Демонстрационный сайт » ЦЕНТР КВАНТОВОГО МЫШЛЕНИЯ » Avrasiya İttifaqı və Türk dilli dövlətlər birliyinin psixoloji portreti

Avrasiya İttifaqı və Türk dilli dövlətlər birliyinin psixoloji portreti

image

Gülnara İnanc, Etnoqlobus beynəlxalq onlayn informasiya və analitik mərkəzinin direktoru, ekspert, etnopsixoloq

Türkoloq Lev Qumilyov tərəfindən əsası  qoyulan «avrasiyaçılıq»  ideyası Rusiya prezidenti Vladimir Putin tərəifndən siyasi müstəviyə keçirilib.Avrasiya İqtisadi Birliyinin

 (AİB )yaradılması birqütblü dünya yaratmaq cəhdlərinə  qarşı çağırışdır.

Sovet İttifaqı dağılandan sonra ikiqütblü dünyadan  iki siyasi qütbün qarşıdurmasından imtina edildiyindən
 çox danışılırdı.

Amma çoxqütblülük dünya yaranışının kökündədirOndan imtina insanlığı müxtəliflikdənseçim haqqından

inkişafdan  məhrum edir , çünki məhz çoxqütblülük   rəqabət bəşəriyyətin inkişafına təkan verir.

Ona görə  , təkqüblülük diktat  dominant  diqtəedici şüuru ilə uzun sürmədi.

 Anlamaq çətin deyil kiqərb dəyərləri  tələbləri olduğu kimicəmiyyətindövlətin  xalqların

 mədəniyyətinin müxtəlif sahələrində özünü göstərən  Asiya tələbləri  dəyərləri var.

 Qərb özündən başqa kimsənin dəyərlərinə hörmət etmir  sevmir.

Bunu Türkiyənin nümunəsində görmək olarAB Türkiyənin bu quruma daxil olmasını müxtəlif bəhanələrlə 

uzatdığı halda keçmiş sosialist məkanındakı dövlətlər bu təşkilata asanlıqla üzvü olub

Qeyd etmək lazımdır kiböyük dövlətçilik 

 mədəniyyətinə sahib olan Türkiyə AB böyük insani  iqtisadi mənfəət gətirə bilər.  Əgər Avropa ilə sərhəd olan türkiyəyə münasibət belədirsəbu coğrafiyadan daha uzaqda olan dövlətlərə necə

 yanaşıldığını təsəvvür etmək çətin deyil.

Əlbəttə kiadıçəkilən dövlətlərin tələmtələsik AB nəbul olunmalarının səbəblərindən biri 

 Rusiyanın təsir dairəsini daraltmaqdır.

Qətiyyən avropa dəyərlərini şübhə altına almaq və şərq sivilihzasiyasını  ona qarşı qoymaq niyyətində deyiləm. Düşünürəm ki, müasir insan dünya məkanına harmonik cəlb olunmaq üçün özünü dünya sivilizasiyasının bir parçası olaraq qəbul etməli , şərq və qərbdə olan müsbət dəyərləri qəbul etməlidir.
Beləliklə, Avrasiya iqtisadi, siyasi və mədəni məkanına cəlb olunmaq ideyası təklif olunub.

AB sərt qanunlar əsasında qurulub. Təşkilat  böyük substansiyanın bir parçası olmağı, Avropa standartlarına uymayan, ona yad olan  hər şeydən imtina etməyi nəzərdə tutur.
Avrasiya inteqrasiyası isə qanunların çevikliyini , böyük bir substansiyaya qatılarmağa dəvət edərkən,  öz kiçik mədəniyyətini qoruyub saxlamanı  təklif edir.

Avrasiya inteqrasiyası bu coğrafiyanın qarşılıqlı hörmət, çevikliyə əsaslanan etnomədəni və etnopsixoloji elementlərinə söykənir. Qeyd etmək istəyirmə ki, Avrasiya energetik və psixoloji cəhətdən özündə asiyanın asiyanın gucunu daha çox daşıyır, nəinki Avropanın.
Pribaltika ölkələri Sovet İttifaqı dağılandan sonra Avropa arealına təsadüfən asanlıqla qarışmadı. Bu xalqlar öz düşüncə tərzi və etnik şüuruna görə Sovet İttifaqı tərkibində Asiyanın energetik sahəsinə düşdükləri üçün yad idilər. Bu isə , pribaltikalıları sıxırdı.

