Демонстрационный сайт » КУЛЬТУРА » Ustad Şəhriyar - İran və Azərbaycan arasında mədəni və ədəbi əlaqələrin qüvvətvericisi

Ustad Şəhriyar - İran və Azərbaycan arasında mədəni və ədəbi əlaqələrin qüvvətvericisi

image

İranın məşhur şairi, ustad Məhəmmədhüseyn Şəhryar həm fars, həm də Azərbaycan dillərində yazan İranın ədəbi və poetik dahilərindən biridir və 18 sentyabr bu sutadın xatirəsinə İran təqvimində Fars şeir və ədəbiyyatı günü kimi qeyd olunur. Onun Azərbaycanca şeirləri onu doğrudan da İran və Azərbaycan arasında mədəni və ədəbi bir bağa çevirmişdir.

Şeir sənəti melodik dildə formalaşan duyğu və təxəyyülün qarışmasıdır. Bu emosional və melodik qarışıqlıq illər boyu böyük şairləri yetişdirmişdir. Hafiz, Sədi, Mövlana və s. kimi məşhur qəzəl şairlərini bir kənara qoysaq, müasir dövrdə ustad Şəhriyarın şeirləri müasirləşməyə meyllidir. Yaradıcılığı poetik tablolar icad etməkdədir ki, onları “ürək sayıqlaması”, “gecə əfsanəsi” və “iki cənnət quşu” kimi  şeirləri qeyd etmək olar. Şəhryar qəzəl şairidir lakin qəzəl yazmadan başqa şeir növləri də daha az dəyərə malik deyil. Onun qəzəlinin ən mühüm dəyəri şeirin oxucuları ilə emosional əlaqə yaratmaqdadır.

Şəhryar fars ədəbiyyatına tam bələd olan, qədim ədəbiyyatın böyük şairlərinə, xüsusən də Hafizə məftun olan şairlərdəndir. Bu tanışlıq onun keçmiş ədəbiyyatın nəzarətindən qurtula bilməməsinə səbəb olmuş və onun çılğınlığı hər yerdə öz ifadəsini tapmışdır. Onun təsvirlərində keçmiş şairlərin əlamətləri var ki, bu da Şəhriyarın praktikası və klassik fars ədəbiyyatı ilə bağlılığı ilə bağlıdır. O, şeirlərinə klassik və ənənəvi obrazları daxil etmişdir və Hafizə olan məftunluğu və sədaqəti sayəsində əksər obrazlar Xacənin poeziyasında olan obrazlarla eynidir.

Şəhryar sadə xalqla yaşayan bir şair olub, yoxsulluqdan, səfalətdən danışırsa da özü də onu dadıb. Camaatın dərdi onun üçün bir həqqül yəqindir. Cəmiyyətin dərdində özünü yandıran, öz cəmiyyətinin ağrılarını əks etdirməyə çalışan biri olmuşdur. 

Fikir və duyğularını təqdim edərkən Şəhryar müxtəlif əhval-ruhiyyə və zövqlərlə uyğunlaşaraq, həmfikir və razılaşmayanlarla dinc yanaşı yaşamağı vacib saydığı dərəcədə qarşılaşmışdır. O, cəmiyyətin mənfi cəhətlərini görür və şeirlərində göstərir. Dəfələrlə sosial cəhalət və etinasızlığın təsirinə məruz qalıb, həyatı zədələnib.

Şəhriyarın şeiri uzun müddət ərzində yazılmışdır. Şəhriyarın poetik dövründə onun poeziyası müxtəlif formalara malikdir. Şəhriyar poeziyasında daimi forma dəyişikliyi və yetmiş ilə yaxın bir müddətdə şeir yazması poetik xüsusiyyətlərin genişlənməsinə səbəb olmuşdur. Şəhriyarın bir çox şeirlərinin çoxluğu və sənətkarlığı şairə şöhrət gətirdi ki, bu, eyni zamanda bir çox şairlərin arzusu idi. Lirik yazı ənənəsinə sədaqət, Hafizə heyranlıq, dövrün poetik hadisələrinə reaksiya, ənənəvi dini hisslərin ifadəsi, ideologiyaya nağlılıqdan israrla qaçmaq, farsca şeir yazmaqdan türk şeirinə üz tutmaq, şeirlərdə narahatçılıq ümumi xüsusiyyətlərdir. 

