Ethnoglobus » КУЛЬТУРА » DOKUZ OĞUZ DESTANI BAZINDA TÜRK DESTANLARINDA VE KUTSAL KİTAPLARDA İNSANIN YARATILIŞI

DOKUZ OĞUZ DESTANI BAZINDA TÜRK DESTANLARINDA VE KUTSAL KİTAPLARDA İNSANIN YARATILIŞI

image

Ömer Sağlam

01.12.2022 günü facebook sayfamda yazdığım “İLK İNSANIN-İLK PEYGAMBERİN ADI NEYDİ?” başlıklı yazımda şöyle demiştim:

Dün akşam emekli öğretmen olan bir dostumla sohbet ediyorduk. Dostum bende ilim olduğunu vehmederek sordu: “Ömer Bey, hep merak etmişimdir. İnsanlar tek bir ortak atadan, yani Adem ve Havva’dan mı türemiştir? Allah, aynı zamanda birden çok çift yaratmış olamaz mı? İnsanlık, Adem’in çocuklarından türediyse, bu taktirde kardeş evliliği söz konusudur. Kardeşlerin evlenmeleri caiz midir? Hz. Adem, peygamber olmak için neden ümmetinin yeterli sayıya erişmesini beklemiştir?”

Yani dostum demek istiyordu ki; Allah neden insanların tek bir ortak atadan üreyip çoğalmasını bekledi; (tabiri caizse) seri üretime geçemez miydi?

Allah neden seri üretime geçmedi, neden insanlığın aynı özden yaratılan erkek ve dişiden üreyip çoğalmasını bekledi?


Yaratılan ilk insanın aynı zamanda ilk peygamber olması için neden daha sonra (mesela “ol” diyerek) aynı anda birçok insan olmasını sağlamadı da ilk yaratılan erkek ve dişiden doğan insanların yeterli sayıya ulaşmasını bekledi? Bu soruların cevabını en doğru şekilde yine Allah biliyordur herhalde. O’nun hikmetinden sual olunmaz. Eğer isteseydi birden çok insanı aynı anda yaratabilirdi. Zira O’nun gücü sınırsızdır. O “Ol” deyince “Her şey anında olur”(1)
Bizim Tanrı anlayışımız budur.

Kur’an, bize insanoğlunun tek bir ortak atadan türediğini, yani önce erkeğin, sonra da aynı özden, yani erkeğin yaratıldığı madde ve manadan (madde ve ruh) eşi olan dişinin yaratıldığını haber vermektedir.(2)

Daha sonraki insanlar Adem’in çocuklarının birbiriyle evlenmelerinden mi türemiştir ya da Allah daha sonra başka erkekler ve dişiler de yaratmış mıdır?

“Ey insanlar! Sizi bir tek nefisten yaratan ve ondan da eşini yaratan, ikisinden birçok erkek ve kadın üretip yayan Rabbinize itaatsizlikten sakının…”(3) ayetinde geçen “ikisinden birçok erkek ve kadın üretip yayan” ifadesini nasıl anlamalıyız?

Kur’an’da bu konuda açıklayıcı bir ayet bulunmamaktadır. Ancak bazı Kur’an yorumcuları, yani müfessirler, bu ayetten hareketle; “ilk kadından, birinci batında ikiz doğan bir erkek ve bir kız, ikinci batında yine ikiz doğan bir kız ve bir erkekle evlenmişlerdir. O tarihte başka yolu bulunmadığı için Allah farklı batınlarda doğan kardeşler arasında evlenmeyi câiz kılmıştır” şeklinde yorumlar yapmışlardır(4)

Ancak, insanlığın çoğalması için ilk erkek ve ilk kadının evliliğinden doğan çocukların, yani kardeşlerin ille de birbirleriyle evlenmeleri gerekmemektedir. Zira Meryem’in, İsa’yı babasız bir şekilde doğurmasını sağlayan Tanrı(5), aynı kudretini Adem’in çocukları üzerinde de sergilemiş olabilir.

Yani bazı müfessirlerin Ademin çocuklarının birbirleriyle evlendiklerini açıklarken yaptıkları yukarıdaki izahatta geçen “O tarihte başka yolu bulunmadığı için…” ibaresi, Hz. İsa’nın doğum hadisesi dikkate alındığında geçerliliğini yitirmekte ve Tanrı’nın yaratma sıfatına ve kudretine uygun düşmemektedir.

 
Bazı müfessirlerin dedikleri gibi bile olsa yani ilk batında doğanların sonraki batınlarda doğanlarla evlenmeleri vuku bulmuş olsa bile bunu Kur’an’da yasaklanan akraba evliliği ile açıklamak doğru değildir. Bu durumu ancak zaman içinde, yani insanlığın tekâmülüne bağlı olarak ahlak anlayışlarındaki ve değer yargılarındaki değişimle açıklamak yerinde olur diye düşünüyorum.

Yani eğer bazı müfessirlerin dedikleri gibi Adem’in çocukları, farklı batınlarda doğmak kaydıyla olsa bile eğer birbirleriyle evlendilerse; bunu belki de binlerce yıl önce yaşamış ilk insanlar arasında caiz olan yakın akraba evlilikleri, insanlığın gelişimine paralel olarak ve ortaya çıkan kimi zararlı ve olumsuz sonuçlardan hareketle yine Tanrı tarafından yasaklanmış olmalıdır.