Bu səbəbdən də onlar hər iki tərəf üçün asan bir şəkildə Avropaya qarışdılar.

Hər hansı bir birliyə daxil olmaq dövlətin qüdrətinin gücləndirilməsi və qurum daxilindəik tərəfdaşlar tərəfindən heç olmasa mənəvi dəstək almağı nəzərdə tutur.

Müasir qlobalizasiya ğransmilli təşkilatların yaradılmasını tələb edir. Bundan imtina izolyasiyaya gətirir.

Avrasiya İqtisadi Birliyi ilə paralel olaraq  Türkdilli dövlətlərin Birliyi  (TDB)də mövcuddur. Amma AİB ilə TDB arasında rəqabət yumşaq , təzyiqlər olmadan, dövlətlərarası münasibətlərin kobud surətdə pozulmaması,  bir-birini inkardan uzaq tərzdə baş verir.

AB isə yüksək rəqabət mədəniyyəti nümayiş etdirmir, daha çox təzyiq alətini  seçir.

Hər şey qanunauyğundur. Bu iki birliyin başında duran Rusiya və Türkiyə Avrasiyanın bir parçasıdır. Onlar bu coğrafiyanın insanlarının mental xüsusiyyətləri ilə tanışdır.

Xüsusi olaraq qeyd etmək lazımdır ki, Avrasiya məkanının böyük hissəsini türkdilli dövlətlər və xalqlar tutur.

TDB-nin öz parlamenti, himni. Bayrağı, TÜRKSOY kimi daxili struktur təşkilatı  var. Ötən ilin sonundan isə artıq TDB-nin diaspora strukturları fəaliyyətə başlayıb.
Bu arada ötən ilin soqnlarında Kazanda keçirilən türkdilli xalqların vokal mahnı müsabiqəsi olan Türkvizyonun keçirilməsini zatırlatmaq lazımdır. Türkiyə türkdilli məkanının aparıcı qüvvəsi kimi bu məntəqənin etnik psixologiyası mental cəhətləri ilə tanış olduğundan türk xalqlarına öz özünəməxsusluqlarına söykənərək özünütəsdiqləri üçün əla imkan yaratdı.

Məhz bu, Türkvizyonun əsas və irəli aparan gücüdür. Müsabiqədə Rusiyada yaşayan türk xalqları çıxış edir, özlərini nəhəng bir varlığın bir parçası hiss edir, amma eyni zamanda onlar ingilis dilində deyil, öz ana dillərində mahnı ifa edirdilər. Evrovizyonda isə mahnılar ingilis dilində oxunur, mahnılar Avropa müəllifləri təərfindən, yaxud avropasayağı yazılır. Yəni, dünyaya vahid və onların qənaətincə, daha üstün Avropa mədəniyyətinin yayılması təbliğ olunur.

Yuxarıda deyildiyi kimi Avropa etnik  özünüidentifikasiya və etnik mədəniyyətlərdən imtinanı tələb edir.  Bu mənada Türkvizyon isə əksinə bütün türkdilli xalqların mədəniyyətinə söykənərək TDB-nin siyasətini  irəli aparır, etnik kimliyə hörmət edir və öz siyasətini məhz turk etnik kimliyi üzərində qurur.

Düşünürəm ki, Moskva dəfələrlə Türkiyəni AİB-ə dəvət edərkən eyni zamanda həm Rusiyadakı türk xalqlarının AİB-ə və Rusiyaya  etimadını artırmağı və TDB-nin, ilk növbədə Ankaranın təsirini zəiflətməyi nəzərdə tutub.

Qeyd etmək lazımdır ki, Türkiynəin AİB-də iştirakı Azərbaycanın bu quruma qoşulmasını sürətləndirə bilərdi. Amma, yuxarıda da deyildiyi kimi, Rusiya və Türkiyə arasında çevik və həssas rəqabət gedir.

