Ethnoglobus » ИСТОРИЯ И ОБЩЕСТВО » قتل عام خوجالی: وحشتناکترین و خونین ترین فاجعه بشریت

قتل عام خوجالی: وحشتناکترین و خونین ترین فاجعه بشریت

image

Foto:Google

دکتر سبحان طالب لی

انستیتوی شرقشناسی آکادمی ملی علوم آذربایجان، جمهوری آذربایجان 

 

در طول تاریخ قره باغ جزء خاک آذربایجان بوده است. در سال 1918 با کمک قدرتهای منطقه ای در اراضی مربوط به آذربایجان، اقدام به تشکیل ارمنستان جعلی کردند.[1] در سالهای 1905، 1918، 1920، 1988 به دفعات بر علیه ملل ترک و مسلمان قتل عامهای فجیعی را ارتکاب و سیاست پاکسازی نژادی را پیاده کرده اند. سپس با کمک قدرتهای منطقه ارمنی ها در اراضی آذربایجان اسکان داده شد.[2] 

ارامنه ای که با حمایت همه جانبه روسیه تزاری و سایر دولت ها در راستای ترویج مسیحیت در سرزمین های تاریخی آذربایجان مستقر شدند، هر از چند گاهی در سرزمین های ما با دست به تجاوز، سرقت، غارت و پاکسازی قومی زده، براساس سیاست های خارجی عمل می کردند. ارمنستان که در سال 1918 در سرزمین های تاریخی آذربایجان با حمایت همه جانبه قدرت های منطقه ای و بین المللی تشکیل شد، تحت حمایت کامل آنها در سال های 1905-1907، 1918، 1920، 1948-1953 و 1988 بارها دست به تبعید، نسل کشی و پاکسازی قومی علیه مردم مسلمان ترک زدند.

پیش از آن در زمان اشغال روستای باگانیس آیریم از توابع قزاخ آذربایجان در همسایگی با ارمنستان، روستاهای آذربایجانی نشین عمارات گاروند، توغ، سلاکتین، آخولو، خوجاوند، جمیلی، نبیلر، مشعلی، حسن آباد، کرکیجهان، گیبالی، مالیبیلی، یوخاری و عشاقی گرداقلیچولار بخشی از ساکنان بر اساس یک نقشه از پیش آماده شده با ظلم خاصی کشته شدند. خوجالی از اکتبر 1991 در محاصره بود. در 30 اکتبر ارتباط خودروها قطع شد و تنها وسیله ایاب و ذهاب باقی مانده هلیکوپتر بود. پس از جان باختن دلخراش 41 نفر بر اثر سرنگونی بالگرد غیرنظامی بر فراز شهر شوشا، این ارتباط به طور کامل قطع شد و برق شهر از دوم دی ماه قطع گردید.

از 25 تا 26 فئوریه 1992 نیروهای مسلح ارمنی با کمک هنگ 366 روسیه، شهر خوجالی را اشغال کرده، اقدام به نسل کشی آذربایجانیها کردند. در نتیجه نسل کشی خوجالی 613 نفر از جمعیت شهر خوجالی عبارت از   63 نفر کودک، 106 نفر زن و 70 نفر مسن، بقتل رسیدند.[3] 8 خانواده به کلی نابود شده، 25 کودک هر دو والدین و 130 کودک نیز یکی از والدین خود را از دست داد.[4] در این فاجعه 487 مجروح شد که 76 نفر از آنها کودک بود. همچنین 1275 نفر نیز به اسارت گرفته شد.[5] 150 نفر از اسراء تا امروز مفقود الاثر می باشند که   68 نفر از آنها زن و 26 نفر کودک بودند. [6]

شهر خوجالی از اکتبر سال 1991 در محاصره ارمنی ها بود. در 30 اکتبر رفت و آمد خودرو به این مناطق کاملا قطع شده و تنها از هلی کوپتر به عنوان وسیله نقلیه استفاده می شد.[7] در نتیجه انهدام هلی کوپتر در آسمان شهر شوشا و بعد از کشته شدن فجیع 41  نفر سرنشین هلی کوپتر مذکور، این ارتباط نیز کاملا متوقف شد و از 2 ژانویه هم برق شهر به صورت کلی قطع گردید.

در فئوریه 1992 طی اشغال روستاهای معالی بیلی، قاراداغلی و آغدابان آذربایجان از طرف ارامنه، 140 نفر زخمی، 99   نفر کشته  و بقیه اهالی مجبور به ترک اراضی و خانه های خود شده اند. ارامنه از سه جبهه به سوی خوجالی هجوم آوردند که مردم مجبور شدند از مسیر قاتار چایی به سمت جنگل ها فرار کنند. اهالی در کوهها و جنگلهای سرد و برفی تاقت خود را از دست داده و تحمل پیشروی نداشتند که در همین موقع نیز نیروهای ارمنی اکثر آنان را با فجیع ترین روشها بقتل رساند. [8]

اردوی آزادی ملی آرتساخ جمهوری جعلی و خود خوانده قره باغ کوهستانی    

گفته می شود که  در حمله به خوجالی برای نسل کشی اردوی آزادی ملی آرتساخ و گردانهای تابع به فرمانده کل و رئیس ستاد مشترک تعیین شده در اجلاس ویژه شورای ععالی جمهوری جعلی و خود خوانده قره باغ کوهستانی شرکت می کردند.  

در زمان نسل کشی خوجالی، با تلاش آقای الله وئردی باقراف اجساد و اسرای آذربایجانی از مناطق جنگی پس گرفته شد. وی از طریق سرهنگ ویتعالی بالاسیان در عرض سه روز 1003 اسیر از خوجالی را از دست ارامنه خلاص کرده و اتوبوس به آذربایجان آوردند.[9] وی در مسجد آغدام در کفن و دفن اجساد شرکت کرده و اسراء را در قبرستان قاراغاجی تحویل گرفت.[10] در نتیجه جلسه و صحبتهای الله وئردی باقراف با ویتعالی بالاسانیان، عملیات فیلمبرداری سیدآقا موسوملو و چنگیز مصطفی اف از مناطق جنگی و حوادث نسل کشی صورت پذیرفت. 

ارتشیان باقراف همان روز موفق به پیدا کردن پیکر 85  شهید شدند. پیکر قهرمانان ملی "عالیف حاجی اف" و "عاقل قلی اف" نیز میان همین اجساد شهدا بودند. 