Peki, Tanrı, ilk insanı aynı zamanda ilk peygamber ilan etmek için neden bir erkek ve bir dişiden olmak kaydıyla ümmetinin yeterli sayıya ulaşmasını bekledi ya da bekledi mi?
Aynı zamanda ilk insan olan ilk peygamberin ümmetinin sayısını, ne zaman Peygamber ilan edildiğini, kaç yıl yaşadığını ve Allah’ın dinini kaç kişiye tebliğ ettiğini bilmiyoruz.
Bu peygamberlik, sadece aile bireylerini kapsayan çok sınırlı bir topluluk için geçerli olabileceği gibi, ilk peygamberin yüzlerce yıl yaşamış olma ihtimaline bağlı olarak binlerce/on binlerce kişiye hitap ettiğini de düşünebiliriz.

Adem’in kaç yıl yaşadığına ilişkin bilgi yok elimizde ama “İkinci Adem” kabul edilen Hz. Nûh’un 950 yıl yaşadığını söylüyor Kur’an(6). Ebû Zer’den yapılan bir rivayete göre; Adem’e 10 sayfalık bir kutsal kitapçık gönderilmiş(7); muhtemelen Kur’an’a göre Nuh’un 950 sene yaşadığını dikkate alarak Adem’in de yaklaşık olarak bin sene yaşamış olabileceğini düşünenler çıkmıştır(8). Bin yıl demek, yaklaşık 20 nesil ve herhalde on binlerce insan demek olur.

Evet,  yaklaşık iki buçuk yıl önce de bu konularla ilgilenmiş ve yukarıdaki yazımızı yazmışız. Açık söylemek gerekirse; insanlığın Âdem ve Havva’nın çocuklarının birbiriyle evlenmelerinden, yani aile içi evliliklerden neşet ettiğine ilişkin bilgiler muhtemelen Tevrat kaynaklı bilgilerdir. Üzülerek kabul etmeliyiz ki; başta Tefsir ve Hadis kitapları olmak üzere; dini literatürümüz Tevrat kaynaklı serlerden yapılan intihal ve aktarmalarla doludur! Üstelik İslam uleması, bunu, Tevrat’ın tahrif edilmiş bir kutsal kitap olduğunu bile bile yapmaktadır.

Türklerin Dokuz Oğuz Destanı’nda İnsanın Yaratılışı

Destanlarına geçmeden önce Dokuz Oğuzlar hakkında küçük bir bilgi sunmak gerekirse:

Ünlü tarihçimiz Faruk Sümer İslam Ansiklopedisi’ne yazdığı “Dokuz Oğuzlar” maddesinde: “Dokuz (Tokuz) Oğuz adına kaynaklarda ilk defa Orhon yazıtlarında rastlanır. Bu tabir, ‘dokuz boydan meydana gelen Oğuzlar’ anlamını taşır. İslâm kaynaklarında ise Toguz Guz şeklinde geçer. Göktürk hânedanı Kutluğ Şad idaresinde yeniden kurulduğu sıralarda Dokuz Oğuzlar Tula ırmağının (Tuğla Ügüz) kıvrım yerinde oturuyorlar ve doğu Türk âleminin en kuvvetli kavmi (budun) olarak biliniyorlardı…” dedikten sonra onların Göktürklerle olan mücadelesi, Göktürkler’e yenildikten sonra Çin’e sığınmaları ve Uygurlarla dostluk ilişkileri kurmaları hakkında bilgiler vermektedir(9)

Dokuz Oğuzlar’ın, On Uygurlarla birleşerek, Göktürkleri ortadan kaldırmak suretiyle Uygur devletini kurduklarını söyleyen kaynaklar da vardır. Bu kaynaklardan birisinde şöyle denilmektedir: “M. VIII. aşıra kadar Dokuz Oğuz boylarıyla birlikte Moğolistan’ın şimalinde yaşayan On Uygurlar, sekizinci asır ortalarında yine Dokuz Oğuzlarla birlikte, Gök-Türk’lerin Türk illerindeki yaygın hâkimiyetlerine son vererek Uygur devletini kurdular. Uygur birliğini meydana getiren kavimler arasında eski Saka kalıntıları ve eski İran topluluğuna dâhil, Türkleşmiş kavimler de vardır. Yeni devlet kısa zamanda geniş ülkelere yayıldı. Kültür, sanat ve medeniyet bakımından Ortaasya Türk tarihine derin izler bıraktı.”(10)

Peki, “Dokuz Oğuz Destanı” nda insanın yaratılışı hakkında hangi bilgiler bulunmaktadır? Daha doğrusu bu destanda insanın yaratılışı nasıl anlatılmaktadır? Bu soruların cevabını biz değil, aynı zamanda Ateist olduğunu söyleyen, Alevi/Kızılbaş olduğunu da reddetmeyen Türk Milliyetçisi dostumuz Rıza Aydın versin isterseniz. Konuya ilişkin “DOKUZ OĞUZ DESTANI” başlıklı yazısını olduğu gibi aktarıyorum:

“Dokuz ışık” tabiri Türklerin en eski yaratılış destanı olan Tanrı Kayra Han destanından gelir; bu destana dayanan dini inanış İsa’dan da, Musa’dan da eskidir. Tanrı Kayra Han Destanı’nı Radlof (1837-1918), Sibirya’da derlemiş. Bu destanı Nihat Sami Banarlı, edebiyat fakültelerinde ders kitabı Olarak okutulan, “Resimli Türk Edebiyatı” adlı kitabının “Destanlar” bölümünde anlatır. Destan İslamiyet’e uygun olmadığı için, hasıraltı edilmiş, bir Türk efsanesidir.

