KİJƏBƏ TOPONİMİ HAQDA

image

Kijəbə Astara rayonunun yaşayış məntəqələrindən biridir. 21 yanvar 1966-cı ildə qəsəbə statusu almış və Astaranın iki qəsəbəsindən (digəri Ərçivandır, 2012) biri sayılır. Qəsəbə Astara şəhərindən 14 km şimal-qərbdə, Lənkəran ovalığında yerləşir. Əhalisi 4500 nəfərdən çoxdur.
Kijəbə talış dilində zootoponim (heyvan, quş adı ilə bağlı yer adı) və eyni zamanda şəffaf toponimdir (mənası aydın olan yer adı). 


Tədqiqatçı-tarixçi Musarza Mirzəyev yazır:  "Kijəbə - "kijə"-quş, "bə" - qapı deməkdir. Tarix elmləri doktoru Seyidağa Onullahi "Kijəbəni" Kijə ləqəbli tarixi şəxsiyyətin adı ilə əlaqələndirir" (Talış toponimlərinin qısa izahlı lüğəti. B., 1993, səh. 15).


"Azərbaycanın Lənkəran regionu toponimlərinin izahlı lüğəti" kitabında oxuyuruq:  "Yaşayış məntəqəsi adı talış dilindəki kijə "toyuq", "quş" və oba "kənd" komponentlərindən ibarətdir" (Budaq Budaqov, Nadir Məmmədov. B., 2008, səh. 67).
"Azərbaycan toponimlərinin ensiklopedik lüğəti" kitabında isə Kijəbə toponimi haqqında məlumat aşağıdakı şəkildə verilmişdir:  "Oykonim talış dilində "kijə" (cücə) və "oba" komponentlərindən düzəlmiş, "cücə obası" və ya "kijə" (quş) və "bə" (qapı) sözlərindən düzəlmiş, "quş damı" mənası ilə bağlayırlar. Bu oykonimi Kijə ləqəbli tarixi şəxsiyyətin adı ilə də əlaqələndirirlər"  (I cild. B., 2007, səh. 401).
Göründüyü kimi Kijəbə toponimi talış dilində "quş qapısı", "quş obası", "cücə obası" və "quş damı" mənalarında izah edilir və eyni zamanda Kijə ləqəbli şəxsin adı ilə əlaqələndirilir. 
Fikrimcə, toponimin ilkin variantı Kijəobə olmuşdur. Sonradan "o" hərfi fonetik cəhətdən assimilyasiyaya uğrayaraq Kijəbə şəklinə düşmüşdür. Burada "kijə" cücə yox, quş mənasında işlənir. Beləliklə, Kijəbə "kijə" - quş və "obə" - oba komponentlərinin birləşməsindən yaranaraq, Azərbaycan dilinə tərcümədə "quş oba", "quş olan oba" mənasını verir. Görünür, bu ərazidə vaxtilə çöl quşları çox olduğundan oykonim Kijəobə/Kijəbə adlandırılmışdır. 
Bu qəbildən olan toponimlərə misal olaraq Şabnobə (Şabno+bə), Osyobə (Osyo+bə) - (Lənkəran r., Havzava kəndi), Abbasbə, Həsənbə, Həmidbə, Kərimbə, Qulubə, Vılonbə (Lənkəran r., Kərgəlan kəndi), Məlobə (Məlo+bə) - (Lənkəran r., Vilvan, Boladi kəndləri), İbrombə (Lənkəran r., Mamusta kəndi), Mondiqobə (Lənkəran r., Ləj kəndi) və digər mikrotoponimləri göstərmək olar.
Toponimin Kijə şəxs adı ilə əlaqələndirilməsi isə heç də inandırıcı görünmür. XIII əsrin böyük sufi alimi Seyid Cəmaləddinin (Astara r., Pensər kəndi) ən sevimli və tanınmış tələbələrindən birinin Kijəpurə Məhəmməd olması məlumdur. Kijə dedikdə bəlkə də Kijəpurə Məhəmməd nəzərdə tutulur.Belə olduğu təqdirdə toponim Kijəobə/Kijəbə deyil, Kijəpurə adlanmalı idi.

İldırım ŞÜKÜRZADƏ
Lənkəran rayonunun Havzava kənd tam orta məktəbinin müəllimi, tədqiqatçı-tarixçi

P.S. "Bə" talış dilində qapı mənasında da işlənir. Məsələn, kəybə (kəy + bə) bıjən - qapını ört.