در نزدیکی آغدام موقعی که  همین اجساد از کامیونها به بیرون انتقال می یافتند توسط  خبرنگار رویترز آقای فردریکا لانگین به فیلم و تصویر کشیده شدند. وی در مصاحبه خود به روزنامه "د نیویورک تایمز" مشاهدات خود را چنین بیان می کند: در اولین کامیون تعداد 35 جسد بود، تقریبا در دومی نیز همین تعداد مشاهده می شد. سر بعضی از اجساد از تنشان جدا، اکثرا نیز سوزانده شده بودند. همه آنها مرد بودند و بعضی از آنان لباس ارتشی بر تن داشتند. 

در کل، نیروهای باقراف نزدیک به 180 جسد از کتوک، ناخچیوانیک، عسگران و خوجالی جمع آوری و به مسجد آغدام انتقال دادند. بیشتر اجساد قابل شناسایی نبودند. در 2 مارس چنگیز مصطفی اف همراه با یک گروه از خبرنگاران خارجی به محل حادثه اعزام می شود و با اجسادی روبرو می شوند که به بصورت فجیع به قتل رسانده شده بودند. بر اساس اظهارات مصطفی اف به روزنامه "ایزوستیا"، آنها را در عرض چند روز به همین شکل در آورده اند. به نظر توماس دئ وعالین نویسنده کتاب "قاراباغ"، در نتیجه همین فاجعه 485 نفر (اعم از آنهایی که بر اثر یخ زدگی جان خود را از دست داده اند) کشته شده اند. 

در کل، بعد از همین فاجعه خونین، 14577 نفر از اهالی خوجالی مجبورا به 52 شهر مختلف آذربایجان پناه آورده و به صورت موقتی اسکان یافتند.[11] 

قهرمانان ملی آذربایجانی که در جنگ خوجالی شرکت داشتند.      








علی عسگر نوروزاف

 

عالیف حاجی اف

 

الله وئردی باقراف

 

توفیق 

حسین اف

 

عاقل گلی اف

 

انقلاب اسماعیل اف

 

فضولی 

رستم اف

 

مخصوصا ارامنه نیز به نسل کشی و وحشی گریهای خود در خوجالی اقرار کرده اند. زوری بالایان کتاب خود را به برادرش مونتی مئلکونیانای تروریست تقدیم کرده و بر اساس ادعاهای مولف، مارکار مئلکونیان چنین نوشته است: "اقدامات ما در این شهر دارای مقاصد استراتژی بود اما به قصد قصاص نیز انجام پذیرفت". این نویسنده به نقش گروههای مسلح ارمنی به نامهای "آرابو" و "آرامو" در حادثه خوجالی تاکید کرده و نحوه قتل عام ساکنین غیرنظامی خوجالی را به صورت مفصل توضیح داده است. بطوریکه بر اساس ادعای وی، بعضی از ساکنین شهر از ترس تعقیب و گریز سربازان ارامنه تقریبا شش مایل راه را طی کرده و خطر را پشت سر می گذارند. سپس می گوید: "سربازان به مدت زیادی با چاقوهایشان آنان را تعقیب کرده و زخمی می کنند."

یکی دیگر از نویسنده های ارمنی بنام داوود خردیان در کتاب "برای صلیب" با افتخار به مصائبی که بر سر اهالی آذربایجانی آورده شده اشاره می کند. در صفحات 19-76 همان کتاب به قتل عام خوجالی اشاره کرده می نویسد: ما در سرمای صبح برای گذر از باتلاق نزدیکی داشبولاق، از اجساد پل ساختیم. من نخواستم به روی مرده ها پا بگذارم. سرهنگ اوهانیان به محض مشاهده این صحنه به من اشاره کرد و گفت که، نترسین. من پایم را روی سینه دختربچه 9-11 ساله ای گذاشته و شروع به قدم زدن کردم. کفشها و پاهایم خونی شده بود. این چنین از روی 1200 جسد رد شدم. در 2 مارس گروه ببر ارامنه (گروهی که با سوزاندن اجساد مشغول بودند) نزدیک به 2000 نفر از اجساد مغولان پست (ترکها) را جمع آوری و به صورت جداگانه در یک کیلومتری خوجالی به آتش کشیدند. در آخرین کامیونی که اجساد را حمل می کرد دختر 10 ساله ای را دیدم که از سر و گوشهایش زخمی شده بود. وقتی با دقت نگاه کردم هنوز هم نفس می کشید. با وجود سرما، گرسنگی و زخمهایش هنوز هم نمرده بود. هیچ وقت چشمهای این دختر بچه ای را که با مرگ در حال مبارزه بود از یاد نخواهم برد. سپس یکی از سربازان به نام تیقرانیان از گوش های وی گرفته و به روی اجسادی که رویشان گازوییل ریخته شده بود پرت کرد. بعدا همه آنها را سوزاندند. از داخل آتش صدای گریه و شیون به گوش می رسید. 

زوری بالایان شاعر و نویسنده ارمنی در کتاب "احیای روح ما" در مورد قتل عام   26  فئوریه  خوجالی در سال 1992  چنین می نویسد: همراه خاچاتور موقع ورود به خانه ای که در خوجالی تصاحب کرده بودیم بچه 13 ساله ترک زبانی را دیدیم که توسط سربازانمان از گوشهایش به پنجره میخ شده بود. برای اینکه بچه صدا نکند  سینه بریده شده مادر بچه را به دهان او فرو می برند.  بعدا از گوشت سر، سینه و شکم همین بچه 13 ساله ترک بریدیم. به ساعت نگاه کردم، کودک بعد از 7 دقیقه به علت خونریزی شدید جان داد. از شدت خوشحعالی به خودم می بعالیدم. خاچاتور جسد کودک را تکه –تکه کرده و جلوی سگهایی که از ریشه همین ترکها بودند انداخت. عصر همین کار را با سه کودک ترک دیگر انجام دادیم. من به عنوان یک ارمنی به وظیفه خویش عمل کردم. می دانستم که هر ارمنی با این رفتارهای ما احساس غرور خواهد کرد. [12] 

سرژ سارکیسیان رییس جمهور ارمنستان در جواب به سوال خبرنگاری در مورد حوادث خوجالی مبنی بر اینکه آیا از این همه کشتار پشیمان هستید یا نه؟، چنین می گوید: قبل از همین حادثه آذربایجانی ها فکر می کردند که ما با آنها شوخی داریم. آنها فکر می کردند که ارامنه به ساکنین عادی هیچ ضرری نمی توانند بزنند. ما این کار را کردیم و نتیجه این شد... من احساس ناراحتی و پشیمانی نمی کنم... چنین اعمعالی حتی به قیمت مرگ هزاران نفر ضروری هستند.

