Ethnoglobus » ЭТНОПОЛИТИКА » MİLLİ ADƏT-ƏNƏNƏLƏRİN QORUNMASI MULTİKULTURALİZMİN BAŞLICA ŞƏRTİDİR

MİLLİ ADƏT-ƏNƏNƏLƏRİN QORUNMASI MULTİKULTURALİZMİN BAŞLICA ŞƏRTİDİR

image

Kərimova Nurəngiz Əli 

                                                                 Bakı Slavyan Universiteti, 

                                                                 Ümummilli Lider Heydər Əliyevin anadan                                                                      

                                                                olmasının 101 illiyinə həsr olunmuş 

                                                            Azərbaycanşünaslığın aktual məsələləri:

                                                                 Tədqiqat,Elmi Diskurs, Beynəlmilləşmə. 

                                                               XV Beynəlxalq Elmi konfransın                                          

                                                                materialları  (2.05.2024)

Açar sözlər:  multikulturalizm, tolerantlıq,  mədəniyyətlərin sintezi, bayram, ayinlər.

Azərbaycan ərazisində qədim zamanlardan bəri bir çox xalqlar   yanaşı yaşayıblar. Burada çoxlu kiçik xalqların nümayəndələri - ləzgilər, talışlar, avarlar, udinlər, ingiloylar və  digər   xalqlar   yaşayıb və   azərbaycanlılarla     eуni,   tam bərabər hüquqlara malik olub.   Azərbaycan bütün dövrlərdə Şərqlə Qərb arasında  əlaqələrin  yaranmasında   əhəmiyyətli rol  oynayan birləşdirici   “körpü”    olub. Azərbaycanın təqdim etdiyi multikultural model müxtəlif xalqların və dini konfessiyaların   qonşuluq və  dostluq şəraitində birgə yaşaması və birgə fəaliyyətinin modelidir.  Müasir dövrdə   multikulturalizm bəşəriyyəti siyasi gərginlikdən xilas edə biləcək mühüm və alternativsiz vasitədir.   Multikulturalizm  sülh, azadlıq, bərabərlik, dostluq  kimi yüksək dəyərlərə   əsaslanan, qarşılıqlı hörməti, mərhəməti və  humanizmi təsdiq edən, tolerantlıqla  üzvi şəkildə  bağlanan   bir  tarixi  hadisədir.

Multikulturalizm inteqrasiya üçün münbit zəmin yaradır və bununla yanaşı   assimilyasiyanı qəti surətdə inkar edir. Bu məntiqi yanaşmadır, çünki   assimilyasiya arzuolunmaz münasibətlərə, bir çox hallarda müxtəlif xalqların və xalqların nümayəndələri arasında ciddi münaqişələrə səbəb olur, halbuki   multikultural cəmiyyətdə  müxtəlif mədəniyyətlərin qarşılıqlı zənginləşməsi və inkişafı, müxtəlif mədəniyyətlərin formalaşması  cəmiyyətin əsas hədəfi  kimi qəbul olunur.  (5, 23)

Bu baxımdan multikulturalizmin müasir dövrün reallığı kimi, xüsusən də multikulturalizm prinsiplərinin cəmiyyətin bütün  sahələrinə nüfuz etdiyi Azərbaycan modelinin alim və tədqiqatçıları tərəfindən hərtərəfli öyrənilməsi böyük əhəmiyyət kəsb edir. Azərbaycan xalqı daim  başqa  xalqlara böyük hörmətlə yanaşıb.Azərbaycan ərazisində,  onun paytaxtı  Bakıda   möhtəşəm məsçidlərlə yanaşı pravoslav və katolik kilsələr,    yahudi   sinaqoqları  sərbəst  fəaliyyət göstərir. Bütün xalqların  nümayəndələri   öz milli   adət-ənənlərini qoruyub saxlamaqla yanaşı, Azərbaycan   xalqının  milli  bayramlarında da  həvəslə   iştirak edirlər. (6, 127)

Bu baxımdan    Azərbaycanda yaşayan  azsaylı xalqlarının öz adət- ənənələrinə  uyğun olaraq    milli bayramlarını, xüsusən də Bahar bayramının  necə keçirilməsi  xüsusən maraqlıdır.  Məlumdur ki, Baharın, yazın gəlişini, təbiətin oyanmasını  bütün xalqlar  səbirsizliklə   gözləyir və  böyük, çox sevilən  bayram kimi qeyd edirlər.  Azərbaycanda   Novruz bayram  çox vaxt “əziz gün”  adlanır, bu da təsadüfi deyil. Bu əziz gündə  insanlar   dünyadan köçənləri  yad edir,   evində  şirniyyat bişirib, qonum-qonşu ilə  bölüşür, ağsaqqallara, ağbirçəklərə    baş çəkir,   küsənlər   barışır.  Tonqalla bağlı  xüsusi mərasim mövcuddur-  alovun üstündən   atlanmaq. Bu adət  oda, alovla sitayişlə bağlıdır və  inanclara görə,  həmin alov   insanda olan bütün  ağırlığı, mənfi enerjini  məhv edir.   Azərbaycanda yaşayan     azsaylı   xalqlarda   həmçinin     baharın gəlişini və   təbiətin oyanışını   səbirsizliklə gözləyib, həmin günü  xüsusi təntənə ilə  qeyd ediblər.   Burada  bir mühüm cəhət  vurğulanmalıdır- Azərbaycanda bahar bayramını təkcə  müsəlmanlar deyil,  digər dinlərə   sitayiş edən  xalqlar da qeyd edirlər. Məsələn,  pravoslav ruslar “Maslenitsa” adlı bayramını  qeyd edirlər və  “blinçik” adlanan   xəmir xörəyini  bişirirlər. Girdə blinçik   günəşlə    assosiasiya edilir və   Rusiyanın  sərt,  soyuq iqlmində  isti  və  ruzi-bərəkətlə  əlaqələndirilir. 