Rusiya öz siyasətində türk elementini nəzərə alır. Bu mövzuya xüsusi yer ayrılır.

Deyilənləri təsdiq etmək üçün ötən il Rusiyada keçirilən  2 konfransı xatırlatmaq lazımdır. Noyabrın 23-29-da Moskvada «Karaçay-Balkar xalqlarının etnogenezi, tarixi, dili və mədəniyyəti» mövzusunda Beynəlxalq elmi konfrans oldu.

Dekabrın 16-17 tarixində isə Qroznıda «Terek türkləri Çeçen respublikası və türk dünyası arasında körpüdür» mövzusunda  beynəlxalq elmi-praktiki konfrans keçirilib. Bu ilin sentyabrında isə Moskvada ümumtürk forumu keçirilməsi nəzərdə tutulur. Forumun təşkilatçısı  «Ozden» kumık qurumudur.   Moskva türk elementinin Türkiyənin təsiri altına düşməsini önləmək üçün onların istəklərini, əhval-ruhiyyəsini öyrənir.

Avroviziya müsabiqəsində olduğu kimi  siyasi mahiyyət daşıyan Türkviziyanın kazan yarışmasında diqqət tələb edən tarixi bir hadisə baş verdi.
Müsabişədə İranı Azərbaycan türkləri təmsil edən rokk qruppa çıxış edirdi.

Onlar iran bayrağı altında çıxış edir, amma ana dilində mahnı oxuyur, Azərbaycana, Bakıya və Təbrizə salam göndərirdilər.

Bunu şişirtmədən sensasiya adlandırmaq olar.  Şəxsi müşahidələrimə görə, iran azərbaycanlıları arasında milli şüur güclüdür və onları türk dünyasından ayırmaq mümkün deyil. Bu amil İranın özündə də diqqətdə saxlanılır. Məsələn, iqtisadi, siyasi və mədəni mərkəz olan Kazanda fevralın 2-4 tarixində İranın buradakı konsulluğunun və Tatarstan respublikasnını təşkilatçılığı ilə Təbriz mədəniyyət həftəsi keçirilib. Təbrizin Azərbaycan türkləri ilə identifikasiya olunduğunu nəzərə alsaq, Tehran bu yolla türk dünyasının simpatiyasını qazanmağa, İran türklərinin Türkiyəyə mkyllənməsini önləməyə çalışır.

Aprelin 28-29-u isə  Əllamə Təbatəbai adina Tehran Universiteti «Iranda türk dilinin dialektlərinin dilçilk və ədəbi baxımdan araşdırılması»mövzusunda beynəlxalq simpozium keçirməyi planlaşdırır. Tədbirə türkiyə alimləri də cəlb olunub.

Mütəxəssislər ilk dəfə türk dilinə həsr olunmuş simpoziumun keçirilməsini əhəmiyyətli hadisə adlandırır.

AİB-ə gəlincə isə Tehran dəfələrlə müxtəlif səviyyəli rəsmi lərinin dili ilə İranın bu qurumda iştiraıkın məqbul sayıb. Qərblə uzunmüdətli rəqabətdə olan iran üçün AİB izolyasiyadan çıxış yoludur. Yenə də həmin türk amili. İran situasiyanı öz əlinə alıb ölkədə yaşayan Azərbaycan türklərinin türk təsir dairəsini düşməsinə imkan verməməlidir.
Azərbaycana gəlincə isə biz də Avrasiya coğrafiya və türk dünyasının bir parçasıyıq.

Azərbaycan mentallığı rəqabət, bəzən isə düşmənçilik aparan tərəflər arasında balans siyasəti yürüdərək inkişaf etmək imkanı verir, tolerantdır, bütün mədəniyyət və dinlərə açıqdır.  Azərbaycan öz gücünü hesablaya bilir, hücum etmək və geri çəkilməyin vaxtını həssaslıqla hiss edir. Bu, tarixi yaddaş və etnik şüurdan irəli gəlir.

Bölgənin başqa xalqları tarixin müəyyən mərhələlərində güclərini nəzərə almadan, strategiyaya sahib olmadan yalnız bir yol- savaş yolunu seçi rvə nəticədə təslim olur, iqtisadi, mədəni cəhətdən çökürdülər.