İldırım Şükürzadə - KİJƏBƏ TOPONİMİambur.az

ДРУГИЕ НОВОСТИ
ВСЕ НОВОСТИ
17:19Росгазу остался единственный путь в Европу - Турция19:44Iran accused of massacre in South amid wave of protests19:19В Иране продолжается волна арестов на фоне масштабных протестов11:08İRAN PROFESSORUN YALAN VƏ İFTİRALARI20:30OXU AYƏSİNDƏ-AYNASINDA “HİCAB” MƏSƏLƏSİ19:50Член британской королевской семьи стала «лицом» дефиле турецкого модельера14:45Ustad Şəhriyar - İran və Azərbaycan arasında mədəni və ədəbi əlaqələrin qüvvətvericisi14:26واکاوی چرایی انتخاب روز بزرگداشتِ استاد شهریار، بعنوان روز ملی شعر و ادب پارسی14:16Смерть задержанной полицией нравов девушки привела к мощным протестам.14:06Контрнаступление под Харьковом, как фактор изменения хода войны10:57ЧВК Вагнера в Африке и других местах18:57The catwalk with a difference: adaptive fashion comes to Azerbaijan15:20Ceyhun Məmmədov: Müəyyən dini qruplar şəhid ailələri ilə işləməyə, onları öz adlarına çıxmağa çalışır.18:06Эрдоган и Алиев провели встречу в Самарканде17:42ПОЛОЖЕНИЕ о Международном конкурсе «ЛИДЕР НАРОДНОЙ ДИПЛОМАТИИ»17:351 августа 2022 года Ассамблея народов России объявила Международный конкурс «ЛИДЕР НАРОДНОЙ ДИПЛОМАТИИ»12:50Шанс на долгосрочное перемирие в Йемене минимален17:05В Туркменистане усиливают ограничения для женщин11:39В Баку обвинили Ереван в артобстреле приграничных районов20:57Российская система "Мир" в Иране18:28“XVIII-XIX əsrin əvvəllərində Azərbaycanda əhalinin etnik tərkibi” adlı monoqrafiyası nəşr olunub.17:45НАТО объявляет "битву за Арктику"13:49МУЛЬТИКУЛЬТУРАЛИЗМ В АЗЕРБАЙДЖАНСКОЙ ЛИТЕРАТУРЕ16:59В Азербайджане стартовали совместные с Турцией учения TurAz Qartalı-202214:29Salamankadan salamlar. Rəsulzadənin “Azərbaycan savaşı” (3-cü yazı)14:17Salamankadan salamlar “Azərbaycan” paneli. (2-ci yazı).14:04Salamankadan salamlar .Avqustun 31-i iranşünasların 13-cü Beynəlxalq Konqresi işə başladı. 1-ci yazı16:12Объявлен Международный конкурс «Лидер народной дипломатии»14:10Раскопки в Монголии пролили свет на историю государства Гёктюрков14:01В Грузии началась подготовка к празднику Тбилисоба18:00Победа 30 августа: поворотный момент в истории Турции18:38Храм Покрова Богородицы г. Ленкорани украсили новые иконы.18:22В православном храме Баку впервые было совершено богослужение на азербайджанском языке13:46Общение с иранцем идентична игре в шахматы13:37Avrasiya İttifaqı və Türk dilli dövlətlər birliyinin psixoloji portreti12:06İranlı ilə ünsiyyət şətrənc oyunu kimidir, yaxud iranlıların psixoloji portreti13:28Любовный-нелюбовный треугольник: Иран, Россия, США торгуются за персидскую нефть12:47Флаг Азербайджана водружен в центре города Лачин16:41Что на самом деле означает термин "тюрк" - сенсационное заявление ученых17:54Суицид, казахи, трансперсональная психология18:48Panzerkampfwagen IV немецких войск против советского Т-3421:49Впервые главой муниципалитета в Турции назначен член армянской общины15:25Исламская республика сможет в короткие сроки увеличить добычу на миллион баррелей в день15:14Цыгане-дом: бездомные, но у себя дома07:58Танец баруд – символ национального единства алжирского народа15:28Гагаузы — Санду: Мы не сепаратисты, это вам не нужна процветающая Молдавия12:40Царь Путин, «нацисты» румыны и предатель Додон. Главные темы последнего митинга в Гагаузии16:57«Сила Сибири — 2»: первое монгольское предупреждение11:44Саудовская Аравия планирует построить в Каракалпакстане крупнейшую в мире ветроэлектростанцию15:36Как кусочек шоколада влияет на ваш организм13:20Саудовская Аравия может потеснить Россию в Центральной Азии12:01Китай будет вынужден либо начать войну, либо признать свое бессилие11:02Нужен ли кыргызской школе предмет "История развития религий"?21:38Лидер Фронта национального сопротивления Афганистана Ахмад Масуд: «Нет иного пути, кроме