Yahudi xalqının həmçinin  özünə məxsus adət-ənənələri   var. Yahudilər  yazda 

“Pesax” bayramını  qeyd edirlər və Pesax   yahudi xalqının  ziyarət    xarakterli  üç  bayramından biridir. Əslində,   Pesax   yahudilərin Misiri  tərk etməsi tarixi ilə bağlıdır, yəni  ilkin mərhələdə  bu   bayram  dini xarakter daşıyıb, lakin  müasir dövrdə   Pesax   baharın  gəlməsi, həyatın  təzələnməsi rəmzi kimi   İsrail dövlətində yeddi gün, İsraildən kənarda  yaşayan yahudilər tərəfindən səkkiz  gün ərzində   ərzində qeyd edilir. (2, 41)

 Avar xalqı həmçinin  ənənəvi bahar və əmək ritual bayramı olan “İlk şırım” OTSBAİ-ni keçirir. Avar dilində   OTSBAİ - "öküzləri  arabaya qoşmaq"  deməkdir.  Bu   bayram həmçinin  dərin  simvolik məna daşıyır. Məlumdur ki, inək, öküz  bir   çox xalqların folklorunda  ruzi-bərəkət  rəmzi olub.   Bahar gələndə  avar xalqının  adətinə     uyğun olaraq   öküzü arabaya  qoşub   ilk şırım açıblar. Bu adət   torpağa yeni toxumlar  atıb, bol məhsul götürmək arzusunun ifadəsidir.   Yəni, təbiət  oyandıqca, torpaq öz ruzisini  insanlara bəxş edir və  insanları halal zəhmətə çağırır.    (2, 71)

Hər bir xalqın tarixində onun öz milli-mənəvi dəyərlərini əks etdirən mühüm mərasimlər vardır. Azərbaycanlıların   böyük təntənə və xüsusi mərasimlərlə qeyd   etdiyi  Novruz bayramı ləzgi xalqı  üçün də əziz bayramdır. Novruz bayramı adı ləzgi dilində “Yaran suvar” adlanır. “Yar” ləzgilərin qədim əkinçilk təqviminə əsasən, yazın, mart ayının 21-dən aprelin 4-dək davam edən dövrə deyilir. Ləzgi dilində “yar” sözünün bir çox mənaları var. Bu söz “ilkin” mənasında da işlənir. Qədimdə xalq arasında yar sözü çox zaman «qırmızı Günəşi» də ifadə edirdi. Odur ki, ləzgilərin bayram süfrəsində qırmızı rəng xüsusi yer tutur. Ləzgilər də Azərbaycanlılar kimi baharın gəlişini müşayiət edən çərşənbələri xüsusi qeyd edirlər. Məsələn, Qusar rayonunda Su çərşənbəsində həyət-baca təmizlənir, sulanır, qızlar, qadınlar bulaq başına gedirlər. Adətə görə, səhənglə bulaqdan su götürən qadınlar suyu küçə boyu qapıların ağzına, hasarların dibinə tökürlər. Su çərşənbəsində su mənbələri təzələnir, arxlar qaydaya salınır, su ilə bağlı müxtəlif şənliklər keçirilir. Gün doğmamış hamı  bulaq   başına gedir, əl-üzünü yuyur, bir-birinin üzərinə su çiləyir, su üstündən atlanır. Xalq inamına görə, Su çərşənbəsi günü “təzə sudan” keçənlər azarını-bezarını ona verər, il boyu xəstəlikdən uzaq olar. Martın 21-də gecə ilə gündüzün bərabərləşəcəyi zamanı böyük təntənə ilə bayram edən ləzgilər toylarını da məhz mart ayının 21-dən aprelin 4-dək etməyə çalışardılar. Bu zaman bəyə “yaran çam” (bahar bəyi), gəlinə isə “yaran svas” (bahar gəlini) deyərdilər. Bu ayların həm bərəkətli aylar olduğuna görə  evlənən gənclərin daha sağlam nəsil dünyaya gətirəcəyinə inanarlar.  Xalq arasında belə bir inanc var ki, ailənin illik güzəranı bayram süfrəsindən asılıdır. Ona görə də hər ailə başçısı çalışır ki, süfrəsi zəngin olsun. Bayram süfrəsinə əyləşməzdən əvvəl bayram payı ilə küsülülərin evinə gedər, plov qazanından çəkilmiş ilk nimçəni qonşuluqda xəstə yatanlara, kimsəsizlərə göndərərlər. Əvvəllər Yaran suvar kəndlərdə xüsusi təntənə ilə keçirilər, hər bir ailə üzvünün adına şam yandırılardı. Bayram günü ləzgilər ocağı həyətdə deyil, təpələrin başında qalayardı. Ləzgilər arasında   bahar ərəfəsində Ayı və Günəşi çağırma ayinləri icra edilərdi. Bu xalq mərasimi Vatsrakar adlanırdı. Bu mərasim zamanı qızlar, oğlanlar Aya və Günəşə həsr olunmuş mahnılar oxuya-oxuya məhəllələrdən keçərdilər. Ləzgilərin bahar bayramı ərəfəsində keçirilən qədim adətlərindən biri də könüllü iməcilik mənasını verən “mel” mərasimidir. “Mel” adətinə görə, ev-eşikdə bahar təmizliyi aparılır, yorğan-döşək günə verilir, xalça-palaz çırpılır, evlərin divarları ağardılır, bağ-bağat çör-çöpdən təmizlənirdi.(2, 20)

 Talış xalqının da Bahar bayramı ilə  bağlı çox maraqlı adət və  ayinləri mövcuddur. (4, 76) Bu  bölgədə   İlaxır çərşənbə  daha  böyük təntənə ilə qeyd olunur. Buna görə də çərşənbəyə burada  xüsusi hazırlıq görürlər.  Bölgənin özünəməxsus bir çox adət-ənənələri vardır ki, onlara digər regionlarda az rast gəlinir. Həm də bu adətlər bir sıra maraqlı tərəfləri ilə də diqqəti çəkir. Bu maraqlı adətlərdən biri də “bayramda ağzı qızıl üzüklü balıq hədiyyəsi aparmaq” adətidir.