Belə zamanlarda isə Azərbaycan  qarşısındakı rəqibin gücünü nəzərə alaraq geri çəkilir, inkişaf edir və digər mədəniyyətlərə açılırdı.  Nəticədə inkiaşf etmiş çoxşaxəli mədəniyyət və inkişaf etmiş iqtisadiyyata malik müasir Azərbaycanı görürük.

1993-cü ildə də Azərbaycan ermənistanla sülh müqaviləsi imzalayarkən  məhz belə hərəkət etdi.

Amma bu, azərbaycanlıların döyüşə bilməməsi demək deyil. Farslar deyir ki, Azərbaycan türkləri daş qazandır- gec qızır və gec soyuyur. Başqa bir fars ifadəsində isə «Azərbaycan türkləri  yatmış şirdir » deyilir.

Azərbaycan milli şüuru dövlətyaradıcıdır. Dövlət quruculuğunda isə çevik olmaq , böyük dövlətlər arasında balans yaratmağı bacarmaq lazımdır. Dövlətqurucu şüuruna malik olan azərbaycanlılar tarixin müxtəlif mərhələlərində üzərlərinə dövlət qurmaq məsuliyyəti götürüb.  Azərbaycan Ermənistanla  müharibəni durdurub xaos və iqtisadi iflicdən qurtardı və inkişaf etdi.

İndi Azərbaycanın zorla AİB-ə daxil olması üçün Moskvanın təzyiq etdiyi  ətrafında müzakirələr var. Amma göründüyü kimi Moskva Bakıya bununla bağlı təzyiq etmir.

Çünki rəsmi Bakı siyasətində tənasübü qoruyur, lazım olan vaxtda, lazım olan yerdə olmağı bacarır. Bu isə ölkəyə provakasiylara getməməyə və rəqiblər arasında alətə çevrilməməyə imkan verir.

Nədənsə yalnız iki yol görürlər- ya AB, ya da AİB. Amma həmişə alternativ və üçüncü yol var. Şübhəsiz ki, Azərbaycan bu yolu tapacaq.
(2014- ilin noyabrında Kazanda keçirilən Avrasiya Forumundakı çıxış)