Bu destana göre; bütün insanların atası olan Tanrı Kayra Han, 9 dalı olan ulu (kocamân – büyük) bir ağacın her dalının altında, Tanrı’nın insan halinde görünümü olan 9 Işık insanı yaratır; bunlara “Dokuz Işık” denir. Hıristiyanlıkta İsa nasıl -Tanrı’nın insan biçiminde görünüşü- oğluysa, Türk efsanesinde de bu Dokuz Işık insanı Tanrı’nın insan biçiminde görünüşüdür. Tanrı’nın İnsan donundaki çocukları olan bu Dokuz Işık insanının kaçının erkek kaçının da dişi (yani kadın) olduğu belli değil ama bu Dokuz Işık insanları birbirleri ile evlenerek Dokuz Oğuz Boyunun başlangıcı olduğu Tanrı Kayra Han Destanında anlatılır.

Türklerin Varoluş Destanı (inancı) olan Dokuz Oğuz, buradan gelir. Bu destandan söz etmeden Dokuz Oğuz anlatılamaz. Belki de Alevilerin kendilerine Işıkçı -ışık insanları- demelerinin nedeni bu destan olabilir.

Bu destandan anlaşıldığı kadarıyla; Türkler tek Tanrı inancındadır, bu Tanrı Kayra Handır. Bu destanın Tevrat kaynaklı dinlerden farkı, bence üstün olan önemli bir yanı, Tanrı Adem ile Havva gibi iki insan yaratmamış 9 Işık İnsanı yaratmış, bunlar birbiri ile çocuklarını evlendirerek Dokuz Oğuz’u var etmiştir; bu destanda enses ilişki yoktur.

Tevrat’ta, Adem ile Havva kendi çocuklarını birbirleri ile evlendirerek enses denen kardeşlerin birbirleri ile evliliğine yol açmıştır. Halbuki Tanrı Kayra Han Destanında, Tanrı Kayra Han Dokuz Işık insanı yarattığı için Adem İle Havva Destanındaki gibi Kardeşlerin birbirleri ile evlenmesi yoktur. Tanrı Kayra Han Destanı, Tevrat’ın anlattığı Adem ile Havva destanından daha çok insan ruhuna uygundur. Tanrı Kayrahan Destanı, birçok açıdan Tevrat kökenli varoluş destanından olumludur, üstündür.

Türklerin bu kültürlerini bilmiyor olmaları bir tür cehalettir; bu destan İslamiyet ile çeliştiği için okullarda vs anlatılmamaktadır. Her halkın kendi kültürel değerlerini bilmesi gerekir. Türk Kültüründe “Dokuz Işık” denilince ilk önce Tanrı Kayra Han Destanı anlaşılmalıdır. Bunun bilinmemesi kültürel bir erozyondur. Bu konuyu ben, 2013 yılında Bingöl Üniversitesinin düzenlediği Alevilik sempozyumuna sunduğum, “Kadıncık Üzerine Tefekkür” adlı tezimde işlemiştim.(11)

Rıza Aydın’ın “Türklerin kendi kültürlerini bilmiyor olmaları bir tür cehalettir” şeklindeki yargısına katılıyorum. Türk Milleti, tefsir ve hadis adı altında, orta doğulu kavimlerin rivayet, menkıbe ve efsanelerini din dile kabul ediyor da kendi milli kültürünü ve inançlarını yadsıyor nedense. Oysa Türk Milleti, orta doğulu kavimlerin yaptıkları gibi ne çok tanrılı dinlere tapmış, ne putları tanrıya ulaşmada aracı kılmış ne de kendilerine doğru yolu gösteren peygamberlerini öldürmek gibi sapıklık ve azgınlıkların altına imza atmıştır. Türk Milleti, tarih sahnesine çıktığı tarihten itibaren sürekli tek tanrıyı aramaya çalışmış ve onun göklerde bir yerde bulunduğuna inanmıştır. Tek yaratıcı kabul ettiği Tanrı’ya, Gök Tengri demeleri de bu sebepledir.

Geçtiğimiz Şubat ayında kaleme aldığımız “İSLAM, DİĞER DÜNYA DİNLERİNDEN ETKİLENMİŞ MİDİR?” başlıklı yazımızda da dediğimiz gibi; yeryüzünde görünmelerinin geçmişi, neredeyse günümüzden 6 bin yıl öncesine giden Altay Türklerinin “Yaratılış Destanı” nı okurken, insan sanki günümüzden 1400 sene önce zuhur etmiş İslam’ın yaratılış konusunda vermiş olduğu bilgileri okuyormuş gibi oluyor. Hadise hemen hemen aynı, sadece isimler değişmektedir! Yaratılış Destanı’nı okurken de insanın aklına aynı sorular geliyor; acaba Yaratılış Destanı’nın içinde, destanın ilk oluştuğu devirlerden sonra geçen binlerce yıl içinde, nazil olan ilahi dinlerdeki Yaratılış Hikâyelerinden yansımalar var mıdır?