Şəhriyar şairlik həyatının əvvəlindən İranda məşhur olmuşdur. Şəmsi on dördüncü əsrin əvvəllərində Şəhriyarın Bahar, İrəc Mirzə, Arif Qəzvini, Pərvin Etisami, daha sonra Nima Yuşic, Huşanq Ebtihac, Siavəş Kəsrai, Mehdi Axəvan Salis və İranın tanınmış şairləri ilə tanışlığı onu ədəbi görüşlərdə məşhurlaşdırmışdır. Şəhriyarın məhəbbətə tanış qəzəl formasında yanaşması onu tez bir zamanda adi şeir oxucularının şüurunda məşhurlaşdırdı. Şəhriyar ümumi iranlıların şeir qavrayışına uyğun formatda yazıb. Yeni şeirin populyarlaşması və ənənəçilərin yeni poeziyaya güclü müqaviməti poeziya haqqında müzakirələrin universal olmasına kömək etdi.

Şəhriyar bütün müasirlərindən fərqli idi. Şəhriyarın adi vətəndaş idi. Onun gündəlik həyatla münasibəti çox xaotik və formasız idi. Şəhriyarın çoxsaylı fotoları onun bütün insanların normal həyatına, hətta özünə biganə olduğunu göstərir. Tez-tez dəbdən düşmüş paltarlar geyinməsi, bədənində rəngli geyim olması, zahiri görünüşünə tünd qırmızı papaq taxması onun daxili fantaziyaları və özünəməxsus şəxsiyyəti idi.

Şəhriyar müxtəlif formatlarda və həm fars, həm də türk dillərində şeirlər yazıb. Şəhyarın ikicildlik divanındakı şeirlərin sayı Şəhyarın böyük yaradıcılığını göstərir:

Fars şerlərindən Qəzıllər (547 qəzəl), qəsidələr (100 qəsidə), Məsnəvilər (25 uzun məsnəvi), qitələr (150 ədəd), müxtəlif formatda farsca şeirlər (123 ədəd), İran İslam İnqilabı üçün şeirlər (39 ədəd) Türk şerlərinin içərisində isə: Heydər Babaya Salam (1) və (2), Səhəndim, şairlərə yazılan məktublar və ictimai şerlər yumor toxunuşu ilə, “Səhənd və Azərbaycan şeirləri” Bulud Qaraçörlunun (Səhənd) vəfatı üçün olan şeirlər yerləşdirilib.

Şeirlərə statistik nəzər saldıqda Şəhriyarın həcmli yaradıcılığı görünür. Heç şübhəsiz ki, şairin adının uzunömürlü olmasında iki amil, yəni şairin əsərlərinin həcmi və görkəmli bədii əsərlərin yaranması xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. Şeirlərinin həcminə görə Şəhriyar Hafizdən qat-qat çox və müəyyən dərəcədə Sədiyə bərabər olan şeir yazmışdır. Statistik baxımdan Şəhriyarın adını Firdovsi, Nizami, Mövlana və Sədidən sonra çəkmək olar. Bədii baxımdan Şəhriyarın poeziyası təqdirə layiqdir.

Şeir də cəmiyyətin mədəni ənənəsində formalaşır. Şəhriyar bu ənənəyə çox sadiqdir. Şəhriyarın fikrincə, Hafiz fars dilində poetik ənənənin ən böyük nümayəndəsidir. Hafiz poeziyasında dilin gözəlliyini göstərmək üçün söz və poetik quruluşlardan istifadə edilir. Hafizin dili öz dövrünün dili deyil. Hafizin şeirində hansısa tarixi hadisədən söz açılırsa, bu, ancaq poetik ifadəyə qeyri-müəyyənlik əlavə etmək üçün bir vasitədir. Hafizin dili gözəl dildir. Gözəllik şeirin məqsədi, poeziyanın həqiqətidir.

Hafiz şeirdə Şəhriyarın nümunəsidir. Şəhryar Hafizin qəzəllərinə cavab olaraq çoxlu qəzəllər yazmışdır. Şəhriyarın bir çox şeirləri vəzn, qafiyə, obraz və mövzu baxımından Hafizin şeirlərinin təkrarıdır. Şəhriyarın Hafizə məftun olması onun 1352-ci ildə Şiraza səfərində və Hafizin sarayında bəzi qəzəllər yazmasından da aydın görünür.