لازم به یادآوری است که، واقعیت قتل عام اهالی خوجالی توسط ارمنستان را میکاییل دانیلیانی مدافع حقوق اقلیت ارمنی ها و واهی آوتیانی روزنامه نگار نیز تایید کرده اند.  

خبر حادثه خونین خوجالی را برای اولین بار روزنامه ملیت ترکیه با چاپ عکسهایی از جنایات ارمنی ها به چاپ رساند. همچنین روزنامه های "واشنگتن پست"، "د نیویورک تایمز"، "بوستون گلوبئ"، "وال استریت ژورنال"، "ساندی تایمز"، "شیکاگو تریبون" و خبرگزاری های "آسویشتد پرس" و "تایم" آمریکا، خبرگزاری رویترز، روزنامه های "د تایمز"، "ساندی تایمز"، "د گوآردیان" و شبکه "بی بی سی" انگلستان،[13] روزنامه "لی موند" فرانسه در 14   مارس  1992 ، روزنامه های "کومسومولسکایا پراودا"، "ترود"، "پراودا" روسیه و مجله "پاسپورت" مسکو، روزنامه "د ایریش تایمز" ایرلند، روزنامه "د ایج" استرعالیا و رسانه های عمومی کشورهای خارجی در رابطه با قتل عام جمعیت خوجالی مقاله هایی درج نمودند.  

در سال 1993 از طرف حیدر علی اف رییس جمهور آذربایجان 26 فئوریه روز قتل عام مردم خوجالی عنوان گردید. وی در 25 فئوریه 1997 با امضای فرمان شماره 498، هر سال 26 فئوریه رأس ساعت 17:00 در تمام مناطق آذربایجان به یادبود شهدا و قربانیان خوجالی یک دقیقه سکوت اعلام شده است.[14] حیدر علی اف در سخنرانی 25 فئوریه 2002  به مناسبت دهمین سالگرد قتل عام جمعیت خوجالی   به مردم آذربایجان چنین گفت: در مقابل روح شهدای خوجالی، این وظیفه انسانی و شهروندی ما است. از طرف دیگر، کسب ارزش حقوقی و سیاسی بین المللی این فاجعه انسانی، باعث محاکمه عاملان و مجرمان این حادثه می شود که یکی از شرطهای مهم برای عدم تکرار چنین فاجعه هایی در آینده است. [15]

در سال 2014 الهام علی اف رییس جمهور آذربایجان در مورد قتل عام خوجالی چنین می گوید: فاجعه خوجالی صفحه خونینی از تاریخ آذربایجان است که در نتیجه طرح های ملی گرایان ارمنی در زمینه پاکسازی قومی و نسل کشی ملت آذربایجان در حدود 200 سال اخیر رخ داد.[16]

در حال حاضر به رسمیت شناختن نسل کشی مردم خوجالی توسط ارمنی ها، اصلی ترین سیاست خارجی جمهوری آذربایجان می باشد. علاوه بر آذربایجان، کشورهای پاکستان و سودان نیز قتل عام مردم خوجالی را به رسمیت شناخته اند. در 20 نوامبر 2012 در سی و نهمین جلسه شورای وزیران خارجه سازمان همکاری اسلامی که در جیبوتی تشکیل شده بود، قطعنامه ای به تصویب اعضاء رسید که طی آن جنایات ارامنه در خوجالی به عنوان نسل کشی شناخته شده است. در تاریخ 2012 نیز مجلس سنای پاکستان قطعنامه ای را مبنی بر محکوم کردن نسل کشی علیه ساکنین خوجالی تصویب کرد. 

در رابطه با این فاجعه در سطح پارلمانی کشورهای مکزیک در 2 فئوریه 2012، کلمبیا 24 آوریل 2012، چک 19 فئوریه 2013، بوسنی و هرزگویین 26 فئوریه 2013، پاناما 7 اوت 2013، پرو 14 ژوئن 2013، هندوراس 17 ژانویه 2014، اردن 2016،[17] جیبوتی 2017، اسکاتلند 22 فئوریه 2017 و 22 ایالت آمریکا نیز سند تصویب کرده اند. [18]

در بیست و هفتمین سالگرد نسل کشی خوجالی راهپیمایی عمومی مردم به سوی بنای یادبود "آنا هارایی" در منطقه خطایی با ابتکار لیلا علی اوا نائب رئيس بنیاد حیدر علی اف همراه با کمپین بین المللی که از 8 می 2008 با عنوان "عدالت برای خوجالی" برگزار می شود، از طرف ارگانهای دولتی، تشکلهای جوانان و موسسات تحصیلات ععالی در قالب سخنرانی هایی در مورد نسل کشی خوجالی اجرا می گردد. کمپین برای فععالیت های خود در سطح جهانی از ابزارها و واسطه های مختلف ارتباطی از جمله رسانه ها، اینترنت و سخنرانیهای زنده استفاده می کند.[19]  

در تاریخ 26 فئوریه 2012 مردم ترکیه در مقابل دبیرستان قالاتاسارای استانبول اجتماع کردند و با دادن شعارهای "همه ما اهل خوجالی هستیم" و (We are all from Khojaly)  بطرف میدان تاکسیم حرکت کرده و حمایت خود را از همنژادان خود اعلام کردند. در سال 2012 اتحاد آمریکایی آذربایجان نیز کمپینی در رابطه با نسل کشی خوجالی برگزار کرده، اقدام به نصب پوسترهایی در دربهای ورودی و خروجی بزرگترین استگاه قطار نیویورک "پن استاسیون" کرده، در استگاههای اتوبوس و روی اتوبوسها بنر نصب کردند. همچنین در شهر واشنگتون نیز بیشتر از 400 قطار مترو از جمله 95 استگاه مترو، و روی اتوبوسهایی که به سمت "کاپیتول حیل" می رفتند پوستر نصب کردند. [20] 

سازمانهای خارج از کشور جمهوری آذربایجان در تاریخ 23 فئوریه 2019  در بیشتر از 20 کشور دنیا که فععالیت داشتند در میدان لوکزمبورگ بروکسل با سر دادن شعار "عدالت برای خوجالی"، "آزادی برای دلغم و شهباز" تجمعی برای قره باغ در اروپا برگزار کردند.  در 26 فئوریه 2019  قریب به 55 هزار انسان به مناسبت بیست و هفتمین سالگرد نسل کشی   خوجالی در منطقه خطایی باکو جلوی "یادبود آنا هارایی" (یادبود فریاد مادر) تجمع کردند.  