Balıqlar içərisində özünəməxsus dadı və gözəlliyi olan ziyad balığının ağzına bir qızıl üzük qoyulur və balıq bişirilmir. Elə çiy halda götürüb axır çərşənbə günü nişanlı qızın evinə hədiyyə aparırlar. Bununla yanaşı bayram şirniyyatları və səməni də aparılır. Yəni, oğlan tərəfi bəlkə də bununla demək istəyir ki, həm çox faydalı və həm də bayramın əsas öndə olan bir təamını sizə hədiyyə etməklə sizin bizim üçün nə qədər dəyərli olduğunuzu bir daha xatırladırıq. Ümumiyyətlə, bu bölgədə həm axır çərşənbədə, həm də Novruz bayramında süfrədə balığın olmasına çox önəm verirlər. Özü də gərək bu balıq Ziyad (Kütüm) balığı ola ki, onu həm yaxşı ləvəngi etmək olur, həm də çox dadlı olur. Yəni, Novruz süfrəsi balıq ləvəngisi olmadan açılmır,balıq bolluq rəmzi sayılır, balıq süfrədə olarsa ilimiz bolluqla keçər deyə hesab edirlər. Süfrədə balıq ləvəngisindən başqa qoz küküsü, “patə”,”ovşilə”,”şəlğəm”, toyuq ləvəngisi və s.yemək və desertlərin olması çox vacibdir.


  Talışların özünəməxsus adətləri ilk növbədə  onların dili və geyim tərzində nəzərə çarpır. Novruzda qadınlar,  qızlar başına, belinə  gözəl    saçaqlı örpəklərini bağlayıb   axar  sulara  üz tutur və uşaqdan tutmuş böyüyə qədər hər kəs yol  boyu şeirlər, bayatılar oxuyaraq  bulaq  başına gedib, su ilə əl-üzlərini yuyub, mənfi ruhlardan azad olmaq üçün oradan su götürüb evlərinə qayıdırlar. Həmin su aydınlığın, xeyirin simvoludur. Xəstə adamların üzünə çilənən, evlərin hər küncünə səpilən  bayram suyu  həyatın   yenilənməsinin rəmzidir.   Bayram  günlərində   hər evdə “Bıştə”, zeyrən çörəyi bişir,  qohumlara, qonşulara sovqatlar  verilir. Kənd sakinləri tonqal ətrafına yığışanda özləri ilə  “bıştə”lər götürür. “Bıştə” talış dilində yayda becərilən  mərci, boranı tumu, noxud və s. kimi çərəzlərə deyilir. Talışların adətinə görə tonqaldan sonra onun  közündə  həmin bitkilər qovrularaq qonaqlara təqdim edilir. Daha sonra zümzümə ilə başlayan musiqi xorla   ifa olunur. Böyüklər  oxuyur, uşaqlar musiqi sədaları altında sanki bir-birləri ilə yarışıraq  yeddi hündür tonqalın  üstündən tullanırlar.   Tonqala yaxınlaşan hər kəs bu sözləri təkrar edir:  Ağrıların getsin 7 dağ, 7 dənizdən o taya. Çərşənbələrin  tənətənə ilə qeyd  edilməsi saflaşama,    insan ruhunun yenilənməsi,   mənfilikdən   qurtulmaq deməkdir. İlaxır çərşənbənin isə xüsusi önəmi ondan ibarətdir ki,  həmin gündə insanlar artıq bütün mənfiliklərdən, ağır nəfəsdən  təmizlənərək yeni ili qarşılamağa tam hazır olduğunu bildirir. (4,41)

Azərbaycan ərazisində,  Böyük Qafqaz dağlarının cənub yamaclarında yaşayan İngiloyların da çox maraqlı adət-ənənələri mövcuddur. İngiloylar Qafqaz Albaniyasında yaşamış və qədim yunan tarixçisi Strabonun “Coğrafiya” əsərində qeyd olunan 26 qədim Alban tayfasından biri olan gellərdir,”gel” sözü də “ingiloy” sözünün ikinci hecasında “gil” kimi öz əksini tapıb. (4,26)   İngiloyların “Qorqot” bayramı xüsusən maraqlıdır. Bu bayram, əslində ingiloylarda Novruz kimi dəyərləndirilə bilər. Çünki bu bayram da həmçinin Baharın  gəlişi ilə əlaqəlidir  və   mart ayının 20-21 dən başlayaraq, aprelin sonuna qədər, yəni qırx gün  davam edir.  Baharın ilk elçisi olan  durnanı da   ingiloylar “qorqot” adlandırır və   Bahar bayramının  qeyd edilməsi durnaların  gəldiyi  vaxta düşür.Novruzda çərşənbələr olsa da, ”Qorqot” bayramında bu yoxdur.Ancaq bu bayram da əkinçiliklə bağlıdır,qışın sərt sınağından çıxmağı bayram edirlər. Novruzda Azərbaycanlılar səməni hazırlayırlar, ingiloylar isə buğdadan “Qorqot” adlı yemək hazırlayıb hər kəsə paylayırlar.Bu bayramda da tonqal qalanır, müxtəlif xalq oyunları icra olunur.Burada da Novruz bayramının elementləri yetərincədir, ancaq “Qorqot”bayramını qonşu etnosların heç biri qeyd etmir, bu yalnız ingiloylara məxsusdur. İgiloylar  bütün mərasimlərini su mənbələrinə yaxın olan  yerdə  keçirirlər. Çəmənə xalçalar salınır, tonqallar qalanır,  dadlı yeməklər bişirilir, süfrələrə  milli  yeməklər-   mahara, sülhüllü, qirs, xəngəl,   çilov, uzurum- düzülür.  (5, 371) Göründüyü kimi, Azərbaycanda   bütün xalqların nümayəndələri  üçün   öz milli adət-ənənələrini qoruyub saxlamaq və  ayinləri   keçirmək, milli mədəniyyətini   inkişaf etdirmək   üçün  hər cür şərait yaranıb.Vətənimizdə    azsaylı xalqların milli  ləyaqəti  heç bir şəkildə  pozulmur   və  onların öz milli  adət-ənənələrini qoruyub saxlamaq üçün hər cür şərait yaranıb. Araşdırmam Azərbaycanda yaşayan bütün xalqların - qrupların hamısının tarixi və etnoqrafiyasını əhatə etməsə də, onlar haqqında ümumi təsəvvür yarada bildiyimi düşünürəm. Azərbaycan bizim hamımızın - azlığından və ya çoxluğundan asılı olmayaraq, burada yaşayan bütün xalqların - ümumi Evidir. Onu sevə-sevə qorumaq, qoruyaraq sevmək hər bir kəsin başlıca qayəsi olmalıdır.