Hele hele Yaratılış Destanı’nın ilk defa, 1837-1918 yılları arasında yaşamış Alman asıllı Rus Türkolog Vasili Vasilyeviç Radlof (gerçek adı Friedrich Wilhelm Radloff) tarafından 19. Yüzyılda derlenip yazıya geçirildiği dikkate alınırsa (12), bu soru çok daha kuvvetli bir şekilde oluşuyor akıllarda. Eğer öyle değilse (ki; öyle olmaması kuvvetle muhtemeldir), bilinsin ki; Türk Milleti, tarih sahnesine çıkmasından itibaren Türk aklı, kâinatın tek bir yaratıcısı olduğunu ve bu yaratıcının, yetkilerini hiç kimseyle paylaşmayan Tek Tanrı olduğuna keşfetmiş bulunmaktadır… 

26 Mayıs 2024

_____________
1- Kur’an-ı Kerim, Bakara, 2/82.

2- Nisa, 4/1; Rûm, 30/21

3- Nisa, 4/1

4-Tabâtabâî, IV/146’dan naklen https://sorularlaislamiyet.com/butun-insanlar-hz-ademden-geldigine-gore-cocuklari-kardesler-birbirleriyle-nasil-evlendi

5- Enbiyâ, 21/91; Tahrîm, 66/12; Meryem, 19/17; Nisâ, 4/171.

6- Ankebût, 29/14.

7- https://www.islamveihsan.com/hangi-peygambere-kac-sayfa-suhuf-gonderilmistir.html

8-https://www.cnnturk.com/yasam/hz-adem-peygamber-kac-yil-yasadi-hz-adem-kac-yasinda-oldu

 9-https://islamansiklopedisi.org.tr/dokuz-oguzlar

10-https://www.liseedebiyat.com/dvan-edebyati/6477-dokuz-oguz-on-uygur-destani.html

11- Rıza Aydın, bu yazıyı 26.05.2024 günü yayınlamamı rica ile özelden göndermiştir.

12-https://tr.wikipedia.org/wiki/Vasili_Radlov & https://tr.wikipedia.org/wiki/Yarat%C4%B1l%C4%B1%C5%9F_Destan%C4%B1_(Altay) & https://www.turkedebiyati.org/yaratilis-destani/

01.12.2022 günü facebook sayfamda yazdığım "İLK İNSANIN-İLK PEYGAMBERİN ADI NEYDİ?" başlıklı yazımda şöyle demiştim: - t25 130520191836394959657

Foto:  https://www.aksam.com.tr/tarih/oguzlar-kimdir-oguz-ne-demek-tarihte-oguz-boylari-ve-oguzlarin-ozellikleri/haber-970712 & https://www.aksam.com.tr/…/dokuz-oguzlar…/haber-1339619