سازمان پناهندگان خوجالی در تاریخ 15 فئوریه 2003 به سازمان ملل، شورای اروپا و سازمان امنیت و همکاری در اروپا درخواستی ارائه داد. هدف اصلی این درخواست آگاه ساختن جوامع جهانی از طرف مهمترین سازمانهای جهانی از جمله سازمان ملل متحد، شورای اروپا و سازمان امنیت و همکاری در اروپا در رابطه با جنایات ارامنه نسبت به مردم بی گناه خوجالی در سال 1992 و همچنین ارزیابی حقوقی و سیاسی فاجعه خونین خوجالی بود. دادگاه حقوق بشر اروپا در رای 22 آوریل 2010 کشتار مردم آذربایجانی خوجالی توسط ارامنه را " بعنوان اعمال سنگین و جدی که می تواند به عنوان جنایات جنگی یا جنایت علیه بشریت باشد" ارزیابی کرد. 

امروز هر آذربایجانی در کشور ما و یا خارج از کشور و پژوهشگرانی که در زمینه های مختلف به تحقیق می پردازند باید در مطبوعات و مراکز علمی و آموزشی خارجی درباره نسل کشی خوجالی سخنرانی کرده و مقالاتی را به زبان های مختلف منتشر کنند. ما باید ضمن همکاری با دانشگاه ها، مراکز علمی تحقیقاتی و پژوهشی مطرح دنیا، کتاب ها و مقالات مشترکی در مورد نسل کشی خوجالی و حقایق آذربایجان بنویسیم و با رساندن صدای خود به جهان، فعالیت های خود را گسترش دهیم.

ضمناً در نتیجه پیروزی 44 روزه ارتش پیروز و دلاور آذربایجان در قره باغ، چندین روستا از منطقه خوجالی از اشغال دشمن آزاد شد.

 

 

منابع

 

  1. Talıblı S.Ə. Ermənilərin Azərbaycana qarşı əsassız torpaq iddiaları və Dağlıq Qarabağ və ətraf rayonların işğalı. Tehran: "XUDAFƏRİN" aylıq türkcə-farsca elmi, mədəni, ictimai dərgi, No 187 sentyabr, - 2020. - s. 25-34.
  2. Talıblı S.Ə. Xocalı soyqırımı: Bəşəriyyətin ən qanlı faciəsi. Tehran: "XUDAFƏRİN" aylıq türkcə-farsca elmi, mədəni, ictimai dərgi, 2020. - s.51-58 
  3. Müslümqızı S. Xocalıdan gələn var = Guest from. fot. (Azərbaycan və ingilis dillərində). Bakı: 2008. - 254 s.
  4. Müslümqızı, Səriyyə. Xocalı uşaqları - Qan içində qar çiçəyi = Дети Ходжалы - Снежный цветок в крови = Children og Khojaly - Bloody primroses . - Bakı : Yazıçı, 2013. – 120s.
  5. Yaqublu N. Xocalı soyqırımı. - Bakı : Elm və Təhsil, 2012. - 188 s.
  6. Talıblı S.Ə., Mustafayev E. “Şabab al-Nil” xəbər agentliyi. “Azərbaycanlı iki mütəxəssis bəşəriyyət tarixnin ən qorxunc faciəsi Xocalı soyqırımı ilə bağlı sübutları üzə çıxarır”

خبيران يكشفان لـ«شباب النيل» شهادات حية من مذبحة خوجالي: أخطر مأساة في تاريخ البشرية       

https://www.nile1.com/%d8%ae%d8%a8%d9%8a%d8%b1%d8%a7%d9%86-%d9%8a%d9%83%d8%b4%d9%81%d8%a7%d9%86-%d9%84%d9%80%d8%b4%d8%a8%d8%a7%d8%a8-%d8%a7%d9%84%d9%86%d9%8a%d9%84-%d8%b4%d9%87%d8%a7%d8%af%d8%a7%d8%aa-%d8%ad/ 

  1. Sultanov Z. Xocalı faciəsi.- Bakı: İşıq, 1993.-56 s
  2. http://khojaly.preslib.az/  
  3. Əlili İ. Xocalı: şahidlər danışır. Qısa ensiklopedik məlumat kitabı.Bakı: Ləman nəşriyyat poliqrafiya, 2018. - 215 s.
  4. Bizi əsirlikdən qurtarın. Release us from captivity (foto, xəritə. - Azərbaycan və ingilis dillərində). Bakı: Qismət, 2006. - 680 s. 
  5. Erməni terroru=Armenischer Terror= Армянский террор. - Bakı: Vətən, 2005. - 168 s.
  6. https://axar.az/news/gundem/9913.html 
  7. Bayramqızı, Əfsanə. Xocalı soyqırımı beynəlxalq mətbuatın gözü ilə / Ə. Bayramqızı // Xalq qəzeti.- 2016.- 26 fevral.- № 44, s. 7
  8. Xocalı Soyqırımı qurbanlarının xatirəsinə sükut dəqiqəsi elan edilməsi haqqında: Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı. Bakı şəhəri, 25 fevral 1997-ci il- https://e-qanun.az/framework/48271
  9. Талыблы С.А., https://qazaquni.kz/  (Qazaxıstan)"Ходжалинский геноцид: самая кровавая трагедия человечества"  - https://qazaquni.kz/ru/150379-khodzhalinskiy-genocid-samaia-krovavaia 
  10. https://president.az/az/articles/view/11082 
  11. Jordanian parliament to pass resolution on Khojaly Genocide-  https://www.azernews.az/nation/92681.html 
  12. Xocalı faciəsini soyqırım olaraq qəbul edən ölkələrhttps://www.trt.net.tr/azerbaycan/turk-dunyasi/2016/02/26/xocali-faci-sini-soyqirim-olaraq-q-bul-ed-n-olk-l-r-439890 
  13. [1]مذبحة خوجالي.. الأكثر دموية ووحشية!-https://www.aldiplomasy.com/?p=96339&fbclid=IwAR0tS--a5FoUTBDRr9LJmwFP5VF994cLGFfZGImccvTyBLeUtx_kjVONnkg 

  14. Səmədov VasifLeyla Əliyeva: "Xocalıya ədalət!": beynəlxalq erməni terroruna qarşı yeni strateji modelmonoqrafiya: 3 cilddə. I cild. - Bakı: 341 s.; II cild, Bakı: 2014. - 373 s.; III cild. - Bakı: CBS Polygraphic Production, 2014. - 480 s. 