                                                    РЕЗЮМЕ

Ключевые слова: мультикультурализм, толерантность,  синтез культур, праздник, ритуал. 

В статье говорится  о   мультикультуральной  модели, сформировавшейся в Азербайджане,  и указывается,   что  в Азербайджане  с  самых   древних времен  мирно  сосуществовали  представители   самых разных  народов.  С  этой точки зрения  политика  мультикультурализма и толерантности, проводимая правительством Азербайджанской Республики   заслуживает особого внимания  и    представляет собой уникальную модель   мультикультурального общества, признанную  во всем мире.   В качестве примера в статье приводятся примеры  национальных праздников, которые отмечаются  представителями малочисленных народов,  проживающих на территории Азербайджана,  раскрывается суть  различных обычаев и традиций  разных народов, подчеркивается  что  представители   всех  национальностей  в Азербайджане имеют равные права.

                                             SUMMARY

Key words: multiculturality,  tolerance,   synthesis  of cultures,  holiday,   ceremony.

In the article  the multicultural model that has been  formed in Azerbaijan is spoken about. Its also indicated,  that representatives of  different  peoples had coexisted peacefully in Azerbaijan since  most ancient times. From this point of view, the policy of multiculturalism and tolerance  carried out   by the government of the Republic of Azerbaijan deserves special attention and represents a unique model of a multicultural society,  which is   recognized throughout the world.    Besides,  in the article interesting samples of national holidays that are celebrated by representatives of small  number peoples living on the territory of Azerbaijan are represented,   the essence of various ancient  customs and traditions of different peoples are revealed. In the article it is also  emphasized that representatives of all nationalities, living  in Azerbaijan have equal rights.