01.12.2022 günü facebook sayfamda yazdığım "İLK İNSANIN-İLK PEYGAMBERİN ADI NEYDİ?" başlıklı yazımda şöyle demiştim: - t25 dokuz oguzlar kimdir doku 308
ДРУГИЕ НОВОСТИ
ВСЕ НОВОСТИ
17:32Туркменская литература. Попытка исторической биографистики17:05Праздник "Тун пайрам" прошел в Хакасии16:04Bir İranlıyla İletişim Kurmak Şatranç Oyununa Benzer Veya İranlıların Psikolojik Portresi15:57Стремление к совершенству – естественное желание09:58İranda 14-cü prezident seçkiləri18:36Крымскотатарская поэзия ханского периода. Опыт исторической биографистики12:49ЧЕРКЕСЫ МЕЖДУ ТЮРКАМИ И РУССКИМИ19:04İRANDA İSLAHATÇILAR İSLAHATÇI OLSALAR, MƏSUD MƏSUD OLAR19:18Суть еврейских праздников. Шавуот: обретение свободы19:15Суть еврейских праздников. Шавуот: Тора жизни23:4412 ИЮНЯ-ДЕНЬ НЕЗАВИСИМОСТИ РОССИИ15:03Социально-философское наследие Махтумкули Фраги: преемственность идей мира, гуманизма и национального единства13:50КАБАРДИНЦЫ МЕЖДУ ТЮРКАМИ И РУССКИМИ16:57Bəhai icması və Dini Komitənin birgə “Qlobal sülh: Elm və dinin vəhdəti” mövzusunda elmi-praktik konfransı keçirilib16:01DÖVLƏT KOMİTƏSİNİN SƏDRİ BEYNƏLXALQ BƏHAİ İCMASININ BMT-DƏKİ BAŞ NÜMAYƏNDƏSİ İLƏ GÖRÜŞÜB15:01КРЫМСКИЕ ТАТАРЫ И КНЯЖЕСТВА ЦЕНТРАЛЬНО-ВОСТОЧНОЙ ЕВРОПЫ 1538-1713.09:06Bozkır insanının "farklı" bilinci zamanı ve mekanı tanımlar18:52ТАЛАНТ, ПРЕДАННОСТЬ И СОСТРАДАНИЕ ХИРУРГА КАМИЛЯ АБДУЛЛАЕВА15:32Татары под властью русских 1552-1913 гг.10:08Qüds, Azərbaycan və Dağlıq Qarabağ17:01“ANAJ” saytının beynəlxalq məsələlər qrupu Azərbaycan Respublikasını Şah İsmayıl Xətaiyə sahib çıxmaq əzmində ittiham edir.15:32«АЗ ХУРОСОНАМ КАШИДӢ, ТО БАРИ ЮНОНИЁН…». Ба гиромидошти хотираи мутафаккири бузурги тоҷик мавлоношиносони ҷаҳон дар Париж ҷамъ меоянд15:00Изучение этнических стереотипов в среде грузинской молодежи («свои – чужие” в обществе)13:53Məqtəl ədəbiyyatının nümunəsi kimi Məhəmməd Füzulinin “Hədiqətüs-süəda” əsərinə metodoloji yanaşmanın özəllikləri09:27Osmanlı dövlətində qeyri-müsəlmanlara qarşı münasibət09:17Раскрытие сокровенного: Общее и частное при даровании Торы09:06Недельная глава «Бемидбар». Лиминальное пространство21:21«КОХИ НАВРУЗ» – СОВРЕМЕННОЕ ТУРИСТИЧЕСКОЕ ЧУДО ТАДЖИКИСТАНА22:43В Таджикистане заблокированы сайты террористических и экстремистских организаций, также запрещён ввоз их литературы21:06В Азербайджане прошел прекрасный татарский национальный праздник "Карга боткасы".20:42İran prezident seçkilərinə hazırlaşır09:27როგორია აკაკი წერეთლისა და ნატალია ბაზილევსკაიას ერთადერთი ვაჟის ისტორია21:07İRAN ASSİMİLYASİYA SİYASƏTİNİ DAHA İSRARLA DAVAM ETDİRİR19:29Ləzgi-Azərbaycan ədəbi əlaqələrinin möhkəm dayaqlara söykənmiş zəngin tarixi əsrlərin dərinliklərinə gedib çıxır.19:21В Шуше состоялось заседание министров образования Организации тюркоязычных государств19:11Irak Türkleri – Azerbaycan İlişkilerinde Yeni Ufuklar18:33Azerbayacan’nın resmi olarak KKTC’yi tanımak için kendi ülke çıkarlarına uygun bir zamanı beklediğine işaret etmektedir.21:11Загрязненный воздух и шум в раннем возрасте увеличивают риск психологических расстройств20:28Bab və babilik: Bir tarixi hadisənin izi ilə17:37DOKUZ OĞUZ DESTANI BAZINDA TÜRK DESTANLARINDA VE KUTSAL KİTAPLARDA İNSANIN YARATILIŞI12:53Talış folklor mahnılarının tədqiqatçıları arasında xalq artisti və pedaqoq Zümrüd xanım Məmmədovanın rolu12:39Политическая ситуация в Иране после гибели Раиси15:13SÜLEYMAN STALSKİ "DƏRƏYƏ SU GƏLDİ DEYƏ"-СТIАЛ СУЛЕЙМАН "КlАМУ САДРА СЕЛНА ЛУГЬУЗ"15:06Dahi rus şairi haqqında yeni kitab - “Bəşəri poeziyanın əbədiyyət günəşi”12:26MƏHƏMMƏD HÜSEYN ŞƏHRİYARIN ANASI20:53“Ekoloji mədəniyyət, mənəvi dəyərlər və vətəndaş cəmiyyətinin həmrəyliyi”» mövzusunda respublika kulturoloji seminar keçirilib.11:55Derheqa nivîskar Şamîlê Sêlim Esgerov (1928-20.05.2005)09:53Zümrüd Məmmədovanın yubileyinə həsr olunmuş elmi-seminar keçirilmişdir.19:58Европейские страны и палестинское государство: на пути к коллективному признанию?19:44İRADƏ MƏLİKOVANIN “MƏN FƏXR EDİRƏM Kİ, AZƏRBAYCANLIYAM” KİTABININ TƏQDİMATI KEÇİRİLİB20:13Бронзовый медальон Султана Мехмета Фатиха продан на аукционе в Лондоне за 1,4 миллиона фунтов стерлингов13:28Çöl adamının “fərqli” şüuru zamanı və məkanı müəyyən edir00:31İRANDA HAKİMİYYƏTİN YENİ SOSİAL BAZA AXTARIŞI19:15Türkiye, Greece strengthening mutual understanding on fighting terrorism: President Erdogan18:58Сможет ли Греция правильно оценить видение Турцией перспектив сотрудничества?18:48AZERBAYCAN