 

 


[1] Talıblı S.Ə. Ermənilərin Azərbaycana qarşı əsassız torpaq iddiaları və Dağlıq Qarabağ və ətraf rayonların işğalı. Tehran: "XUDAFƏRİN" aylıq türkcə-farsca elmi, mədəni, ictimai dərgi, No 187 sentyabr, - 2020. - s. 25-34.

[2] Talıblı S.Ə. Xocalı soyqırımı: Bəşəriyyətin ən qanlı faciəsi. Tehran: "XUDAFƏRİN" aylıq türkcə-farsca elmi, mədəni, ictimai dərgi, 2020. - s.51-58 

[3] Müslümqızı S. Xocalıdan gələn var = Guest from. fot. (Azərbaycan və ingilis dillərində). Bakı: 2008. - 254 s. 

[4] Müslümqızı, Səriyyə. Xocalı uşaqları - Qan içində qar çiçəyi = Дети Ходжалы - Снежный цветок в крови = Children og Khojaly - Bloody primroses . - Bakı : Yazıçı, 2013. – 120s.

[5] Yaqublu N. Xocalı soyqırımı. - Bakı: Elm və Təhsil, 2012.  - s. 153-174

[6] خبيران يكشفان لـ«شباب النيل» شهادات حية من مذبحة خوجالي: أخطر مأساة في تاريخ البشرية

https://www.nile1.com/%d8%ae%d8%a8%d9%8a%d8%b1%d8%a7%d9%86-%d9%8a%d9%83%d8%b4%d9%81%d8%a7%d9%86-%d9%84%d9%80%d8%b4%d8%a8%d8%a7%d8%a8-%d8%a7%d9%84%d9%86%d9%8a%d9%84-%d8%b4%d9%87%d8%a7%d8%af%d8%a7%d8%aa-%d8%ad/ 

[7] Sultanov Z. Xocalı faciəsi.- Bakı: İşıq, 1993.-56 s 

[9] Əlili İ. Xocalı: şahidlər danışır. Qısa ensiklopedik məlumat kitabı.Bakı: Ləman nəşriyyat poliqrafiya, 2018. - 215 s.

[10] Bizi əsirlikdən qurtarın. Release us from captivity (foto, xəritə. - Azərbaycan və ingilis dillərində). Bakı: Qismət, 2006. - 680 s. 

[11] Erməni terroru=Armenischer Terror= Армянский террор. - Bakı: Vətən, 2005. - 168 s.

[13] Bayramqızı, Əfsanə. Xocalı soyqırımı beynəlxalq mətbuatın gözü ilə / Ə. Bayramqızı // Xalq qəzeti.- 2016.- 26 fevral.- № 44, s. 7

[14] Xocalı Soyqırımı qurbanlarının xatirəsinə sükut dəqiqəsi elan edilməsi haqqında: Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı. Bakı şəhəri, 25 fevral 1997-ci il- https://e-qanun.az/framework/48271 

[15] Субхан Алекбер оглу Талыблы, https://qazaquni.kz/  (Qazaxıstan)"Ходжалинский геноцид: самая кровавая трагедия человечества"  - https://qazaquni.kz/ru/150379-khodzhalinskiy-genocid-samaia-krovavaia 

[17] Jordanian parliament to pass resolution on Khojaly Genocide-  https://www.azernews.az/nation/92681.html 

[20] Səmədov Vasif,  Leyla Əliyeva: "Xocalıya ədalət!": beynəlxalq erməni terroruna qarşı yeni strateji model: monoqrafiya: 3 cilddə. I cild. - Bakı: 341 s.; II cild, Bakı: 2014. - 373 s.; III cild. - Bakı: CBS Polygraphic Production, 2014. - 480 s.

