Mücadeleler” başlıklı yedinci bölümde, İran Türklerinde millî kimlik bilinci konusu üzerinde durulmuş, buradaki Türklere uygulanan asimilasyon politikalarına karşı Türklerin verdiği mücadelelere değinilmiştir. Sekizinci ve son bölüm “Cumhuriyetten Bugüne Türkiye-İran İlişkileri Tarihi” başlığını taşır ki burada, iki ülke arasında gerçekleşen ilişkiler belirli dönemlere göre incelenmiş ve nihayet İran’ın tarihsel süreç içerisindeki dış politikası konusu üzerinde durulmuştur.

Tarihî olarak belki de en uzun süre komşu olarak yaşamış iki millet olan Türkler ve Farsların ortak tarihî bilgilerini ihtiva etmesi ve yayımlandığı tarih açısından güncel olan bu kitapta, İran’daki Türklerle ilgili; tarih, siyaset, kültür, edebiyat, müzik, sanat, dinî inanç, kimlik gibi pek çok konudaki soruların cevapları bulunabilir. Bunların yanı sıra İran ve Fars tarihi açısından derli toplu bilgileri içermesi de eseri dikkat çekici kılmaktadır.

Metin Erendor, Kamer Yayınları / TURKISHFORUM- ABDULLAH TÜRER YENER

İran’da Türk Kimliği - Turkish Forum (turkishnews.com)



ДРУГИЕ НОВОСТИ
ВСЕ НОВОСТИ
14:35Qasım Qasımzadənin ədəbi-elmi portreti16:02MULTİKULTURALİZM MƏRKƏZİNDƏ “AZƏRBAYCANDA YAŞAYAN TATLARIN ETNO-KONFESSİONAL TARİXİ” MÖVZUSUNDA TƏDBİR KEÇİRİLİB15:37А.Клесов: Древние арии - кто они были и откуда?12:33В Монголии проходит VII Международный фестиваль исполнителей на Морин Хууре15:09Исторические традиции кыргызского народа: «Кыргызское кочевье»14:47Pulu necə cəlb etməli və saxlamalı?14:33MÜKEMMELLİK13:16От кыпчаков к казахам. Политическая история Восточного Дешт-и-Кыпчака в XIII – начале XVI в.13:27"Эй, джони ман". Как Полад Бюльбюль-оглы и Орифшо Орифов дали концерт в Таджикистане13:12Как вызвать дождь в Таджикистане? Проводим специальные таджикские обряды12:52Христианство в Кавказской Албании17:05Состоялся первый Курултай по этнотуризму "Кочевой путь Гянджабасара и традиции кочевья: по следам предков"11:36CAMAL LƏLƏZOƏ - ƏDİB, ŞAİR, TƏNĞIDƏKƏ...11:17Кыпчаки в христианском мире (вопросы адаптации и ассимиляции).15:54İsrail'in askere almaya çalıştığı Ultra Ortodoks Yahudiler kimler, neden direniyorlar?15:19آگاهی «متفاوت» انسان دشت نشین زمان و مکان را تعریف می کند15:06Moscow’s New Language Policy Document Drops All References to Problems of Non-Russian Languages Contained in 2021 Draft12:33Cостоится первое официальное заседание Satellite Rotary Club Baku İnternational Shahdag Qusar15:34Iran recruits former Afghan soldiers for Middle East conflicts10:32İranda 14-cü prezident seçkiləri keçirilir19:15Битвы империй за Азербайджан (XIII-XV вв.)19:00Наследники культуры Золотой Орды. Опыт исторической биографистики деятелей культуры тюрко-татарских государств15:45Башкортостан в ХХ – XXI вв.21:15Турецкий преподаватель изготавливает тюркские музыкальные инструменты в мастерской вуза в Бишкеке21:06Гнезда, насчитывающие столетия: «птичьи дворцы» Османской империи18:52Национальный татарский праздник Сабантуй отметили в Азербайджане17:32Туркменская литература. Попытка исторической биографистики17:05Праздник "Тун пайрам" прошел в Хакасии16:04Bir İranlıyla İletişim Kurmak Şatranç Oyununa Benzer Veya İranlıların