DEMOKRAT FIRKASININ DEVLETÇİLİK SİYASETİ (1945-1946)18:25AZƏRBAYCAN DEMOKRAT FİRQƏSİNİN DÖVLƏTÇİLİK SİYASƏTİ (1945-1946-CI İLLƏR)19:41RUSİYA ATOM BOMBASI ATMAQLA, İRAN DA ONU YARATMAQLA TƏHDİD EDİR19:44Пробуждение природы в Турции отмечают традиционным цыганским фестивалем Какава21:20Güney Azerbaycan folklorunda halkın hayatı ve ulusal kimlik işaretleri21:123.Mikro Dünya Savaşı16:46Şərqşünaslıq İnstitutunda “44 günlük Vətən müharibəsi İran mediasında” kitabı çapdan çıxıb14:42MİLLİ ADƏT-ƏNƏNƏLƏRİN QORUNMASI MULTİKULTURALİZMİN BAŞLICA ŞƏRTİDİR14:35FARS SÖZÜ FƏ BU SÖZ OLAN SÖZ BİRLƏŞMƏSİ FARSLARIN MİLLİ KİMLİYİNİN QORUYUCUSUDUR17:21KANT VƏ TANRI MÖVCUDLUĞUNU SÜBUT ÜÇÜN PRAKTİKİ SƏBƏB17:09İRANIN DOSTU KİM, DÜŞMƏNİ KİM19:31ASELSAN меняет ситуацию в области радиоэлектронной борьбы13:21Новые горизонты в отношениях Турции и Ирака16:38В Центральной Азии появился запрос на новое региональное объединение10:59Закрыли ли Иран и Израиль вопрос взаимного противостояния?21:30Təzadlı İran19:52«Неожиданный шаг»: почему Таджикистан и Турция отменили безвизовый режим?13:46Иракские езиды отмечают Чаршама Сарсале (Çarşemа Serê Salê) «Праздник красной среды», в тяжелых лагерных условиях09:13Китайская философия: влияние на современную культуру и общество09:07Взгляды некоторых курдских писателей в отношении концепции Ницше о морали09:02Что можно ожидать от конфронтации Израиля с Ираном?20:17Экологи: Афганский канал Кош-Тепа ударит по водоснабжению всех стран в бассейне Амударьи18:15İranın əsl üzü22:59В Иране произошло нападение на военный объект КСИР и полицейские участки19:43ТЕОРИЯ КВАНТОВОГО СОЗНАНИЯ, ТРАНСЦЕНДЕНТНОСТЬ, КВАНТОВАЯ ПСИХОЛОГИЯ И КОРАНИЧЕСКИЕ АЯТЫ18:54İRANDA XALQ HÖKUMƏTİNİN XALQI VƏ ONUN "DÜŞMƏNLƏRİ"- DAXİLİ İSTİKBARI12:33«Пурым не свято, а троска не хвароба»: март 1924-го14:13Езиды отмечают праздник наступления нового года «Клоча Саре Сале»13:19Астрономы создали новую карту Вселенной с 1,3 млн сверхмассивных черных дыр18:13LƏZGİ ÇÖRƏYİ - ХЬРАН ФУ11:13Alagöz kəndində XIII əsrə aid Yəhudi (Xəzər?) qəbiristanlığı.21:38Что стоит за решением США построить порт в Газе?19:06İRAN ÖZ AMPLUASINDA20:44Цифровая зависимость ухудшает как физическое, так и психическое здоровье20:15Fransanın İrana qarşı tarixi düşmənçiliyi20:25С грустью вдыхая людей безразличие, Ангел страдает в собачьем обличии…21:58«ТРАДИЦИОННЫЕ КАЛЕНДАРНЫЕ ОБРЯДЫ ТАТАРСКОГО НАРОДА»21:12TATAR XALQININ BAHAR BAYRAMLARI22:59В Баку состоялся Фестиваль татарской кухни18:03Qonşun İran olsa12:35«Новруз» и «Эргенекон» в понимании наших предков11:30Русский праздник Навруз19:28Гагаузия меж двух огней: почему автономия оказалась в центре конфликта с Кишиневом.13:41Мэрцишор – мартовское очарование. О празднике, его символе, исторических находках, легендах и традициях13:18Казахстанский каллиграф, обучавшийся мастерству в Турции, представил свои работы в Астане20:55Армения, созданая как антиосманский и антиперсидский проект для современной России полностью утратил свое значение00:1528 февраля отмечается Всемирный день татарской кухни.16:24İRANIN SEÇİMSİZ SEÇKİLƏRİ16:18Межэтнические брачные союзы: чем они хороши или плохи16:41Novruzun ilk çərşənbəsi - Su çərşənbəsi günüdür16:05Казахстан превратился в важного торгового партнера ЕС в Центральной Азии17:50Айдар - особая традиция в Казахстане сохранять прядь волос на макушке у мальчиков14:06Англо-аргентинский территориальный спор вновь стал актуальным13:48İKİ TƏBRİZ ÜSYANI16:42Искусственно деформированный череп из некрополя Кухуроба22:02Ильхам Алиев: Тюркский мир - это наша семья21:50SEPAH MƏNTİQİ18:49İRAN DÜŞMƏNLƏRƏ “KİŞ(ŞAH)” DEYİB, “MAT” ETDİ16:31Турецкие ученые: Рост числа айсбергов в Южном океане - свидетельство изменения климата16:49ВРЕМЯ ЦВЕТЕНИЯ ЛЮБВИ16:37Почему Караван идет, ... или oбращение к российским ученым09:01Узбекистан создаёт новую национальную систему общественной безопасности09:00Узбекистан укрепляет основы политической стабильности, укрепляя межэтническое согласие и дружественную обстановку в Центральной Азии16:03Слово о Великом Устаде кумыкского народа15:04Праздник Саде в Иране: победа над силами тьмы, мороза и холода18:36Сагаалган (Цаган Сар) 2024: история и традиции буддийского праздника18:13Президент Монголии издал указ о продвижении музыкального инструмента морин хуур14:50Məhəmməd Əmin Rəsulzadə 140 (I yazı): Rəsulzadə və İran inqilabı11:28İran’da Türk