ДРУГИЕ НОВОСТИ
ВСЕ НОВОСТИ
16:24İRANIN SEÇİMSİZ SEÇKİLƏRİ16:18Межэтнические брачные союзы: чем они хороши или плохи16:41Novruzun ilk çərşənbəsi - Su çərşənbəsi günüdür16:05Казахстан превратился в важного торгового партнера ЕС в Центральной Азии17:50Айдар - особая традиция в Казахстане сохранять прядь волос на макушке у мальчиков14:06Англо-аргентинский территориальный спор вновь стал актуальным13:48İKİ TƏBRİZ ÜSYANI16:42Искусственно деформированный череп из некрополя Кухуроба22:02Ильхам Алиев: Тюркский мир - это наша семья21:50SEPAH MƏNTİQİ18:49İRAN DÜŞMƏNLƏRƏ “KİŞ(ŞAH)” DEYİB, “MAT” ETDİ16:31Турецкие ученые: Рост числа айсбергов в Южном океане - свидетельство изменения климата16:49ВРЕМЯ ЦВЕТЕНИЯ ЛЮБВИ16:37Почему Караван идет, ... или oбращение к российским ученым09:01Узбекистан создаёт новую национальную систему общественной безопасности09:00Узбекистан укрепляет основы политической стабильности, укрепляя межэтническое согласие и дружественную обстановку в Центральной Азии16:03Слово о Великом Устаде кумыкского народа15:04Праздник Саде в Иране: победа над силами тьмы, мороза и холода18:36Сагаалган (Цаган Сар) 2024: история и традиции буддийского праздника18:13Президент Монголии издал указ о продвижении музыкального инструмента морин хуур14:50Məhəmməd Əmin Rəsulzadə 140 (I yazı): Rəsulzadə və İran inqilabı11:28İran’da Türk Kimliği10:22Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti’nin Mavi Vatan’daki önemi nedir18:49გულნარა ინანჯის ცხოვრება საზღვრების გარეშე08:52KİÇİK ÇİLLƏ –YALQUZAQ ayı başlayır18:33Отношения Ирана и России: от исламской революции до наших дней (ЧастьIII)18:20Будет снят узбекско-азербайджанский фильм о Максуде Шейхзаде13:33LAZLAR KİMDİR?18:41В античном городе Дара в Турции найден канал возрастом 1500 лет13:37Фильм иранских режиссеров номинирован на премию «Золотой медведь» Берлинского кинофестиваля17:12Отношения Ирана и России: от исламской революции до наших дней (Часть II)16:50Отношения Ирана и России: от исламской революции до наших дней ( I часть)18:22Традиционные шоу в лесу баобабов в Сенегале предлагают туристам красочные фрагменты культуры страны18:42Первая пилотируемая космическая миссия - национальная гордость Турции15:38Страны Центральной Азии заявили о поддержке принципа «одного Китая»14:07Как талибы уничтожают память о самом известном полевом командире хазарейцев17:44RƏSULZADƏ – 140 “II Beynəlxalq Rəsulzadə Qiraətləri” 2.17:42RƏSULZADƏ – 140 “II Beynəlxalq Rəsulzadə Qiraətləri” 1.14:50Власти Казахстана исключили «Талибан» из списка запрещенных в стране организаций13:09Azər Cəfərov: Müasir İran cəmiyyəti iqtidarın bəhailərə qarşı talan və təzyiqlərinə qatılmır22:00İranda "Aşıqlar incəsənət ensiklopediyası"nın təqdimat mərasimi olacaq22:32В Украине ПЦУ впервые отмечает Рождество 25 декабря – а не 7 января11:29Gazze'deki savaşın Doğu Akdeniz'deki gaz sahalarının gelecekteki gelişimi üzerinde uzun vadeli sonuçları olabilir11:20Лефкоша отреагировала на шаги Южного Кипра по «Национальному морскому пространственному планированию»18:39İran milli kimliyində fars dili üçün yaranan təhlükə22:16Более 19,4 тысячи этнических казахов получили статус кандаса с начала года12:59TÜRKLERDE GÜNEŞE SAYGI: ÇİLE GECESİ19:31Разница империи и многонационального государства очень разительна с либеральным прочтением19:21Доходы Монголии от туризма впервые составили $1 млрд19:12Çılə id19:06“QARAQIŞ”, YƏNİ “BÖYÜK ÇİLLƏ” BAŞLAYIR20:28Pope Francis approves Catholic blessings for same-sex couples, but not for marriage20:04Papa Fransisk eyni cinsli izdivaclara İCAZƏ VERMƏYİB19:03Навруз как феномен мировой культуры. Часть II19:02Навруз как феномен мировой культуры. Часть I19:00Еврейская культура не всегда была ответом на нееврейскую культуру18:45Mossad's assassination threat and the reaction of Turkish intelligence16:30Vision of ‘Türkiye's century’: Türkiye as a system-building actor16:10В Москве прошла конференция: «Народы Молдовы в России - дружба на века».18:25Türkiye'nin ilk uzay yolcusu Gezeravcı'nın 9 Ocak'ta uzaya gönderilmesi planlanıyor16:10Sovet-İran danışıqlarının müvəffəqiyyətlə başa çatdırılması12:24В турецкой Конье чтят наследие великого поэта-мистика «Мевляны»12:19Никто из официальных лиц и спортивных чиновников России и Беларуси на Олимпиаду не будут приглашены16:15Узбекистан устремлен к «зеленой» экономике16:08Обеспечение конституционных прав граждан - основной вектор реализации социальной политики Узбекистана15:57Конституционные основы развития свободной рыночной экономики в Узбекистане15:46Усиление конституционных основ деятельности национальных институтов по правам человека в Узбекистане15:30Конституция Узбекистана в новой редакции — правовая основа устойчивого развития18:24Enhancing the Guarantees of Human Rights Protection in the New Constitution of Uzbekistan18:16Усиление гарантий защиты прав человека в новой Конституции Узбекистана11:13Uzbekistan is fortifying the foundations of political stability by strengthening interethnic harmony and friendship in Central Asia11:04Uzbekistan is creating a new national public security system21:40TÜRK BOYLARINDA KAMÇI21:50Президент Молдовы: Наш путь с Румынией общий – наше место вместе в ЕС21:41Klaipėdos I. Kanto viešosios bibliotekos direktorė Renata Rudienė: „Gimtasis Lazdijų kraštas visada užims dalelę širdies“13:44Xanlar Həmidin yeni şerləri "Ethnoglobus.az"-ın təqdimatında12:59Qarabağ xanlığı və ləzgilər11:21Антропологические материалы из Хошбулага (Азербайджанская Республика)18:08İnqilabçılar