Psikolojik Portresi15:57Стремление к совершенству – естественное желание09:58İranda 14-cü prezident seçkiləri18:36Крымскотатарская поэзия ханского периода. Опыт исторической биографистики12:49ЧЕРКЕСЫ МЕЖДУ ТЮРКАМИ И РУССКИМИ19:04İRANDA İSLAHATÇILAR İSLAHATÇI OLSALAR, MƏSUD MƏSUD OLAR19:18Суть еврейских праздников. Шавуот: обретение свободы19:15Суть еврейских праздников. Шавуот: Тора жизни23:4412 ИЮНЯ-ДЕНЬ НЕЗАВИСИМОСТИ РОССИИ15:03Социально-философское наследие Махтумкули Фраги: преемственность идей мира, гуманизма и национального единства13:50КАБАРДИНЦЫ МЕЖДУ ТЮРКАМИ И РУССКИМИ16:57Bəhai icması və Dini Komitənin birgə “Qlobal sülh: Elm və dinin vəhdəti” mövzusunda elmi-praktik konfransı keçirilib16:01DÖVLƏT KOMİTƏSİNİN SƏDRİ BEYNƏLXALQ BƏHAİ İCMASININ BMT-DƏKİ BAŞ NÜMAYƏNDƏSİ İLƏ GÖRÜŞÜB15:01КРЫМСКИЕ ТАТАРЫ И КНЯЖЕСТВА ЦЕНТРАЛЬНО-ВОСТОЧНОЙ ЕВРОПЫ 1538-1713.09:06Bozkır insanının "farklı" bilinci zamanı ve mekanı tanımlar18:52ТАЛАНТ, ПРЕДАННОСТЬ И СОСТРАДАНИЕ ХИРУРГА КАМИЛЯ АБДУЛЛАЕВА15:32Татары под властью русских 1552-1913 гг.10:08Qüds, Azərbaycan və Dağlıq Qarabağ17:01“ANAJ” saytının beynəlxalq məsələlər qrupu Azərbaycan Respublikasını Şah İsmayıl Xətaiyə sahib çıxmaq əzmində ittiham edir.15:32«АЗ ХУРОСОНАМ КАШИДӢ, ТО БАРИ ЮНОНИЁН…». Ба гиромидошти хотираи мутафаккири бузурги тоҷик мавлоношиносони ҷаҳон дар Париж ҷамъ меоянд15:00Изучение этнических стереотипов в среде грузинской молодежи («свои – чужие” в обществе)13:53Məqtəl ədəbiyyatının nümunəsi kimi Məhəmməd Füzulinin “Hədiqətüs-süəda” əsərinə metodoloji yanaşmanın özəllikləri09:27Osmanlı dövlətində qeyri-müsəlmanlara qarşı münasibət09:17Раскрытие сокровенного: Общее и частное при даровании Торы09:06Недельная глава «Бемидбар». Лиминальное пространство21:21«КОХИ НАВРУЗ» – СОВРЕМЕННОЕ ТУРИСТИЧЕСКОЕ ЧУДО ТАДЖИКИСТАНА22:43В Таджикистане заблокированы сайты террористических и экстремистских организаций, также запрещён ввоз их литературы21:06В Азербайджане прошел прекрасный татарский национальный праздник "Карга боткасы".20:42İran prezident seçkilərinə hazırlaşır09:27როგორია აკაკი წერეთლისა და ნატალია ბაზილევსკაიას ერთადერთი ვაჟის ისტორია21:07İRAN ASSİMİLYASİYA SİYASƏTİNİ DAHA İSRARLA DAVAM ETDİRİR19:29Ləzgi-Azərbaycan ədəbi əlaqələrinin möhkəm dayaqlara söykənmiş zəngin tarixi əsrlərin dərinliklərinə gedib çıxır.19:21В Шуше состоялось заседание министров образования Организации тюркоязычных государств19:11Irak Türkleri – Azerbaycan İlişkilerinde Yeni Ufuklar18:33Azerbayacan’nın resmi olarak KKTC’yi tanımak için kendi ülke çıkarlarına uygun bir zamanı beklediğine işaret etmektedir.21:11Загрязненный воздух и шум в раннем возрасте увеличивают риск психологических расстройств20:28Bab və babilik: Bir tarixi hadisənin izi ilə17:37DOKUZ OĞUZ DESTANI BAZINDA TÜRK DESTANLARINDA VE KUTSAL KİTAPLARDA İNSANIN YARATILIŞI12:53Talış folklor mahnılarının tədqiqatçıları arasında xalq artisti və pedaqoq Zümrüd xanım Məmmədovanın rolu12:39Политическая ситуация в Иране после гибели Раиси15:13SÜLEYMAN STALSKİ "DƏRƏYƏ SU GƏLDİ DEYƏ"-СТIАЛ СУЛЕЙМАН "КlАМУ САДРА СЕЛНА ЛУГЬУЗ"15:06Dahi rus şairi haqqında yeni kitab - “Bəşəri poeziyanın əbədiyyət