                                                 ƏDƏBİYYAT  SİYAHISI

  1.  Azsaylı xalqların folkloru. (IV cild).Bakı, “Elm və Təhsil”, 2019, 222 s.
  2.  Bayrami A. Azərboycon tolışon ədəbiyot (I cild). Bakı, “MBM” nəşriyyatı, 2013, 284 s. 
  3. Əliyev Ş. H.”Şimali-Qərbi Azərbaycan:ingiloylar”   Bakı, “Təhsil” nəşriyyatı, 2007, 280 s. 
  4. Məlikova İ. Azərbaycanda yaşayan  azsaylı xalqların əfsanə, rəvayət və nağılları. Bakı,   2018, 196 s. 
  5. Multikulturalizmə giriş. (Dərs vəsaiti) . Bakı, Mütərcim, 2018. 370 s.
  6. Литературные силуэты Азербайджана.  Баку. «Мутарджим», 2020, 192 с. 
ДРУГИЕ НОВОСТИ
ВСЕ НОВОСТИ
17:32Туркменская литература. Попытка исторической биографистики17:05Праздник "Тун пайрам" прошел в Хакасии16:04Bir İranlıyla İletişim Kurmak Şatranç Oyununa Benzer Veya İranlıların Psikolojik Portresi15:57Стремление к совершенству – естественное желание09:58İranda 14-cü prezident seçkiləri18:36Крымскотатарская поэзия ханского периода. Опыт исторической биографистики12:49ЧЕРКЕСЫ МЕЖДУ ТЮРКАМИ И РУССКИМИ19:04İRANDA İSLAHATÇILAR İSLAHATÇI OLSALAR, MƏSUD MƏSUD OLAR19:18Суть еврейских праздников. Шавуот: обретение свободы19:15Суть еврейских праздников. Шавуот: Тора жизни23:4412 ИЮНЯ-ДЕНЬ НЕЗАВИСИМОСТИ РОССИИ15:03Социально-философское наследие Махтумкули Фраги: преемственность идей мира, гуманизма и национального единства13:50КАБАРДИНЦЫ МЕЖДУ ТЮРКАМИ И РУССКИМИ16:57Bəhai icması və Dini Komitənin birgə “Qlobal sülh: Elm və dinin vəhdəti” mövzusunda elmi-praktik konfransı keçirilib16:01DÖVLƏT KOMİTƏSİNİN SƏDRİ BEYNƏLXALQ BƏHAİ İCMASININ BMT-DƏKİ BAŞ NÜMAYƏNDƏSİ İLƏ GÖRÜŞÜB15:01КРЫМСКИЕ ТАТАРЫ И КНЯЖЕСТВА ЦЕНТРАЛЬНО-ВОСТОЧНОЙ ЕВРОПЫ 1538-1713.09:06Bozkır insanının "farklı" bilinci zamanı ve mekanı tanımlar18:52ТАЛАНТ, ПРЕДАННОСТЬ И СОСТРАДАНИЕ ХИРУРГА КАМИЛЯ АБДУЛЛАЕВА15:32Татары под властью русских 1552-1913 гг.10:08Qüds, Azərbaycan və Dağlıq Qarabağ17:01“ANAJ” saytının beynəlxalq məsələlər qrupu Azərbaycan Respublikasını Şah İsmayıl Xətaiyə sahib çıxmaq əzmində ittiham edir.15:32«АЗ ХУРОСОНАМ КАШИДӢ, ТО БАРИ ЮНОНИЁН…». Ба гиромидошти хотираи мутафаккири бузурги тоҷик мавлоношиносони ҷаҳон дар Париж ҷамъ меоянд15:00Изучение этнических стереотипов в среде грузинской молодежи («свои – чужие” в обществе)13:53Məqtəl ədəbiyyatının nümunəsi kimi Məhəmməd Füzulinin “Hədiqətüs-süəda” əsərinə metodoloji yanaşmanın özəllikləri09:27Osmanlı dövlətində qeyri-müsəlmanlara qarşı münasibət09:17Раскрытие сокровенного: Общее и частное при даровании Торы09:06Недельная глава «Бемидбар». Лиминальное пространство21:21«КОХИ НАВРУЗ» – СОВРЕМЕННОЕ ТУРИСТИЧЕСКОЕ ЧУДО ТАДЖИКИСТАНА22:43В Таджикистане заблокированы сайты террористических и экстремистских организаций, также запрещён ввоз их литературы21:06В Азербайджане прошел прекрасный татарский национальный праздник "Карга боткасы".20:42İran prezident seçkilərinə hazırlaşır09:27როგორია აკაკი წერეთლისა და ნატალია ბაზილევსკაიას ერთადერთი ვაჟის ისტორია21:07İRAN ASSİMİLYASİYA SİYASƏTİNİ DAHA İSRARLA DAVAM ETDİRİR19:29Ləzgi-Azərbaycan ədəbi əlaqələrinin möhkəm dayaqlara söykənmiş zəngin tarixi əsrlərin dərinliklərinə gedib çıxır.19:21В Шуше состоялось заседание министров образования Организации тюркоязычных государств19:11Irak Türkleri – Azerbaycan İlişkilerinde Yeni Ufuklar18:33Azerbayacan’nın resmi olarak KKTC’yi tanımak için kendi ülke çıkarlarına uygun bir zamanı beklediğine işaret etmektedir.21:11Загрязненный воздух и шум в раннем возрасте увеличивают риск психологических расстройств20:28Bab və babilik: Bir tarixi hadisənin izi ilə17:37DOKUZ OĞUZ DESTANI BAZINDA TÜRK DESTANLARINDA VE KUTSAL KİTAPLARDA İNSANIN YARATILIŞI12:53Talış folklor mahnılarının tədqiqatçıları arasında xalq artisti və pedaqoq Zümrüd xanım Məmmədovanın rolu12:39Политическая ситуация в Иране после гибели Раиси15:13SÜLEYMAN STALSKİ "DƏRƏYƏ SU GƏLDİ DEYƏ"-СТIАЛ СУЛЕЙМАН "КlАМУ САДРА СЕЛНА ЛУГЬУЗ"15:06Dahi rus şairi haqqında yeni kitab - “Bəşəri poeziyanın əbədiyyət günəşi”12:26MƏHƏMMƏD HÜSEYN ŞƏHRİYARIN ANASI20:53“Ekoloji mədəniyyət, mənəvi dəyərlər və vətəndaş cəmiyyətinin həmrəyliyi”» mövzusunda respublika kulturoloji seminar keçirilib.11:55Derheqa nivîskar Şamîlê Sêlim Esgerov (1928-20.05.2005)09:53Zümrüd Məmmədovanın yubileyinə həsr olunmuş elmi-seminar keçirilmişdir.19:58Европейские страны и палестинское государство: на пути к коллективному признанию?19:44İRADƏ MƏLİKOVANIN “MƏN FƏXR EDİRƏM Kİ, AZƏRBAYCANLIYAM” KİTABININ TƏQDİMATI KEÇİRİLİB20:13Бронзовый медальон Султана Мехмета Фатиха продан на аукционе в