Kimliği10:22Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti’nin Mavi Vatan’daki önemi nedir18:49გულნარა ინანჯის ცხოვრება საზღვრების გარეშე08:52KİÇİK ÇİLLƏ –YALQUZAQ ayı başlayır18:33Отношения Ирана и России: от исламской революции до наших дней (ЧастьIII)18:20Будет снят узбекско-азербайджанский фильм о Максуде Шейхзаде13:33LAZLAR KİMDİR?18:41В античном городе Дара в Турции найден канал возрастом 1500 лет13:37Фильм иранских режиссеров номинирован на премию «Золотой медведь» Берлинского кинофестиваля17:12Отношения Ирана и России: от исламской революции до наших дней (Часть II)16:50Отношения Ирана и России: от исламской революции до наших дней ( I часть)18:22Традиционные шоу в лесу баобабов в Сенегале предлагают туристам красочные фрагменты культуры страны18:42Первая пилотируемая космическая миссия - национальная гордость Турции15:38Страны Центральной Азии заявили о поддержке принципа «одного Китая»14:07Как талибы уничтожают память о самом известном полевом командире хазарейцев17:44RƏSULZADƏ – 140 “II Beynəlxalq Rəsulzadə Qiraətləri” 2.17:42RƏSULZADƏ – 140 “II Beynəlxalq Rəsulzadə Qiraətləri” 1.14:50Власти Казахстана исключили «Талибан» из списка запрещенных в стране организаций13:09Azər Cəfərov: Müasir İran cəmiyyəti iqtidarın bəhailərə qarşı talan və təzyiqlərinə qatılmır22:00İranda "Aşıqlar incəsənət ensiklopediyası"nın təqdimat mərasimi olacaq22:32В Украине ПЦУ впервые отмечает Рождество 25 декабря – а не 7 января11:29Gazze'deki savaşın Doğu Akdeniz'deki gaz sahalarının gelecekteki gelişimi üzerinde uzun vadeli sonuçları olabilir11:20Лефкоша отреагировала на шаги Южного Кипра по «Национальному морскому пространственному планированию»18:39İran milli kimliyində fars dili üçün yaranan təhlükə22:16Более 19,4 тысячи этнических казахов получили статус кандаса с начала года12:59TÜRKLERDE GÜNEŞE SAYGI: ÇİLE GECESİ19:31Разница империи и многонационального государства очень разительна с либеральным прочтением19:21Доходы Монголии от туризма впервые составили $1 млрд19:12Çılə id19:06“QARAQIŞ”, YƏNİ “BÖYÜK ÇİLLƏ” BAŞLAYIR20:28Pope Francis approves Catholic blessings for same-sex couples, but not for marriage20:04Papa Fransisk eyni cinsli izdivaclara İCAZƏ VERMƏYİB19:03Навруз как феномен мировой культуры. Часть II19:02Навруз как феномен мировой культуры. Часть I19:00Еврейская культура не всегда была ответом на нееврейскую культуру18:45Mossad's assassination threat and the reaction of Turkish intelligence16:30Vision of ‘Türkiye's century’: Türkiye as a system-building actor16:10В Москве прошла конференция: «Народы Молдовы в России - дружба на века».18:25Türkiye'nin ilk uzay yolcusu Gezeravcı'nın 9 Ocak'ta uzaya gönderilmesi planlanıyor16:10Sovet-İran danışıqlarının müvəffəqiyyətlə başa çatdırılması12:24В турецкой Конье чтят наследие великого поэта-мистика «Мевляны»12:19Никто из официальных лиц и спортивных чиновников России и Беларуси на Олимпиаду не будут приглашены16:15Узбекистан устремлен к «зеленой» экономике16:08Обеспечение конституционных прав граждан - основной вектор реализации социальной политики Узбекистана15:57Конституционные основы развития свободной рыночной экономики в Узбекистане15:46Усиление конституционных основ деятельности национальных институтов по правам человека в Узбекистане15:30Конституция Узбекистана в новой редакции — правовая основа устойчивого развития18:24Enhancing the Guarantees of Human Rights Protection in the New Constitution of Uzbekistan18:16Усиление гарантий защиты прав человека в новой Конституции Узбекистана11:13Uzbekistan is fortifying the foundations of political stability by strengthening interethnic harmony and friendship in Central Asia11:04Uzbekistan is creating a new national public security system21:40TÜRK BOYLARINDA KAMÇI21:50Президент Молдовы: Наш путь с Румынией общий – наше место вместе в ЕС21:41Klaipėdos I. Kanto viešosios bibliotekos direktorė Renata Rudienė: „Gimtasis Lazdijų kraštas visada užims dalelę širdies“13:44Xanlar Həmidin yeni şerləri "Ethnoglobus.az"-ın təqdimatında12:59Qarabağ xanlığı və ləzgilər11:21Антропологические материалы из Хошбулага (Азербайджанская Республика)18:08İnqilabçılar diyarı İran20:23Смерть и эволюция человека16:02Захватчики "Галактики": станут ли хуситы новой военной силой в Красном море17:00УРАРТСКАЯ «ДВОРЦОВАЯ КЕРАМИКА» НА ПОСЕЛЕНИИ ХУДУТЕПЕ (АЗЕРБАЙДЖАНСКАЯ РЕСПУБЛИКА)17:0640 yıllık varlık mücadelesi: KKTC dimdik ayakta11:46В Тегеране спорят о