günəşi”12:26MƏHƏMMƏD HÜSEYN ŞƏHRİYARIN ANASI20:53“Ekoloji mədəniyyət, mənəvi dəyərlər və vətəndaş cəmiyyətinin həmrəyliyi”» mövzusunda respublika kulturoloji seminar keçirilib.11:55Derheqa nivîskar Şamîlê Sêlim Esgerov (1928-20.05.2005)09:53Zümrüd Məmmədovanın yubileyinə həsr olunmuş elmi-seminar keçirilmişdir.19:58Европейские страны и палестинское государство: на пути к коллективному признанию?19:44İRADƏ MƏLİKOVANIN “MƏN FƏXR EDİRƏM Kİ, AZƏRBAYCANLIYAM” KİTABININ TƏQDİMATI KEÇİRİLİB20:13Бронзовый медальон Султана Мехмета Фатиха продан на аукционе в Лондоне за 1,4 миллиона фунтов стерлингов13:28Çöl adamının “fərqli” şüuru zamanı və məkanı müəyyən edir00:31İRANDA HAKİMİYYƏTİN YENİ SOSİAL BAZA AXTARIŞI19:15Türkiye, Greece strengthening mutual understanding on fighting terrorism: President Erdogan18:58Сможет ли Греция правильно оценить видение Турцией перспектив сотрудничества?18:48AZERBAYCAN DEMOKRAT FIRKASININ DEVLETÇİLİK SİYASETİ (1945-1946)18:25AZƏRBAYCAN DEMOKRAT FİRQƏSİNİN DÖVLƏTÇİLİK SİYASƏTİ (1945-1946-CI İLLƏR)19:41RUSİYA ATOM BOMBASI ATMAQLA, İRAN DA ONU YARATMAQLA TƏHDİD EDİR19:44Пробуждение природы в Турции отмечают традиционным цыганским фестивалем Какава21:20Güney Azerbaycan folklorunda halkın hayatı ve ulusal kimlik işaretleri21:123.Mikro Dünya Savaşı16:46Şərqşünaslıq İnstitutunda “44 günlük Vətən müharibəsi İran mediasında” kitabı çapdan çıxıb14:42MİLLİ ADƏT-ƏNƏNƏLƏRİN QORUNMASI MULTİKULTURALİZMİN BAŞLICA ŞƏRTİDİR14:35FARS SÖZÜ FƏ BU SÖZ OLAN SÖZ BİRLƏŞMƏSİ FARSLARIN MİLLİ KİMLİYİNİN QORUYUCUSUDUR17:21KANT VƏ TANRI MÖVCUDLUĞUNU SÜBUT ÜÇÜN PRAKTİKİ SƏBƏB17:09İRANIN DOSTU KİM, DÜŞMƏNİ KİM19:31ASELSAN меняет ситуацию в области радиоэлектронной борьбы13:21Новые горизонты в отношениях Турции и Ирака16:38В Центральной Азии появился запрос на новое региональное объединение10:59Закрыли ли Иран и Израиль вопрос взаимного противостояния?21:30Təzadlı İran19:52«Неожиданный шаг»: почему Таджикистан и Турция отменили безвизовый режим?13:46Иракские езиды отмечают Чаршама Сарсале (Çarşemа Serê Salê) «Праздник красной среды», в тяжелых лагерных условиях09:13Китайская философия: влияние на современную культуру и общество09:07Взгляды некоторых курдских писателей в отношении концепции Ницше о морали09:02Что можно ожидать от конфронтации Израиля с Ираном?20:17Экологи: Афганский канал Кош-Тепа ударит по водоснабжению всех стран в бассейне Амударьи18:15İranın əsl üzü22:59В Иране произошло нападение на военный объект КСИР и полицейские участки19:43ТЕОРИЯ КВАНТОВОГО СОЗНАНИЯ, ТРАНСЦЕНДЕНТНОСТЬ, КВАНТОВАЯ ПСИХОЛОГИЯ И КОРАНИЧЕСКИЕ АЯТЫ18:54İRANDA XALQ HÖKUMƏTİNİN XALQI VƏ ONUN "DÜŞMƏNLƏRİ"- DAXİLİ İSTİKBARI12:33«Пурым не свято, а троска не хвароба»: март 1924-го14:13Езиды отмечают праздник наступления нового года «Клоча Саре Сале»13:19Астрономы создали новую карту Вселенной с 1,3 млн сверхмассивных черных дыр18:13LƏZGİ ÇÖRƏYİ - ХЬРАН ФУ11:13Alagöz kəndində XIII əsrə aid Yəhudi (Xəzər?) qəbiristanlığı.21:38Что стоит за решением США построить порт в Газе?19:06İRAN ÖZ AMPLUASINDA20:44Цифровая зависимость ухудшает как физическое, так и психическое здоровье20:15Fransanın İrana qarşı tarixi düşmənçiliyi20:25С