Лондоне за 1,4 миллиона фунтов стерлингов13:28Çöl adamının “fərqli” şüuru zamanı və məkanı müəyyən edir00:31İRANDA HAKİMİYYƏTİN YENİ SOSİAL BAZA AXTARIŞI19:15Türkiye, Greece strengthening mutual understanding on fighting terrorism: President Erdogan18:58Сможет ли Греция правильно оценить видение Турцией перспектив сотрудничества?18:48AZERBAYCAN DEMOKRAT FIRKASININ DEVLETÇİLİK SİYASETİ (1945-1946)18:25AZƏRBAYCAN DEMOKRAT FİRQƏSİNİN DÖVLƏTÇİLİK SİYASƏTİ (1945-1946-CI İLLƏR)19:41RUSİYA ATOM BOMBASI ATMAQLA, İRAN DA ONU YARATMAQLA TƏHDİD EDİR19:44Пробуждение природы в Турции отмечают традиционным цыганским фестивалем Какава21:20Güney Azerbaycan folklorunda halkın hayatı ve ulusal kimlik işaretleri21:123.Mikro Dünya Savaşı16:46Şərqşünaslıq İnstitutunda “44 günlük Vətən müharibəsi İran mediasında” kitabı çapdan çıxıb14:42MİLLİ ADƏT-ƏNƏNƏLƏRİN QORUNMASI MULTİKULTURALİZMİN BAŞLICA ŞƏRTİDİR14:35FARS SÖZÜ FƏ BU SÖZ OLAN SÖZ BİRLƏŞMƏSİ FARSLARIN MİLLİ KİMLİYİNİN QORUYUCUSUDUR17:21KANT VƏ TANRI MÖVCUDLUĞUNU SÜBUT ÜÇÜN PRAKTİKİ SƏBƏB17:09İRANIN DOSTU KİM, DÜŞMƏNİ KİM19:31ASELSAN меняет ситуацию в области радиоэлектронной борьбы13:21Новые горизонты в отношениях Турции и Ирака16:38В Центральной Азии появился запрос на новое региональное объединение10:59Закрыли ли Иран и Израиль вопрос взаимного противостояния?21:30Təzadlı İran19:52«Неожиданный шаг»: почему Таджикистан и Турция отменили безвизовый режим?13:46Иракские езиды отмечают Чаршама Сарсале (Çarşemа Serê Salê) «Праздник красной среды», в тяжелых лагерных условиях09:13Китайская философия: влияние на современную культуру и общество09:07Взгляды некоторых курдских писателей в отношении концепции Ницше о морали09:02Что можно ожидать от конфронтации Израиля с Ираном?20:17Экологи: Афганский канал Кош-Тепа ударит по водоснабжению всех стран в бассейне Амударьи18:15İranın əsl üzü22:59В Иране произошло нападение на военный объект КСИР и полицейские участки19:43ТЕОРИЯ КВАНТОВОГО СОЗНАНИЯ, ТРАНСЦЕНДЕНТНОСТЬ, КВАНТОВАЯ ПСИХОЛОГИЯ И КОРАНИЧЕСКИЕ АЯТЫ18:54İRANDA XALQ HÖKUMƏTİNİN XALQI VƏ ONUN "DÜŞMƏNLƏRİ"- DAXİLİ İSTİKBARI12:33«Пурым не свято, а троска не хвароба»: март 1924-го14:13Езиды отмечают праздник наступления нового года «Клоча Саре Сале»13:19Астрономы создали новую карту Вселенной с 1,3 млн сверхмассивных черных дыр18:13LƏZGİ ÇÖRƏYİ - ХЬРАН ФУ11:13Alagöz kəndində XIII əsrə aid Yəhudi (Xəzər?) qəbiristanlığı.21:38Что стоит за решением США построить порт в Газе?19:06İRAN ÖZ AMPLUASINDA20:44Цифровая зависимость ухудшает как физическое, так и психическое здоровье20:15Fransanın İrana qarşı tarixi düşmənçiliyi20:25С грустью вдыхая людей безразличие, Ангел страдает в собачьем обличии…21:58«ТРАДИЦИОННЫЕ КАЛЕНДАРНЫЕ ОБРЯДЫ ТАТАРСКОГО НАРОДА»21:12TATAR XALQININ BAHAR BAYRAMLARI22:59В Баку состоялся Фестиваль татарской кухни18:03Qonşun İran olsa12:35«Новруз» и «Эргенекон» в понимании наших предков11:30Русский праздник Навруз19:28Гагаузия меж двух огней: почему автономия оказалась в центре конфликта с Кишиневом.13:41Мэрцишор – мартовское очарование. О празднике, его символе, исторических находках, легендах и традициях13:18Казахстанский каллиграф, обучавшийся мастерству в Турции, представил свои работы в Астане20:55Армения, созданая как антиосманский и антиперсидский проект для современной России полностью утратил свое значение00:1528 февраля отмечается Всемирный день татарской кухни.16:24İRANIN SEÇİMSİZ SEÇKİLƏRİ16:18Межэтнические брачные союзы: чем они хороши или плохи16:41Novruzun ilk çərşənbəsi - Su çərşənbəsi günüdür16:05Казахстан превратился в важного торгового партнера ЕС в Центральной Азии17:50Айдар - особая традиция в Казахстане сохранять прядь волос на макушке у мальчиков14:06Англо-аргентинский территориальный спор вновь стал актуальным13:48İKİ TƏBRİZ ÜSYANI16:42Искусственно деформированный череп из некрополя Кухуроба22:02Ильхам Алиев: Тюркский мир - это наша семья21:50SEPAH MƏNTİQİ18:49İRAN DÜŞMƏNLƏRƏ “KİŞ(ŞAH)” DEYİB, “MAT” ETDİ16:31Турецкие ученые: Рост числа айсбергов в Южном океане - свидетельство изменения климата16:49ВРЕМЯ ЦВЕТЕНИЯ ЛЮБВИ16:37Почему Караван идет, ... или oбращение к российским ученым09:01Узбекистан создаёт новую национальную систему общественной безопасности09:00Узбекистан укрепляет основы политической стабильности, укрепляя межэтническое согласие и дружественную обстановку в Центральной Азии16:03Слово о Великом Устаде кумыкского народа15:04Праздник Саде в Иране: победа над силами тьмы, мороза и холода18:36Сагаалган (Цаган Сар) 2024: история и традиции