ДРУГИЕ НОВОСТИ
ВСЕ НОВОСТИ
08:22“AĞILLI” ADAMLARIN AĞILSIZ İDDİALARI07:48Соглашение по морским зонам: вклад в суверенитет Турции и Ливии18:25İranda dünyəvi inqilab16:12Ташкент готовится к ярмарке «Туризм на Шелковом пути»15:20Ильхам Алиев: Баку отвечал и продолжит отвечать на любые антиазербайджанские шаги11:44В Турции началась сборка прототипа отечественного военного самолета12:40Türk Dövlətləri Təşkilatının tarixi-ənənəvi kökləri varmı... (2-ci yazı)12:07یادداشت ولایتی درباره مسائل اخیر بین ایران و جمهوری آذربایجان: من هم یک آذری هستم11:57В Баку состоялся праздник в честь святого архистратига Божия Михаила и всех небесных сил бесплотных - престольный день13:03Türk Dövlətləri Təşkilatının tarixi-ənənəvi kökləri varmı... (I yazı)12:21FİRUDİN İBRAHİMİ MÜASİR TƏDQİQATLAR KONTEKSTİNDƏ12:01Xamenei nə türkdür,nə də farsdır17:18США вернулись к покорению Луны16:52Iran hakimiyyəti bəhailəri casus elan edib16:37Возможен ли мир в Украине?13:01Почему Иран против Зенгезурского коридора16:54Если у деспота есть его гнёт, то у угнетаемого есть Бог16:40İranda türklərə qarşı ayrı-seçkilik17:52“İran xərab şod...”22:47KÖLƏ SƏDAQƏTİ18:25ارتباط با یک ایرانی مثل یک بازی شطرنج است18:18Мнение других – что это означает?18:10“Məhkum qadınlara dəstək tədbirləri” layihəsi çərçivəsində tədbir keçirilib.14:43Tehran hakimiyyəti Azərbaycanla münasibətlərini fars-türk deyil, türk-türk müstəvisində formalaşdırır14:28“Dəyərlərimizi Unutmayaq” adlı sənədli filmin təqdimatı keçirilib14:25“Günahsız qan” sənədli filminin ilkin təqdimatı baş tutub.19:428 noyabr 2022-ci il tarixində İrandakı etirazlarla bağlı məlumat18:35Президент Ирана предупредил об угрозе «гибридной войны» против страны18:23İRAN SAYTI CƏNUBİ AZƏRBAYCAN SİYASİ TƏŞKİLATLARI HAQQINDA16:29Şuşa Azərbaycan xalqının milli təfəkkürünü, mədəniyyətini, tarixini özündə təcəssüm edən məkanlardan biridir16:18Bu gün Katolik Kilsəsi Romada Lateran Bazilikasının (kilsəsinin) təqdis edilməsi gününü qeyd edir.15:04Елена Косолапова: Зачем уезжать из Баку, где тебя любят и ценят16:12Террористы РКК контролируют 80% наркотрафика в Европе14:48Nə monarxiya, nə teokratiya, ancaq demokratiya16:11Radif Mustafayev: ученый и воин карабахской войны15:54«Культурной столицей тюркского мира» станет туркменский город Анев15:45Как агенты влияния Запада руководят российскими университетами17:34Açıq və gizli niyyətli İran17:28İran ruhanisi ölkədə siyasətin dəyişməsi ilə bağlı referendum keçirilməsini tələb edib11:41Шушинская декларация является вершиной отношений между Азербайджаном и Турцией19:10Iranda dünyəvilik inqilabı11:28В Анкаре пройдет конференция "Победа в Карабахе: Обретшая свободу историческая Родина"11:14İranın xarici siyasətindəki "din"14:54Начались учения воинских частей Сил специального назначения на южных границах Азербайджана– ВИДЕО14:49İran xüsusi xidmət orqanının nəzarəti altında yaradılmış qanunsuz silahlı birləşmə ifşa edilmişdir14:29XTQ-nin Azərbaycanın cənub sərhədində təlimi başlayıb( Video)20:11Беспилотная зона: Турция построит на Украине завод по производству дронов17:27Культурная депрессия14:08Южный Кавказ как новое поле борьбы Запада и России12:54ÖMƏR FAİQ NEMANZADƏ – 15009:01NASA опубликовало «улыбку» Солнца13:28“TÜRK DÜNYASI- 2040 VİZİONU”. Məqsədlər, gözləntilər, reallıqlar...01:43LƏZGİ QIZI - ЛЕЗГИ РУШ20:46Вступление Швеции и Финляндии в НАТО и роль Турции20:35Президент Эрдоган принял министра обороны Израиля Бени Ганца20:01Учащиеся бакинской средней школы №175 посетили католический приход святого Иоанна Павла II.16:26Блицвизит Ильхама Алиева в Грузию может оказаться историческим16:14ANA DİLİ,YOXSA HƏMŞƏRİ VƏZİR20:25Амбициозный прагматик Риши Сунак