борьбы с «Талибаном»*17:48На Каспии начали строить мост, который свяжет Туркмению с Казахстаном и сократит путь в Европу12:31Проклятие фараона: появились новые доказательства кражи сокровищ Тутанхамона17:09Иран и Россия – не конкуренты друг другу в области нефти17:12Становление либерального национализма в Европе17:01Станет ли казахский язык объединяющим фактором для казахстанцев?21:15КУДА СХОДИТЬ И ЧТО ПОСМОТРЕТЬ В ТАДЖИКИСТАНЕ18:32В Баку проходит фестиваль CultRural-2022 – творческий бизнес представителей Азербайджана и Болгарии18:06Турция может сыграть ключевую роль в диверсификации энергопоставок в ЕС23:379 Ава- День уничтожения Бейт Микдош12:54Когда Китай вернет Тайвань?12:42В Баку презентовали казахскую юрту10:54Устад Мамедли: ашугское искусство – это не "саз трясти на свадьбах"18:34Ликвидация на миллиарды долларов?16:27Во что выливается война России и Украины?15:07Главы МИД Узбекистана, Азербайджана и Турции подписали Ташкентскую декларацию14:45Новые реалии туризма: азербайджанцы не выезжают, зато приезжают иностранцы11:37Сегодня важно не допустить очередного скатывания многострадального Афганистана в пропасть вооружённого конфликта и формирования зоны нестабильности на юге Центральной Азии11:21Раскрывая потенциал «Ташкентского договора» в год его 30-летия11:04Казахстан. Миграционно-демографический тупик11:42Станет ли Узбекистан «буддистской Меккой»?17:49У талибов нарастают межэтнические проблемы17:37Слободизация страны Гардарики17:47Украина и возвращение многополярного мира17:13Жители Нукуса опасаются повторения беспорядков в случае проведения митинга 5 июля18:28Протесты в Каракалпакстане. Как это было18:09Узбекистан: президент сделал уступку по конституции, чтобы разрядить напряженность в Каракалпакстане
САМОЕ ЧИТАЕМОЕ
  1. МУЛЬТИКУЛЬТУРАЛИЗМ В АЗЕРБАЙДЖАНСКОЙ ЛИТЕРАТУРЕ
  2. OXU AYƏSİNDƏ-AYNASINDA “HİCAB” MƏSƏLƏSİ
  3. Контрнаступление под Харьковом, как фактор изменения хода войны
  4. Член британской королевской семьи стала «лицом» дефиле турецкого модельера
  5. Salamankadan salamlar. Rəsulzadənin “Azərbaycan savaşı” (3-cü yazı)
  6. Ustad Şəhriyar - İran və Azərbaycan arasında mədəni və ədəbi əlaqələrin qüvvətvericisi
  7. Salamankadan salamlar “Azərbaycan” paneli. (2-ci yazı).
  8. 1 августа 2022 года Ассамблея народов России объявила Международный конкурс «ЛИДЕР НАРОДНОЙ ДИПЛОМАТИИ»
  9. “XVIII-XIX əsrin əvvəllərində Azərbaycanda əhalinin etnik tərkibi” adlı monoqrafiyası nəşr olunub.
  10. В Азербайджане стартовали совместные с Турцией учения TurAz Qartalı-2022
  11. Salamankadan salamlar .Avqustun 31-i iranşünasların 13-cü Beynəlxalq Konqresi işə başladı. 1-ci yazı
  12. Российская система "Мир" в Иране
  13. НАТО объявляет "битву за Арктику"
  14. ПОЛОЖЕНИЕ о Международном конкурсе «ЛИДЕР НАРОДНОЙ ДИПЛОМАТИИ»
  15. Смерть задержанной полицией нравов девушки привела к мощным протестам.
  16. Ceyhun Məmmədov: Müəyyən dini qruplar şəhid ailələri ilə işləməyə, onları öz adlarına çıxmağa çalışır.
  17. واکاوی چرایی انتخاب روز بزرگداشتِ استاد شهریار، بعنوان روز ملی شعر و ادب پارسی
  18. The catwalk with a difference: adaptive fashion comes to Azerbaijan
  19. Шанс на долгосрочное перемирие в Йемене минимален
  20. В Баку обвинили Ереван в артобстреле приграничных районов
  21. Эрдоган и Алиев провели встречу в Самарканде
  22. ЧВК Вагнера в Африке и других местах
  23. İRAN PROFESSORUN YALAN VƏ İFTİRALARI
  24. Iran accused of massacre in South amid wave of protests
  25. В Туркменистане усиливают ограничения для женщин
  26. В Иране продолжается волна арестов на фоне масштабных протестов
  27. Росгазу остался единственный путь в Европу - Турция
ОПРОС

Где будете встречать Новый год?


 
«    Октябрь 2022    »
ПнВтСрЧтПтСбВс
 12
3456789
10111213141516
17181920212223
24252627282930
31 
ГАЛЕРЕЯ