грустью вдыхая людей безразличие, Ангел страдает в собачьем обличии…21:58«ТРАДИЦИОННЫЕ КАЛЕНДАРНЫЕ ОБРЯДЫ ТАТАРСКОГО НАРОДА»21:12TATAR XALQININ BAHAR BAYRAMLARI22:59В Баку состоялся Фестиваль татарской кухни18:03Qonşun İran olsa12:35«Новруз» и «Эргенекон» в понимании наших предков11:30Русский праздник Навруз19:28Гагаузия меж двух огней: почему автономия оказалась в центре конфликта с Кишиневом.13:41Мэрцишор – мартовское очарование. О празднике, его символе, исторических находках, легендах и традициях13:18Казахстанский каллиграф, обучавшийся мастерству в Турции, представил свои работы в Астане20:55Армения, созданая как антиосманский и антиперсидский проект для современной России полностью утратил свое значение00:1528 февраля отмечается Всемирный день татарской кухни.16:24İRANIN SEÇİMSİZ SEÇKİLƏRİ16:18Межэтнические брачные союзы: чем они хороши или плохи16:41Novruzun ilk çərşənbəsi - Su çərşənbəsi günüdür16:05Казахстан превратился в важного торгового партнера ЕС в Центральной Азии17:50Айдар - особая традиция в Казахстане сохранять прядь волос на макушке у мальчиков14:06Англо-аргентинский территориальный спор вновь стал актуальным13:48İKİ TƏBRİZ ÜSYANI16:42Искусственно деформированный череп из некрополя Кухуроба22:02Ильхам Алиев: Тюркский мир - это наша семья21:50SEPAH MƏNTİQİ18:49İRAN DÜŞMƏNLƏRƏ “KİŞ(ŞAH)” DEYİB, “MAT” ETDİ16:31Турецкие ученые: Рост числа айсбергов в Южном океане - свидетельство изменения климата16:49ВРЕМЯ ЦВЕТЕНИЯ ЛЮБВИ16:37Почему Караван идет, ... или oбращение к российским ученым09:01Узбекистан создаёт новую национальную систему общественной безопасности09:00Узбекистан укрепляет основы политической стабильности, укрепляя межэтническое согласие и дружественную обстановку в Центральной Азии16:03Слово о Великом Устаде кумыкского народа15:04Праздник Саде в Иране: победа над силами тьмы, мороза и холода18:36Сагаалган (Цаган Сар) 2024: история и традиции буддийского праздника18:13Президент Монголии издал указ о продвижении музыкального инструмента морин хуур14:50Məhəmməd Əmin Rəsulzadə 140 (I yazı): Rəsulzadə və İran inqilabı11:28İran’da Türk Kimliği10:22Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti’nin Mavi Vatan’daki önemi nedir18:49გულნარა ინანჯის ცხოვრება საზღვრების გარეშე08:52KİÇİK ÇİLLƏ –YALQUZAQ ayı başlayır18:33Отношения Ирана и России: от исламской революции до наших дней (ЧастьIII)18:20Будет снят узбекско-азербайджанский фильм о Максуде Шейхзаде13:33LAZLAR KİMDİR?18:41В античном городе Дара в Турции найден канал возрастом 1500 лет13:37Фильм иранских режиссеров номинирован на премию «Золотой медведь» Берлинского кинофестиваля17:12Отношения Ирана и России: от исламской революции до наших дней (Часть II)16:50Отношения Ирана и России: от исламской революции до наших дней ( I часть)18:22Традиционные шоу в лесу баобабов в Сенегале предлагают туристам красочные фрагменты культуры страны18:42Первая пилотируемая космическая миссия - национальная гордость Турции15:38Страны Центральной Азии заявили о поддержке принципа «одного Китая»14:07Как талибы уничтожают память о самом известном полевом командире хазарейцев17:44RƏSULZADƏ – 140 “II Beynəlxalq