Heydər Babaya Salamın (1330) Azərbaycanca yazılması Şəhriyarın fars dilində qəzəl bəstələməklə İranda böyük şöhrət qazandığı və fars şeirində ustalığının sübuta yetirildiyi vaxta təsadüf edir. O, xarab olmuş torpağının keçmişini bərpa etməyə başladı. Doğma torpağa bağlılıq bu cür poeziyada proqnozlaşdırılır. Tehran modernizmin təmsilçisi olduğu üçün modernizmə nifrət edən bir insan üçün ideal yer ola bilməzdi. Şəhriyaın doğma torpağa bağlılığı güclü idi. Uzun poeması "ürək sayıqlamaları" 1316-cı şəmsi ilində fars dilində yazılmışdır. Bu şeirdə qeyd olunan hadisələrin hamısı dağıdılmış torpağa aiddir. Bir neçə ildən sonra bu hadisələr Azərbaycanca “Heydər  Babaya Salam”da “müasir romanlarda rəvayət” üslubunda yazılmışdır. Şəhriyar öz xaraba kəndində danışılan dildən istifadə etməyə qərar vermişdi. Şəhriyar kəndini dağılmaqdan xilas edə bilmədi, amma İranda Azərbaycan dilini xilas etdi.

Nəticə 

Şəhriyar İran ədəbiyyatı tarixində ən məşhur şairlərdən biridir. Şəhriyar İranın köhnə poeziya ənənəsinin müasir dövrdə sadiq qalanlar arasında ən yaxşı nümayəndədir. O, iki dildə, fars və Azərbaycan dillərində dünyanın istənilən yerində Azərbaycan dilli insanların duyğuları ilə əlaqə saxlaya bilən, qırılmaz bağ yarada bilən şeirlər yazıb. Onun hər iki dildə yazdığı şeirləri sənətkarlığının zirvəsindədir. Şəhryar poetik qədimdən nümunə götürən şairdir. Ona görə də Şəhriyarın şeiri həmişə məftun olmuş ruhları mənəvi duyğularının orijinal poetik dillə ifadə olunmasını istəyən insanların dilində axacaq. Şəhryarın Azərbaycan türkcəsinin uzunömürlülüyündə misilsiz rolu olub və bu mənada iki İran və Azərbaycan xalqı arasında möhkəm və əbədi körpü hesab olunur.