вариантах участия в войне против Израиля20:01İSLAM VƏ ƏRƏB DÜNYASININ HƏMAS- İSRAİL MÜHARİBƏSİNƏ MÜNASİBƏTİ14:38ИЗ ИСТОРИИ ИЗУЧЕНИЯ ТАЛЫШСКОГО ЯЗЫКА13:58Чи чIалан куьгьне къатар18:39Влияние Мирзы Фатали Ахундова на судьбу родного народа оказалось безмерным.18:28“EGYPTIAN STATUE”, REVEALED IN THE SOUTH-EASTERN REGION OF AZERBAIJAN, IN THE SYSTEM OF ANCIENT CULTURAL AND TRADE RELATIONS12:42Şöhrətpərəstlik bəladır20:14TALIŞ - MUĞAN BÖLGƏSİ ARXEOLOJİ TƏDQİQATLARDA11:10В Таджикистане официально и одновременно работают посольства двух афганских правительств10:56İsrail -Həmas qarşıdurması və fürsətcil İran14:34Институт Гэллапа признал Таджикистан самой безопасной страной в мире14:27Ташкентский саммит: новые перспективы для широкого сотрудничества стран ОЭС14:06Ethnic Russian Men Disappearing in Heartland and Being Replaced by Immigrants, Demographers Say13:58Ashgabat May Soon Follow Baku in Defining Ties with Turkey with the Formula ‘One Nation, Two States,’ Turkish and Russian Commentators Say15:43История жизни героя первой Карабахской войны издана в виде книги в Казахстане
САМОЕ ЧИТАЕМОЕ
  1. Talış folklor mahnılarının tədqiqatçıları arasında xalq artisti və pedaqoq Zümrüd xanım Məmmədovanın rolu
  2. FARS SÖZÜ FƏ BU SÖZ OLAN SÖZ BİRLƏŞMƏSİ FARSLARIN MİLLİ KİMLİYİNİN QORUYUCUSUDUR
  3. Бронзовый медальон Султана Мехмета Фатиха продан на аукционе в Лондоне за 1,4 миллиона фунтов стерлингов
  4. В Азербайджане прошел прекрасный татарский национальный праздник "Карга боткасы".
  5. İRANIN DOSTU KİM, DÜŞMƏNİ KİM
  6. Социально-философское наследие Махтумкули Фраги: преемственность идей мира, гуманизма и национального единства
  7. KANT VƏ TANRI MÖVCUDLUĞUNU SÜBUT ÜÇÜN PRAKTİKİ SƏBƏB
  8. MİLLİ ADƏT-ƏNƏNƏLƏRİN QORUNMASI MULTİKULTURALİZMİN BAŞLICA ŞƏRTİDİR
  9. İRANDA HAKİMİYYƏTİN YENİ SOSİAL BAZA AXTARIŞI
  10. Güney Azerbaycan folklorunda halkın hayatı ve ulusal kimlik işaretleri
  11. Пробуждение природы в Турции отмечают традиционным цыганским фестивалем Какава
  12. Şərqşünaslıq İnstitutunda “44 günlük Vətən müharibəsi İran mediasında” kitabı çapdan çıxıb
  13. AZƏRBAYCAN DEMOKRAT FİRQƏSİNİN DÖVLƏTÇİLİK SİYASƏTİ (1945-1946-CI İLLƏR)
  14. Çöl adamının “fərqli” şüuru zamanı və məkanı müəyyən edir
  15. Zümrüd Məmmədovanın yubileyinə həsr olunmuş elmi-seminar keçirilmişdir.
  16. Türkiye, Greece strengthening mutual understanding on fighting terrorism: President Erdogan
  17. Сможет ли Греция правильно оценить видение Турцией перспектив сотрудничества?
  18. AZERBAYCAN DEMOKRAT FIRKASININ DEVLETÇİLİK SİYASETİ (1945-1946)
  19. 3.Mikro Dünya Savaşı
  20. В Таджикистане заблокированы сайты террористических и экстремистских организаций, также запрещён ввоз их литературы
  21. RUSİYA ATOM BOMBASI ATMAQLA, İRAN DA ONU YARATMAQLA TƏHDİD EDİR
  22. Derheqa nivîskar Şamîlê Sêlim Esgerov (1928-20.05.2005)
  23. DOKUZ OĞUZ DESTANI BAZINDA TÜRK DESTANLARINDA VE KUTSAL KİTAPLARDA İNSANIN YARATILIŞI
  24. MƏHƏMMƏD HÜSEYN ŞƏHRİYARIN ANASI
  25. İRADƏ MƏLİKOVANIN “MƏN FƏXR EDİRƏM Kİ, AZƏRBAYCANLIYAM” KİTABININ TƏQDİMATI KEÇİRİLİB
  26. Европейские страны и палестинское государство: на пути к коллективному признанию?
  27. Azerbayacan’nın resmi olarak KKTC’yi tanımak için kendi ülke çıkarlarına uygun bir zamanı beklediğine işaret etmektedir.
  28. DÖVLƏT KOMİTƏSİNİN SƏDRİ BEYNƏLXALQ BƏHAİ İCMASININ BMT-DƏKİ BAŞ NÜMAYƏNDƏSİ İLƏ GÖRÜŞÜB
  29. SÜLEYMAN STALSKİ "DƏRƏYƏ SU GƏLDİ DEYƏ"-СТIАЛ СУЛЕЙМАН "КlАМУ САДРА СЕЛНА ЛУГЬУЗ"
  30. Məqtəl ədəbiyyatının nümunəsi kimi Məhəmməd Füzulinin “Hədiqətüs-süəda” əsərinə metodoloji yanaşmanın özəllikləri
  31. Политическая ситуация в Иране после гибели Раиси
  32. Dahi rus şairi haqqında yeni kitab - “Bəşəri poeziyanın əbədiyyət günəşi”
  33. «КОХИ НАВРУЗ» – СОВРЕМЕННОЕ ТУРИСТИЧЕСКОЕ ЧУДО ТАДЖИКИСТАНА
  34. ЧЕРКЕСЫ МЕЖДУ ТЮРКАМИ И РУССКИМИ
  35. “Ekoloji mədəniyyət, mənəvi dəyərlər və vətəndaş cəmiyyətinin həmrəyliyi”» mövzusunda respublika kulturoloji seminar keçirilib.
  36. İRAN ASSİMİLYASİYA SİYASƏTİNİ DAHA İSRARLA DAVAM ETDİRİR
  37. Bab və babilik: Bir tarixi hadisənin izi ilə
  38. İran prezident seçkilərinə hazırlaşır
  39. ТАЛАНТ, ПРЕДАННОСТЬ И СОСТРАДАНИЕ ХИРУРГА КАМИЛЯ АБДУЛЛАЕВА
  40. Osmanlı dövlətində qeyri-müsəlmanlara qarşı münasibət
ОПРОС

Где будете встречать Новый год?


 
«    İyun 2024    »
B.e.Ç.a.ÇC.a.CŞB
 12
3456789
10111213141516
17181920212223
24252627282930
ГАЛЕРЕЯ