Rəsulzadə Qiraətləri” 2.17:42RƏSULZADƏ – 140 “II Beynəlxalq Rəsulzadə Qiraətləri” 1.14:50Власти Казахстана исключили «Талибан» из списка запрещенных в стране организаций13:09Azər Cəfərov: Müasir İran cəmiyyəti iqtidarın bəhailərə qarşı talan və təzyiqlərinə qatılmır22:00İranda "Aşıqlar incəsənət ensiklopediyası"nın təqdimat mərasimi olacaq22:32В Украине ПЦУ впервые отмечает Рождество 25 декабря – а не 7 января11:29Gazze'deki savaşın Doğu Akdeniz'deki gaz sahalarının gelecekteki gelişimi üzerinde uzun vadeli sonuçları olabilir11:20Лефкоша отреагировала на шаги Южного Кипра по «Национальному морскому пространственному планированию»18:39İran milli kimliyində fars dili üçün yaranan təhlükə22:16Более 19,4 тысячи этнических казахов получили статус кандаса с начала года12:59TÜRKLERDE GÜNEŞE SAYGI: ÇİLE GECESİ19:31Разница империи и многонационального государства очень разительна с либеральным прочтением19:21Доходы Монголии от туризма впервые составили $1 млрд19:12Çılə id19:06“QARAQIŞ”, YƏNİ “BÖYÜK ÇİLLƏ” BAŞLAYIR20:28Pope Francis approves Catholic blessings for same-sex couples, but not for marriage20:04Papa Fransisk eyni cinsli izdivaclara İCAZƏ VERMƏYİB19:03Навруз как феномен мировой культуры. Часть II19:02Навруз как феномен мировой культуры. Часть I19:00Еврейская культура не всегда была ответом на нееврейскую культуру18:45Mossad's assassination threat and the reaction of Turkish intelligence16:30Vision of ‘Türkiye's century’: Türkiye as a system-building actor16:10В Москве прошла конференция: «Народы Молдовы в России - дружба на века».18:25Türkiye'nin ilk uzay yolcusu Gezeravcı'nın 9 Ocak'ta uzaya gönderilmesi planlanıyor16:10Sovet-İran danışıqlarının müvəffəqiyyətlə başa çatdırılması12:24В турецкой Конье чтят наследие великого поэта-мистика «Мевляны»12:19Никто из официальных лиц и спортивных чиновников России и Беларуси на Олимпиаду не будут приглашены16:15Узбекистан устремлен к «зеленой» экономике16:08Обеспечение конституционных прав граждан - основной вектор реализации социальной политики Узбекистана15:57Конституционные основы развития свободной рыночной экономики в Узбекистане15:46Усиление конституционных основ деятельности национальных институтов по правам человека в Узбекистане15:30Конституция Узбекистана в новой редакции — правовая основа устойчивого развития18:24Enhancing the Guarantees of Human Rights Protection in the New Constitution of Uzbekistan18:16Усиление гарантий защиты прав человека в новой Конституции Узбекистана11:13Uzbekistan is fortifying the foundations of political stability by strengthening interethnic harmony and friendship in Central Asia11:04Uzbekistan is creating a new national public security system
САМОЕ ЧИТАЕМОЕ
  1. Talış folklor mahnılarının tədqiqatçıları arasında xalq artisti və pedaqoq Zümrüd xanım Məmmədovanın rolu
  2. Iran recruits former Afghan soldiers for Middle East conflicts
  3. Социально-философское наследие Махтумкули Фраги: преемственность идей мира, гуманизма и национального единства
  4. Национальный татарский праздник Сабантуй отметили в Азербайджане
  5. В Азербайджане прошел прекрасный татарский национальный праздник "Карга боткасы".
  6. Zümrüd Məmmədovanın yubileyinə həsr olunmuş elmi-seminar keçirilmişdir.
  7. Турецкий преподаватель изготавливает тюркские музыкальные инструменты в мастерской вуза в Бишкеке
  8. В Таджикистане заблокированы сайты террористических и экстремистских организаций, также запрещён ввоз их литературы
  9. Состоялся первый Курултай по этнотуризму "Кочевой путь Гянджабасара и традиции кочевья: по следам предков"
  10. ЧЕРКЕСЫ МЕЖДУ ТЮРКАМИ И РУССКИМИ
  11. DOKUZ OĞUZ DESTANI BAZINDA TÜRK DESTANLARINDA VE KUTSAL KİTAPLARDA İNSANIN YARATILIŞI
  12. Məqtəl ədəbiyyatının nümunəsi kimi Məhəmməd Füzulinin “Hədiqətüs-süəda” əsərinə metodoloji yanaşmanın özəllikləri
  13. MƏHƏMMƏD HÜSEYN ŞƏHRİYARIN ANASI
  14. Moscow’s New Language Policy Document Drops All References to Problems of Non-Russian Languages Contained in 2021 Draft
  15. Azerbayacan’nın resmi olarak KKTC’yi tanımak için kendi ülke çıkarlarına uygun bir zamanı beklediğine işaret etmektedir.
  16. Derheqa nivîskar Şamîlê Sêlim Esgerov (1928-20.05.2005)
  17. İRANDA İSLAHATÇILAR İSLAHATÇI OLSALAR, MƏSUD MƏSUD OLAR
  18. Dahi rus şairi haqqında yeni kitab - “Bəşəri poeziyanın əbədiyyət günəşi”
  19. Политическая ситуация в Иране после гибели Раиси
  20. DÖVLƏT KOMİTƏSİNİN SƏDRİ BEYNƏLXALQ BƏHAİ İCMASININ BMT-DƏKİ BAŞ NÜMAYƏNDƏSİ İLƏ GÖRÜŞÜB
  21. SÜLEYMAN STALSKİ "DƏRƏYƏ SU GƏLDİ DEYƏ"-СТIАЛ СУЛЕЙМАН "КlАМУ САДРА СЕЛНА ЛУГЬУЗ"
  22. Стремление к совершенству – естественное желание
  23. İRAN ASSİMİLYASİYA SİYASƏTİNİ DAHA İSRARLA DAVAM ETDİRİR
  24. «КОХИ НАВРУЗ» – СОВРЕМЕННОЕ ТУРИСТИЧЕСКОЕ ЧУДО ТАДЖИКИСТАНА
  25. “ANAJ” saytının beynəlxalq məsələlər qrupu Azərbaycan Respublikasını Şah İsmayıl Xətaiyə sahib çıxmaq əzmində ittiham edir.
  26. ТАЛАНТ, ПРЕДАННОСТЬ И СОСТРАДАНИЕ ХИРУРГА КАМИЛЯ АБДУЛЛАЕВА
  27. İran prezident seçkilərinə hazırlaşır
  28. Bozkır insanının "farklı" bilinci zamanı ve mekanı tanımlar
  29. Наследники культуры Золотой Орды. Опыт исторической биографистики деятелей культуры тюрко-татарских государств
  30. როგორია აკაკი წერეთლისა და ნატალია ბაზილევსკაიას ერთადერთი ვაჟის ისტორია
  31. Bab və babilik: Bir tarixi hadisənin izi ilə
  32. Татары под властью русских 1552-1913 гг.
  33. “Ekoloji mədəniyyət, mənəvi dəyərlər və vətəndaş cəmiyyətinin həmrəyliyi”» mövzusunda respublika kulturoloji seminar keçirilib.
  34. 12 ИЮНЯ-ДЕНЬ НЕЗАВИСИМОСТИ РОССИИ
  35. Ləzgi-Azərbaycan ədəbi əlaqələrinin möhkəm dayaqlara söykənmiş zəngin tarixi əsrlərin dərinliklərinə gedib çıxır.
  36. Osmanlı dövlətində qeyri-müsəlmanlara qarşı münasibət
  37. КАБАРДИНЦЫ МЕЖДУ ТЮРКАМИ И РУССКИМИ
  38. В Шуше состоялось заседание министров образования Организации тюркоязычных государств
  39. Раскрытие сокровенного: Общее и частное при даровании Торы
  40. Изучение этнических стереотипов в среде грузинской молодежи («свои – чужие” в обществе)
ОПРОС

Где будете встречать Новый год?


 
«    İyul 2024    »
B.e.Ç.a.ÇC.a.CŞB
1234567
891011121314
15161718192021
22232425262728
293031 
ГАЛЕРЕЯ