Əli Purmərcan, İranın Bakıdakı Mədəniyyət Mərkəzinin rəhbəri

ДРУГИЕ НОВОСТИ
ВСЕ НОВОСТИ
08:22“AĞILLI” ADAMLARIN AĞILSIZ İDDİALARI07:48Соглашение по морским зонам: вклад в суверенитет Турции и Ливии18:25İranda dünyəvi inqilab16:12Ташкент готовится к ярмарке «Туризм на Шелковом пути»15:20Ильхам Алиев: Баку отвечал и продолжит отвечать на любые антиазербайджанские шаги11:44В Турции началась сборка прототипа отечественного военного самолета12:40Türk Dövlətləri Təşkilatının tarixi-ənənəvi kökləri varmı... (2-ci yazı)12:07یادداشت ولایتی درباره مسائل اخیر بین ایران و جمهوری آذربایجان: من هم یک آذری هستم11:57В Баку состоялся праздник в честь святого архистратига Божия Михаила и всех небесных сил бесплотных - престольный день13:03Türk Dövlətləri Təşkilatının tarixi-ənənəvi kökləri varmı... (I yazı)12:21FİRUDİN İBRAHİMİ MÜASİR TƏDQİQATLAR KONTEKSTİNDƏ12:01Xamenei nə türkdür,nə də farsdır17:18США вернулись к покорению Луны16:52Iran hakimiyyəti bəhailəri casus elan edib16:37Возможен ли мир в Украине?13:01Почему Иран против Зенгезурского коридора16:54Если у деспота есть его гнёт, то у угнетаемого есть Бог16:40İranda türklərə qarşı ayrı-seçkilik17:52“İran xərab şod...”22:47KÖLƏ SƏDAQƏTİ18:25ارتباط با یک ایرانی مثل یک بازی شطرنج است18:18Мнение других – что это означает?18:10“Məhkum qadınlara dəstək tədbirləri” layihəsi çərçivəsində tədbir keçirilib.14:43Tehran hakimiyyəti Azərbaycanla münasibətlərini fars-türk deyil, türk-türk müstəvisində formalaşdırır14:28“Dəyərlərimizi Unutmayaq” adlı sənədli filmin təqdimatı keçirilib14:25“Günahsız qan” sənədli filminin ilkin təqdimatı baş tutub.19:428 noyabr 2022-ci il tarixində İrandakı etirazlarla bağlı məlumat18:35Президент Ирана предупредил об угрозе «гибридной войны» против страны18:23İRAN SAYTI CƏNUBİ AZƏRBAYCAN SİYASİ TƏŞKİLATLARI HAQQINDA16:29Şuşa Azərbaycan xalqının milli təfəkkürünü, mədəniyyətini, tarixini özündə təcəssüm edən məkanlardan biridir16:18Bu gün Katolik Kilsəsi Romada Lateran Bazilikasının (kilsəsinin) təqdis edilməsi gününü qeyd edir.15:04Елена Косолапова: Зачем уезжать из Баку, где тебя любят и ценят16:12Террористы РКК контролируют 80% наркотрафика в Европе14:48Nə monarxiya, nə teokratiya, ancaq demokratiya16:11Radif Mustafayev: ученый и воин карабахской войны15:54«Культурной столицей тюркского мира» станет туркменский город Анев15:45Как агенты влияния Запада руководят российскими университетами17:34Açıq və gizli niyyətli İran17:28İran ruhanisi ölkədə siyasətin dəyişməsi ilə bağlı referendum keçirilməsini tələb edib11:41Шушинская декларация является вершиной отношений между Азербайджаном и Турцией19:10Iranda dünyəvilik inqilabı11:28В Анкаре пройдет конференция "Победа в Карабахе: Обретшая свободу историческая Родина"11:14İranın xarici siyasətindəki "din"14:54Начались учения воинских частей Сил специального назначения на южных границах Азербайджана– ВИДЕО14:49İran xüsusi xidmət orqanının nəzarəti altında yaradılmış qanunsuz silahlı birləşmə ifşa edilmişdir14:29XTQ-nin Azərbaycanın cənub sərhədində təlimi başlayıb( Video)20:11Беспилотная зона: Турция построит на Украине завод по производству дронов17:27Культурная депрессия14:08Южный Кавказ как новое поле борьбы Запада и России12:54ÖMƏR FAİQ NEMANZADƏ – 15009:01NASA опубликовало «улыбку» Солнца13:28“TÜRK DÜNYASI- 2040 VİZİONU”. Məqsədlər, gözləntilər, reallıqlar...01:43LƏZGİ QIZI - ЛЕЗГИ РУШ20:46Вступление Швеции и Финляндии в НАТО и роль Турции20:35Президент Эрдоган принял министра обороны Израиля Бени Ганца20:01Учащиеся бакинской средней школы №175 посетили католический приход святого Иоанна Павла II.16:26Блицвизит Ильхама Алиева в Грузию может оказаться историческим16:14ANA DİLİ,YOXSA HƏMŞƏRİ VƏZİR20:25Амбициозный