diyarı İran20:23Смерть и эволюция человека16:02Захватчики "Галактики": станут ли хуситы новой военной силой в Красном море17:00УРАРТСКАЯ «ДВОРЦОВАЯ КЕРАМИКА» НА ПОСЕЛЕНИИ ХУДУТЕПЕ (АЗЕРБАЙДЖАНСКАЯ РЕСПУБЛИКА)17:0640 yıllık varlık mücadelesi: KKTC dimdik ayakta11:46В Тегеране спорят о вариантах участия в войне против Израиля20:01İSLAM VƏ ƏRƏB DÜNYASININ HƏMAS- İSRAİL MÜHARİBƏSİNƏ MÜNASİBƏTİ14:38ИЗ ИСТОРИИ ИЗУЧЕНИЯ ТАЛЫШСКОГО ЯЗЫКА13:58Чи чIалан куьгьне къатар18:39Влияние Мирзы Фатали Ахундова на судьбу родного народа оказалось безмерным.18:28“EGYPTIAN STATUE”, REVEALED IN THE SOUTH-EASTERN REGION OF AZERBAIJAN, IN THE SYSTEM OF ANCIENT CULTURAL AND TRADE RELATIONS12:42Şöhrətpərəstlik bəladır20:14TALIŞ - MUĞAN BÖLGƏSİ ARXEOLOJİ TƏDQİQATLARDA11:10В Таджикистане официально и одновременно работают посольства двух афганских правительств10:56İsrail -Həmas qarşıdurması və fürsətcil İran14:34Институт Гэллапа признал Таджикистан самой безопасной страной в мире14:27Ташкентский саммит: новые перспективы для широкого сотрудничества стран ОЭС14:06Ethnic Russian Men Disappearing in Heartland and Being Replaced by Immigrants, Demographers Say13:58Ashgabat May Soon Follow Baku in Defining Ties with Turkey with the Formula ‘One Nation, Two States,’ Turkish and Russian Commentators Say15:43История жизни героя первой Карабахской войны издана в виде книги в Казахстане15:33Türk Devletleri Teşkilatı Zirvesi: 21. yüzyıl bir Türk yüzyılı olabilir mi?14:01Karabakh victory: Enhanced cooperation in region18:41Южно-Китайское море: новый зигзаг конфронтации?13:32В Стамбуле состоялся медиа-саммит информагентств тюркских государств14:51На острове Корфу хранятся артефакты культурного наследия Узбекистана12:29Azərbaycanca-haputca lüğət dərc olunub12:23Azərbaycanda "Talış dili" dərsliyi dərc olunub16:06Большая Евразия и Великий Туран: возможно ли взаимодействие?11:27В Китае открылся футуристичный Музей научной фантастики11:06Люди по всей Европе тысячелетиями ели «пищу маргиналов»20:32Древние карты Казахского государства показали на выставке17:22В Каратальском районе открыт новый историко-краеведческий музей17:02В Азербайджане продолжаются учения «Мустафа Кемаль Ататюрк - 2023»19:10Армия Израиля атаковала объекты «Хезболлы» на юге Ливана19:02«Хезболла» сообщила о новых атаках против Израиля18:56Türkiye’deki kazılarda yeni Hint-Avrupa dili keşfedildi19:46İRAN-AMERİKA MÜHARİBƏSİ19:24Истории казахстанских азербайджанцев19:16Как живут казахи в Азербайджане18:57Байден: Израиль не причастен к удару по больнице в Газе21:28KİMİN ƏRAZİSİ, KİMİN İQTİSADİYYATI DAHA BÖYÜKDÜR?12:49“Milli-mənəvi dəyərlərin və ictimai davranış qaydalarının təbliği” mövzusunda tədbir keçirilib12:15„Hamasi liidritel pole Gaza jaoks normaalset elu vaja, nemad elavad välismaal.“ Politoloog selgitab, kus on tänase konflikti juured11:26Why has the Gaza ground invasion been delayed since Friday?10:48Fələstin Dövlətinin Azərbaycan Respublikasındakı Səfiri Nassir Abdul Karim Abdul Rahimin bəyanatı10:40Statement by the Ambassador of the State of Palestine to Azerbaijan Nassir Abdul Karim Abdul Rahim18:02Жители Баку знакомятся с казахской культурой17:57Bakı sakinləri qazax mədəniyyəti ilə tanış olurlar17:51Баку тұрғындары қазақ мәдениетімен танысуда17:57Русский язык в школах стран ЕАЭС и Азербайджана17:50Израиль впервые с 2006 года применил РСЗО в Газе17:41Из каких стран ЕАЭС в Азербайджан чаще всего приезжают туристы18:37Азербайджанская полиция несет службу на пунктах, освобожденных российскими миротворцами в Карабахе18:211941-1946-cı illərdə Cənubi Azərbaycanda xalqın milli özünüdərk prosesinin yüksəlişi və Azərbaycan dilinin mövqeyi18:14Rza Azəri: Mühüm bir sənəd14:26Fələstin Xarici İşlər və Qürbətçilər Nazirliyinin Bəyanatı21:02Труби шофар!!!13:49ХАМАС объявил Израилю войну14:40На Ташкентском кинофестивале состоялся форум культурной организации ТЮРКСОЙ14:24İRANDA KAPİTALİST, YOXSA XALQ HÖKUMƏTİDİR?11:34“Milli-mənəvi dəyərlərin və ictimai davranş qaydalarının təbliği” mövzusunda tədbir keçirilib.13:30İSLAM İLƏ XRİSTİANLIQ ARASINDA SÜLHÜN ELÇİSİ - ASSİZİLİ FRANSİSK18:57По случаю праздника Середины осени и Дня образования КНР оффшорные беспошлинные продажи в провинции Хайнань составили 426 млн юаней14:21МИД Турции: Организация тюркских государств служит делу мира и стабильности14:08Şuşalı qəhrəman İsrafil İbrahimova həsr olunmuş "Yalnız irəli-4" sənədli filmi nümayiş olunub10:07В Азербайджане издана монография "Этнокультурные сообщества Шахдага: между прошлым и будущим"09:43" Şaxdağın etnomədəni cəmiyyətləri: keçmiş ilə gələcək arasında" adlı monoqrafiya dərc olunub.17:42Peşmerge Kerkük'e geri mi dönüyor?17:23Путь урегулированию на Кипре - принцип двух государств17:15Beynəlxalq radio Qarabağda fəaliyyətə başladı: xəbərlər həm də erməni dilində təqdim ediləcək18:53Президент Байден встречается с премьер-министром Нетаниягу и оказывает на него давление18:24В Анкаре стартовал Фестиваль мировых культур с участием посольств 55 стран20:59Азербайджанцы Молдовы выступают против минного терроризма Армении15:16Антитеррористическая операция Азербайджана в Карабахе15:10В Евлахе завершилась встреча представителей властей Азербайджана и армянских жителей Карабаха19:19Туранские пустыни включены в список Всемирного природного наследия ЮНЕСКО17:28İmadəddin Nəsimi haqqında İranda tədqiqatlar16:26A Human Rights Report on the Azerbaijani Turks in Iran: April-June 202316:14Минобороны Азербайджана: В Карабахе начаты локальные