возвращается, чтобы возглавить тори19:58SEPAH-ın azərbaycanlılara hədə və məsləhətləri haqda bir neçə söz19:41İranın daxili "düşmənləri" kimdir?16:55ПРОВЕДЕНИЕ ЦЕНТРАЛЬНО-АЗИАТСКИХ ИГР БУДЕТ ВОЗОБНОВЛЕНО16:34İrandakı narazılıqlara Azərbaycanı səbəbkar kimi görən Rusiya ekspertləri14:05Единый тюркский алфавит и политическая субъектность13:54Тюркские государства обсуждают в турецкой Бурсе создание единого алфавита10:43Главы Азербайджана и Турции открыли новый международный аэропорт в Зангилане23:11Şərqşünas-alim Əkrəm Rəhimlinin 90 illiyi qeyd edilib22:39Аэропорт в Зангилане, который откроют Эрдоган и Алиев, построен за 1,5 года13:20Iranın Azərbaycandakı səfirliyinin bəyanattı16:35İranın ümumdövlət siyasəti bütün istiqamətlərdə fiaskoya uğrayıb...20:35Lənkəran şəhərində Fövqələqdəs Məryəm Ananın Örpəyi şərəfinə kilsə bayramı qeyd edilib20:26В Ленкорани, отметили храмовый праздник в честь Покрова Пресвятой Богородицы.16:13"Я вижу мертвецов". Почему многие из нас верят в призраков15:10Россия поддержит инициативу Казахстана по продвижению русского языка в СНГ19:36Белоруссия и Молдавия — новый фронт в украинском конфликте?19:20Глобальная архитектура безопасности должна формироваться заново21:47FARSLAR MİLLƏT,İRANIN DİGƏR XALQLARI QÖVMDÜRLƏR\ETNİKLƏRDİRLƏR15:48ƏMİRƏLİ TİHİRCALVİ (Ləzgi şairlərinin Azərbaycan dilində yaradıcılığı)18:41Протесты в Молдове обостряются18:33Израиль и Ливан поделили морские газовые месторождения
САМОЕ ЧИТАЕМОЕ
  1. ارتباط با یک ایرانی مثل یک بازی شطرنج است
  2. В Баку состоялся праздник в честь святого архистратига Божия Михаила и всех небесных сил бесплотных - престольный день
  3. İRAN SAYTI CƏNUBİ AZƏRBAYCAN SİYASİ TƏŞKİLATLARI HAQQINDA
  4. Возможен ли мир в Украине?
  5. Елена Косолапова: Зачем уезжать из Баку, где тебя любят и ценят
  6. “Məhkum qadınlara dəstək tədbirləri” layihəsi çərçivəsində tədbir keçirilib.
  7. Президент Ирана предупредил об угрозе «гибридной войны» против страны
  8. Мнение других – что это означает?
  9. KÖLƏ SƏDAQƏTİ
  10. Tehran hakimiyyəti Azərbaycanla münasibətlərini fars-türk deyil, türk-türk müstəvisində formalaşdırır
  11. Bu gün Katolik Kilsəsi Romada Lateran Bazilikasının (kilsəsinin) təqdis edilməsi gününü qeyd edir.
  12. “AĞILLI” ADAMLARIN AĞILSIZ İDDİALARI
  13. Если у деспота есть его гнёт, то у угнетаемого есть Бог
  14. Şuşa Azərbaycan xalqının milli təfəkkürünü, mədəniyyətini, tarixini özündə təcəssüm edən məkanlardan biridir
  15. 8 noyabr 2022-ci il tarixində İrandakı etirazlarla bağlı məlumat
  16. “İran xərab şod...”
  17. Türk Dövlətləri Təşkilatının tarixi-ənənəvi kökləri varmı... (I yazı)
  18. İranda dünyəvi inqilab
  19. “Dəyərlərimizi Unutmayaq” adlı sənədli filmin təqdimatı keçirilib
  20. Türk Dövlətləri Təşkilatının tarixi-ənənəvi kökləri varmı... (2-ci yazı)
  21. Почему Иран против Зенгезурского коридора
  22. Iran hakimiyyəti bəhailəri casus elan edib
  23. “Günahsız qan” sənədli filminin ilkin təqdimatı baş tutub.
  24. İranda türklərə qarşı ayrı-seçkilik
  25. В Турции началась сборка прототипа отечественного военного самолета
  26. США вернулись к покорению Луны
  27. یادداشت ولایتی درباره مسائل اخیر بین ایران و جمهوری آذربایجان: من هم یک آذری هستم
  28. Xamenei nə türkdür,nə də farsdır
  29. FİRUDİN İBRAHİMİ MÜASİR TƏDQİQATLAR KONTEKSTİNDƏ
  30. Ильхам Алиев: Баку отвечал и продолжит отвечать на любые антиазербайджанские шаги
  31. Ташкент готовится к ярмарке «Туризм на Шелковом пути»
  32. Соглашение по морским зонам: вклад в суверенитет Турции и Ливии
ОПРОС

Где будете встречать Новый год?


 
«    Декабрь 2022    »
ПнВтСрЧтПтСбВс
 1234
567891011
12131415161718
19202122232425
262728293031 
ГАЛЕРЕЯ