прагматик Риши Сунак возвращается, чтобы возглавить тори19:58SEPAH-ın azərbaycanlılara hədə və məsləhətləri haqda bir neçə söz19:41İranın daxili "düşmənləri" kimdir?16:55ПРОВЕДЕНИЕ ЦЕНТРАЛЬНО-АЗИАТСКИХ ИГР БУДЕТ ВОЗОБНОВЛЕНО16:34İrandakı narazılıqlara Azərbaycanı səbəbkar kimi görən Rusiya ekspertləri14:05Единый тюркский алфавит и политическая субъектность13:54Тюркские государства обсуждают в турецкой Бурсе создание единого алфавита10:43Главы Азербайджана и Турции открыли новый международный аэропорт в Зангилане23:11Şərqşünas-alim Əkrəm Rəhimlinin 90 illiyi qeyd edilib22:39Аэропорт в Зангилане, который откроют Эрдоган и Алиев, построен за 1,5 года13:20Iranın Azərbaycandakı səfirliyinin bəyanattı16:35İranın ümumdövlət siyasəti bütün istiqamətlərdə fiaskoya uğrayıb...20:35Lənkəran şəhərində Fövqələqdəs Məryəm Ananın Örpəyi şərəfinə kilsə bayramı qeyd edilib20:26В Ленкорани, отметили храмовый праздник в честь Покрова Пресвятой Богородицы.16:13"Я вижу мертвецов". Почему многие из нас верят в призраков15:10Россия поддержит инициативу Казахстана по продвижению русского языка в СНГ19:36Белоруссия и Молдавия — новый фронт в украинском конфликте?19:20Глобальная архитектура безопасности должна формироваться заново21:47FARSLAR MİLLƏT,İRANIN DİGƏR XALQLARI QÖVMDÜRLƏR\ETNİKLƏRDİRLƏR15:48ƏMİRƏLİ TİHİRCALVİ (Ləzgi şairlərinin Azərbaycan dilində yaradıcılığı)18:41Протесты в Молдове обостряются18:33Израиль и Ливан поделили морские газовые месторождения
САМОЕ ЧИТАЕМОЕ
  1. ارتباط با یک ایرانی مثل یک بازی شطرنج است
  2. В Баку состоялся праздник в честь святого архистратига Божия Михаила и всех небесных сил бесплотных - престольный день
  3. İRAN SAYTI CƏNUBİ AZƏRBAYCAN SİYASİ TƏŞKİLATLARI HAQQINDA
  4. Возможен ли мир в Украине?
  5. Елена Косолапова: Зачем уезжать из Баку, где тебя любят и ценят
  6. “Məhkum qadınlara dəstək tədbirləri” layihəsi çərçivəsində tədbir keçirilib.
  7. Президент Ирана предупредил об угрозе «гибридной войны» против страны
  8. Мнение других – что это означает?
  9. KÖLƏ SƏDAQƏTİ
  10. Tehran hakimiyyəti Azərbaycanla münasibətlərini fars-türk deyil, türk-türk müstəvisində formalaşdırır
  11. Bu gün Katolik Kilsəsi Romada Lateran Bazilikasının (kilsəsinin) təqdis edilməsi gününü qeyd edir.
  12. “AĞILLI” ADAMLARIN AĞILSIZ İDDİALARI
  13. Если у деспота есть его гнёт, то у угнетаемого есть Бог
  14. Şuşa Azərbaycan xalqının milli təfəkkürünü, mədəniyyətini, tarixini özündə təcəssüm edən məkanlardan biridir
  15. 8 noyabr 2022-ci il tarixində İrandakı etirazlarla bağlı məlumat
  16. “İran xərab şod...”
  17. Türk Dövlətləri Təşkilatının tarixi-ənənəvi kökləri varmı... (I yazı)
  18. İranda dünyəvi inqilab
  19. “Dəyərlərimizi Unutmayaq” adlı sənədli filmin təqdimatı keçirilib
  20. Почему Иран против Зенгезурского коридора
  21. Türk Dövlətləri Təşkilatının tarixi-ənənəvi kökləri varmı... (2-ci yazı)
  22. Iran hakimiyyəti bəhailəri casus elan edib
  23. “Günahsız qan” sənədli filminin ilkin təqdimatı baş tutub.
  24. İranda türklərə qarşı ayrı-seçkilik
  25. В Турции началась сборка прототипа отечественного военного самолета
  26. یادداشت ولایتی درباره مسائل اخیر بین ایران و جمهوری آذربایجان: من هم یک آذری هستم
  27. США вернулись к покорению Луны
  28. Xamenei nə türkdür,nə də farsdır
  29. FİRUDİN İBRAHİMİ MÜASİR TƏDQİQATLAR KONTEKSTİNDƏ
  30. Ильхам Алиев: Баку отвечал и продолжит отвечать на любые антиазербайджанские шаги
  31. Ташкент готовится к ярмарке «Туризм на Шелковом пути»
  32. Соглашение по морским зонам: вклад в суверенитет Турции и Ливии
ОПРОС

Где будете встречать Новый год?


 
«    Декабрь 2022    »
ПнВтСрЧтПтСбВс
 1234
567891011
12131415161718
19202122232425
262728293031 
ГАЛЕРЕЯ