антитеррористические мероприятия17:09Веха турецко-японской дипломатии: фрегат «Эртугрул»20:20В Баку состоялось праздничное мероприятие, посвященное еврейскому Новому году19:50Türk-Japon diplomasisinin miladı: Ertuğrul Fırkateyni18:24Ильхам Алиев рассказал о новой сфере сотрудничества между Азербайджаном и странами Центральной Азии19:00В Кыргызстане пройдет Конгресс «История тюркских государств»17:25Путин отметил важность реализации масштабных проектов на Дальнем Востоке13:24Карстовые воронки в Турции: причины их возникновения19:31Президент Алиев принял министров тюркских государств17:53В столице Татарстана продолжается фестиваль мусульманского кино11:2331 Ağustos günü çekilen iki telgraf14:40На матрице истины:Родословная армян и урартийская концепция (Продолжение)14:33На матрице истины:Родословная армян и урартийская концепция13:17На матрице истины ( Продолжение)13:09На матрице истины20:25К чему стремится Иран, вступая в БРИКС?16:17В Казахстане возрождают редкую породу собак12:19Дом для Матрешки13:26Sepah emissarının Gürcüstanda din adı altında fəaliyyəti19:49Белуджские сепаратисты столкнулись с проникновением исламских террористов19:35Узбекистан и Азербайджан создали Высший межгосударственный совет19:08Политические манипуляции Армении в Лачинском коридоре17:50Чем важен визит главы МИД Турции в Ирак18:47Американцы устраивают саммит с Японией и Южной Кореей против Китая, России и КНДР18:38Тайваньский вопрос: Токио посылает разнонаправленные сигналы Пекину22:44ŞEYX NƏSRULAH MARNEULİDƏ.\ALLAH SƏNƏ RƏHMƏT ELƏSİN C.MƏMMƏDQULUZADƏ19:43"Звезда Монголии". Бывшая "шестнадцатая республика СССР" дрейфует на Запад20:54В Казахстане отмечают День Абая14:41Турецкая Cengiz Holding будет строить туннель через узбекский перевал Тахтакарача13:26Роскосмос заявил о запуске ракеты со станцией "Луна-25" с космодрома Восточный18:47Игорь Волчек: Мультфильмы должны развлекать и воспитывать12:34И все равно — ашхабадец: Валерию Непомнящему — 80!18:05Более половины населения Великобритании– не христиане, а две трети жителей Лондона – представители этнических меньшинств11:11Как христианство завоевало Рим с помощью простой математики13:31В Ашхабаде прошел саммит глав Таджикистана, Туркменистана и Узбекистана21:59В Беларуси стартуют II Игры стран СНГ11:24ТIигьиржалви шаир11:15Турция может стать новым центром в энергетике18:58DİL CƏBHƏSİNƏ ƏSGƏRİ BORC18:37دریاچه اورمیه با حکومت جمهوری اسلامی احیاء نمی‌‌شود18:30Maşallah Rəzmi: Urmiya gölü İslam Respublikası hökuməti tərəfindən canlandırılmayacaq15:32Proqnozlara görə, Urmiya gölü yayın sonuna qədər tamamilə quruyacaq12:22Кишинев отстранит от должности главу Гагаузии12:14"Ось Турции" и "новая эра тюрок": тюркский мир, Турция и Центральная Азия
САМОЕ ЧИТАЕМОЕ
  1. Узбекистан укрепляет основы политической стабильности, укрепляя межэтническое согласие и дружественную обстановку в Центральной Азии
  2. Слово о Великом Устаде кумыкского народа
  3. ВРЕМЯ ЦВЕТЕНИЯ ЛЮБВИ
  4. Узбекистан создаёт новую национальную систему общественной безопасности
  5. LAZLAR KİMDİR?
  6. გულნარა ინანჯის ცხოვრება საზღვრების გარეშე
  7. Отношения Ирана и России: от исламской революции до наших дней ( I часть)
  8. Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti’nin Mavi Vatan’daki önemi nedir
  9. RƏSULZADƏ – 140 “II Beynəlxalq Rəsulzadə Qiraətləri” 2.
  10. Сагаалган (Цаган Сар) 2024: история и традиции буддийского праздника
  11. Власти Казахстана исключили «Талибан» из списка запрещенных в стране организаций
  12. RƏSULZADƏ – 140 “II Beynəlxalq Rəsulzadə Qiraətləri” 1.
  13. Страны Центральной Азии заявили о поддержке принципа «одного Китая»
  14. В античном городе Дара в Турции найден канал возрастом 1500 лет
  15. Отношения Ирана и России: от исламской революции до наших дней (Часть II)
  16. Почему Караван идет, ... или oбращение к российским ученым
  17. Будет снят узбекско-азербайджанский фильм о Максуде Шейхзаде
  18. Məhəmməd Əmin Rəsulzadə 140 (I yazı): Rəsulzadə və İran inqilabı
  19. Как талибы уничтожают память о самом известном полевом командире хазарейцев
  20. Президент Монголии издал указ о продвижении музыкального инструмента морин хуур
  21. Первая пилотируемая космическая миссия - национальная гордость Турции
  22. KİÇİK ÇİLLƏ –YALQUZAQ ayı başlayır
  23. Фильм иранских режиссеров номинирован на премию «Золотой медведь» Берлинского кинофестиваля
  24. SEPAH MƏNTİQİ
  25. İran’da Türk Kimliği
  26. İRAN DÜŞMƏNLƏRƏ “KİŞ(ŞAH)” DEYİB, “MAT” ETDİ
  27. Ильхам Алиев: Тюркский мир - это наша семья
  28. Novruzun ilk çərşənbəsi - Su çərşənbəsi günüdür
  29. Отношения Ирана и России: от исламской революции до наших дней (ЧастьIII)
  30. Искусственно деформированный череп из некрополя Кухуроба
  31. İKİ TƏBRİZ ÜSYANI
  32. Праздник Саде в Иране: победа над силами тьмы, мороза и холода
  33. Айдар - особая традиция в Казахстане сохранять прядь волос на макушке у мальчиков
  34. Турецкие ученые: Рост числа айсбергов в Южном океане - свидетельство изменения климата
  35. Англо-аргентинский территориальный спор вновь стал актуальным
  36. Традиционные шоу в лесу баобабов в Сенегале предлагают туристам красочные фрагменты культуры страны
  37. Казахстан превратился в важного торгового партнера ЕС в Центральной Азии
  38. Межэтнические брачные союзы: чем они хороши или плохи
  39. İRANIN SEÇİMSİZ SEÇKİLƏRİ
ОПРОС

Где будете встречать Новый год?


 
«    Fevral 2024    »
B.e.Ç.a.ÇC.a.CŞB
 1234
567891011
12131415161718
19202122232425
26272829 
ГАЛЕРЕЯ