буддийского праздника18:13Президент Монголии издал указ о продвижении музыкального инструмента морин хуур14:50Məhəmməd Əmin Rəsulzadə 140 (I yazı): Rəsulzadə və İran inqilabı11:28İran’da Türk Kimliği10:22Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti’nin Mavi Vatan’daki önemi nedir18:49გულნარა ინანჯის ცხოვრება საზღვრების გარეშე08:52KİÇİK ÇİLLƏ –YALQUZAQ ayı başlayır18:33Отношения Ирана и России: от исламской революции до наших дней (ЧастьIII)18:20Будет снят узбекско-азербайджанский фильм о Максуде Шейхзаде13:33LAZLAR KİMDİR?18:41В античном городе Дара в Турции найден канал возрастом 1500 лет13:37Фильм иранских режиссеров номинирован на премию «Золотой медведь» Берлинского кинофестиваля17:12Отношения Ирана и России: от исламской революции до наших дней (Часть II)16:50Отношения Ирана и России: от исламской революции до наших дней ( I часть)18:22Традиционные шоу в лесу баобабов в Сенегале предлагают туристам красочные фрагменты культуры страны18:42Первая пилотируемая космическая миссия - национальная гордость Турции15:38Страны Центральной Азии заявили о поддержке принципа «одного Китая»14:07Как талибы уничтожают память о самом известном полевом командире хазарейцев17:44RƏSULZADƏ – 140 “II Beynəlxalq Rəsulzadə Qiraətləri” 2.17:42RƏSULZADƏ – 140 “II Beynəlxalq Rəsulzadə Qiraətləri” 1.14:50Власти Казахстана исключили «Талибан» из списка запрещенных в стране организаций13:09Azər Cəfərov: Müasir İran cəmiyyəti iqtidarın bəhailərə qarşı talan və təzyiqlərinə qatılmır22:00İranda "Aşıqlar incəsənət ensiklopediyası"nın təqdimat mərasimi olacaq22:32В Украине ПЦУ впервые отмечает Рождество 25 декабря – а не 7 января11:29Gazze'deki savaşın Doğu Akdeniz'deki gaz sahalarının gelecekteki gelişimi üzerinde uzun vadeli sonuçları olabilir11:20Лефкоша отреагировала на шаги Южного Кипра по «Национальному морскому пространственному планированию»18:39İran milli kimliyində fars dili üçün yaranan təhlükə22:16Более 19,4 тысячи этнических казахов получили статус кандаса с начала года12:59TÜRKLERDE GÜNEŞE SAYGI: ÇİLE GECESİ19:31Разница империи и многонационального государства очень разительна с либеральным прочтением19:21Доходы Монголии от туризма впервые составили $1 млрд19:12Çılə id19:06“QARAQIŞ”, YƏNİ “BÖYÜK ÇİLLƏ” BAŞLAYIR20:28Pope Francis approves Catholic blessings for same-sex couples, but not for marriage20:04Papa Fransisk eyni cinsli izdivaclara İCAZƏ VERMƏYİB19:03Навруз как феномен мировой культуры. Часть II19:02Навруз как феномен мировой культуры. Часть I19:00Еврейская культура не всегда была ответом на нееврейскую культуру18:45Mossad's assassination threat and the reaction of Turkish intelligence16:30Vision of ‘Türkiye's century’: Türkiye as a system-building actor16:10В Москве прошла конференция: «Народы Молдовы в России - дружба на века».18:25Türkiye'nin ilk uzay yolcusu Gezeravcı'nın 9 Ocak'ta uzaya gönderilmesi planlanıyor16:10Sovet-İran danışıqlarının müvəffəqiyyətlə başa çatdırılması12:24В турецкой Конье чтят наследие великого поэта-мистика «Мевляны»12:19Никто из официальных лиц и спортивных чиновников России и Беларуси на Олимпиаду не будут приглашены16:15Узбекистан устремлен к «зеленой» экономике16:08Обеспечение конституционных прав граждан - основной вектор реализации социальной политики Узбекистана15:57Конституционные основы развития свободной рыночной экономики в Узбекистане15:46Усиление конституционных основ деятельности национальных институтов по правам человека в Узбекистане15:30Конституция Узбекистана в новой редакции — правовая основа устойчивого развития18:24Enhancing the Guarantees of Human Rights Protection in the New Constitution of Uzbekistan18:16Усиление гарантий защиты прав человека в новой Конституции Узбекистана11:13Uzbekistan is fortifying the foundations of political stability by strengthening interethnic harmony and friendship in Central Asia11:04Uzbekistan is creating a new national public security system21:40TÜRK BOYLARINDA KAMÇI21:50Президент Молдовы: Наш путь с Румынией общий – наше место вместе в ЕС21:41Klaipėdos I. Kanto viešosios bibliotekos direktorė Renata Rudienė: „Gimtasis Lazdijų kraštas visada užims dalelę širdies“13:44Xanlar Həmidin yeni şerləri "Ethnoglobus.az"-ın təqdimatında12:59Qarabağ xanlığı və ləzgilər11:21Антропологические материалы из Хошбулага (Азербайджанская Республика)18:08İnqilabçılar diyarı İran20:23Смерть и эволюция человека16:02Захватчики "Галактики": станут ли хуситы новой военной силой в Красном море17:00УРАРТСКАЯ «ДВОРЦОВАЯ КЕРАМИКА» НА ПОСЕЛЕНИИ ХУДУТЕПЕ (АЗЕРБАЙДЖАНСКАЯ РЕСПУБЛИКА)17:0640 yıllık varlık mücadelesi: KKTC dimdik ayakta11:46В Тегеране спорят о вариантах участия в войне против Израиля20:01İSLAM VƏ ƏRƏB DÜNYASININ HƏMAS- İSRAİL MÜHARİBƏSİNƏ MÜNASİBƏTİ14:38ИЗ ИСТОРИИ ИЗУЧЕНИЯ ТАЛЫШСКОГО ЯЗЫКА13:58Чи чIалан куьгьне къатар18:39Влияние Мирзы Фатали Ахундова на судьбу родного народа оказалось безмерным.18:28“EGYPTIAN STATUE”, REVEALED IN THE SOUTH-EASTERN REGION OF AZERBAIJAN, IN THE SYSTEM OF ANCIENT CULTURAL AND TRADE RELATIONS12:42Şöhrətpərəstlik bəladır20:14TALIŞ - MUĞAN BÖLGƏSİ ARXEOLOJİ TƏDQİQATLARDA11:10В Таджикистане официально и одновременно работают посольства двух афганских правительств10:56İsrail -Həmas qarşıdurması və fürsətcil İran14:34Институт Гэллапа признал Таджикистан самой безопасной страной в мире14:27Ташкентский саммит: новые перспективы для широкого сотрудничества стран ОЭС14:06Ethnic Russian Men Disappearing in Heartland and Being Replaced by Immigrants, Demographers Say13:58Ashgabat May Soon Follow Baku in Defining Ties with Turkey with the Formula ‘One Nation, Two States,’ Turkish and Russian Commentators Say15:43История жизни героя первой Карабахской войны издана в виде книги в Казахстане
САМОЕ ЧИТАЕМОЕ
  1. Talış folklor mahnılarının tədqiqatçıları arasında xalq artisti və pedaqoq Zümrüd xanım Məmmədovanın rolu
  2. FARS SÖZÜ FƏ BU SÖZ OLAN SÖZ BİRLƏŞMƏSİ FARSLARIN MİLLİ KİMLİYİNİN QORUYUCUSUDUR
  3. Бронзовый медальон Султана Мехмета Фатиха продан на аукционе в Лондоне за 1,4 миллиона фунтов стерлингов
  4. В Азербайджане прошел прекрасный татарский национальный праздник "Карга боткасы".
  5. İRANIN DOSTU KİM, DÜŞMƏNİ KİM
  6. Социально-философское наследие Махтумкули Фраги: преемственность идей мира, гуманизма и национального единства
  7. KANT VƏ TANRI MÖVCUDLUĞUNU SÜBUT ÜÇÜN PRAKTİKİ SƏBƏB
  8. MİLLİ ADƏT-ƏNƏNƏLƏRİN QORUNMASI MULTİKULTURALİZMİN BAŞLICA ŞƏRTİDİR
  9. İRANDA HAKİMİYYƏTİN YENİ SOSİAL BAZA AXTARIŞI
  10. Güney Azerbaycan folklorunda halkın hayatı ve ulusal kimlik işaretleri
  11. Пробуждение природы в Турции отмечают традиционным цыганским фестивалем Какава
  12. Şərqşünaslıq İnstitutunda “44 günlük Vətən müharibəsi İran mediasında” kitabı çapdan çıxıb
  13. AZƏRBAYCAN DEMOKRAT FİRQƏSİNİN DÖVLƏTÇİLİK SİYASƏTİ (1945-1946-CI İLLƏR)
  14. Zümrüd Məmmədovanın yubileyinə həsr olunmuş elmi-seminar keçirilmişdir.
  15. Çöl adamının “fərqli” şüuru zamanı və məkanı müəyyən edir
  16. Türkiye, Greece strengthening mutual understanding on fighting terrorism: President Erdogan
  17. Сможет ли Греция правильно оценить видение Турцией перспектив сотрудничества?
  18. AZERBAYCAN DEMOKRAT FIRKASININ DEVLETÇİLİK SİYASETİ (1945-1946)
  19. 3.Mikro Dünya Savaşı
  20. В Таджикистане заблокированы сайты террористических и экстремистских организаций, также запрещён ввоз их литературы
  21. RUSİYA ATOM BOMBASI ATMAQLA, İRAN DA ONU YARATMAQLA TƏHDİD EDİR
  22. Derheqa nivîskar Şamîlê Sêlim Esgerov (1928-20.05.2005)
  23. DOKUZ OĞUZ DESTANI BAZINDA TÜRK DESTANLARINDA VE KUTSAL KİTAPLARDA İNSANIN YARATILIŞI
  24. MƏHƏMMƏD HÜSEYN ŞƏHRİYARIN ANASI
  25. İRADƏ MƏLİKOVANIN “MƏN FƏXR EDİRƏM Kİ, AZƏRBAYCANLIYAM” KİTABININ TƏQDİMATI KEÇİRİLİB
  26. Европейские страны и палестинское государство: на пути к коллективному признанию?
  27. Azerbayacan’nın resmi olarak KKTC’yi tanımak için kendi ülke çıkarlarına uygun bir zamanı beklediğine işaret etmektedir.
  28. DÖVLƏT KOMİTƏSİNİN SƏDRİ BEYNƏLXALQ BƏHAİ İCMASININ BMT-DƏKİ BAŞ NÜMAYƏNDƏSİ İLƏ GÖRÜŞÜB
  29. SÜLEYMAN STALSKİ "DƏRƏYƏ SU GƏLDİ DEYƏ"-СТIАЛ СУЛЕЙМАН "КlАМУ САДРА СЕЛНА ЛУГЬУЗ"
  30. Məqtəl ədəbiyyatının nümunəsi kimi Məhəmməd Füzulinin “Hədiqətüs-süəda” əsərinə metodoloji yanaşmanın özəllikləri
  31. Политическая ситуация в Иране после гибели Раиси
  32. Dahi rus şairi haqqında yeni kitab - “Bəşəri poeziyanın əbədiyyət günəşi”
  33. «КОХИ НАВРУЗ» – СОВРЕМЕННОЕ ТУРИСТИЧЕСКОЕ ЧУДО ТАДЖИКИСТАНА
  34. ЧЕРКЕСЫ МЕЖДУ ТЮРКАМИ И РУССКИМИ
  35. “Ekoloji mədəniyyət, mənəvi dəyərlər və vətəndaş cəmiyyətinin həmrəyliyi”» mövzusunda respublika kulturoloji seminar keçirilib.
  36. İRAN ASSİMİLYASİYA SİYASƏTİNİ DAHA İSRARLA DAVAM ETDİRİR
  37. Bab və babilik: Bir tarixi hadisənin izi ilə
  38. İran prezident seçkilərinə hazırlaşır
  39. ТАЛАНТ, ПРЕДАННОСТЬ И СОСТРАДАНИЕ ХИРУРГА КАМИЛЯ АБДУЛЛАЕВА
  40. Osmanlı dövlətində qeyri-müsəlmanlara qarşı münasibət
ОПРОС

Где будете встречать Новый год?


 
«    İyun 2024    »
B.e.Ç.a.ÇC.a.CŞB
 12
3456789
10111213141516
17181920212223
24252627282930
ГАЛЕРЕЯ