Əfsanəvi həkim Yevsey Gindes

image

XIX əsrin ortalarında başlamış mürəkkəb ictimai-siyasi proseslər Azərbaycan cəmiyyətində fundamental dəyişikliklərə gətirib çıxardı. Bütün bunlar 1918-ci ildə Şərqdə ilk demokratik institut olan Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin elan olunması ilə başa çatdı. Demokratik dövlət qurulması təkcə Azərbaycanda deyil, bütün Şərqdə böyük əks-səda doğurdu. Bu, müsəlman Şərqində ilk demokratik respublika, öz müstəqil dövlətini quran Azərbaycan xalqı üçün isə xüsusi əlamətdar hadisə idi.

Bu yazıda son dərəcə istedadlı uşaq həkimi, qeyri-adi dərəcədə həssas və nəzakətli insan olan Yevsey Yakovleviç Gindesdən söz açılacaq. Yəqin ki, bu ad hazırda Bakıda çox az insana məlumdur. Lakin bir zamanlar, müstəqil Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti illərində bu nəcib insan səhiyyə naziri idi və bakılıların böyük hörmətini qazanmışdı.

Yevsey Gindes 1872-ci ildə Kiyevdə anadan olub. 1897-ci ildə Kiyev Universitetinin tibb fakültəsini bitirdikdən sonra professor Çernovun klinikasında fəaliyyətə başlayıb. Burada işlədiyi səkkiz ilin son iki ilində Kiyev Aleksandr xəstəxanasının yoluxucu xəstəliklər uşaq klinik şöbəsinin müdiri olub. O, həmin vaxt Kiyev Bakteriologiya İnstitutunda tədqiqatlar aparmağa başlayıb və tez bir zamanda uşaq xəstəlikləri haqqında yeddi elmi əsər dərc etdirib.

1905-ci ildə Neft Sənayeçiləri Şurasının həkim-sanitar qurultayı Qafqazda ilk fabrik-zavod xəstəxanasına rəhbərlik etmək üçün ümumrusiya müsabiqəsi elan edib və Gindes bu vəzifəyə seçilib. Həmin vaxtdan Qara şəhər xəstəxanası onun elmi və praktiki araşdırmaları üçün məkana çevrilib. Gindes burada ilk dəfə uşaq xəstəliklərinin ümumi kontekstdə və xüsusilə Bakının sosial-iqlim şəraitində öyrənilməsinin forma və xüsusiyyətləri problemini qaldırıb.

Gindes Qara şəhər xəstəxanasında süd məhsulları mətbəxi açır və buradan şəhərin pulsuz müalicəxanalarının uşaq-pediatr kabinetlərinə hər həftə diyetik yeməklər göndərilir. Həmçinin xəstəxanada uşaq-pediatrları təkmilləşdirmə kursları təşkil olunur, Yevsey Gindesin təşəbbüsü ilə “Ananın məsləhətçisi” broşürü nəşr olunur.

1907-ci ildə həkim Bakıda yoxsul və aztəminatlı ailələrin uşaqları üçün ilk körpələr evi açır, dörd il sonra vərəmlə mübarizə üzrə Ümumrusiya Liqasının Bakı şöbəsini, ardından Uşaqların Mühafizəsi Liqası, zəif və sağlamlıq vəziyyəti ilə bağlı dərslərində geridə qalan uşaqlar üçün köməkçi sinifləri təşkil edir.

Yevsey Yakovleviç həm şəhərdə, həm də fəhlə qəsəbələrində “Süd damcısı” devizi ilə körpələr üçün pulsuz konsultasiyalar təşkil edir. Sonradan bu konsultasiyalar və müalicə ocaqları Bakıda Uşaq Ölümlərinə qarşı Mübarizə Cəmiyyətinin himayəsi altında birləşir. Cəmiyyət həkimin təşəbbüsü ilə yaradılmışdı. Bu cəmiyyətin müalicəxanasında gündəlik müayinə və konsultasiyaları köhnə Bakının tanınmış uşaq həkimi M.Leybzonla birlikdə həkim Yevsey Gindesin özü aparırdı. Aztəminatlı xəstələr pulsuz qəbul edilir, daha çox imkanı olanlar isə hərəyə 25 qəpik ödəyirdi.

Lakin gözlənilməz hadisə baş verdi: 1913-cü ildə Neft Sənayeçiləri Şurasının həkim-sanitar qurultayının qərarı ilə aztəminatlı ailəlilərin uşaqlarına həddindən artıq təmənnasız və pulsuz yardımına görə Yevsey Gindesi Qara şəhər xəstəxanasında işdən azad etdilər. Görünür Şuranın rəhbərləri Qukasov, Taqionosov və erməni burjuaziyasının digər nümayəndələrini gözü-könlü tox uşaq həkiminin artan şöhrəti narahat etmişdi. Lakin onlar həkim Gindesin işdən çıxarılmasının Bakı ictimaiyyətinin ən geniş təbəqələrində partlayan bomba effekti yaradacağını gözləmirdilər.

Belə ki, “Kaspi” qəzetinin səhifələrində dərc olunmuş həkimlər Qarayev, Abramson, Bronun həkim Gindesə müraciətində deyilirdi: “Sizin xəstəxanadan ayrılmanız barədə xəbəri dərin kədər və səmimi təəssüf hissi ilə qarşıladıq. Biz, gənc həkimlər sizinlə birgə iş prosesində şəxsinizi təkcə istedadlı həkim və təcrübəli rəhbər kimi deyil, həm də özünü fəaliyyətinizdə göstərən peşəsinə dərin məhəbbət və sədaqətli insan olaraq qiymətləndiririk...”

Amma həkim Y.Y.Gindes uzun müddət işsiz qalmadı. 1913-cü ildə qısa müddət ərzində Bakı ictimaiyyətinin, xüsusilə şəhərin aparıcı həkimlərinin təşəbbüsü ilə Yevsey Yakovleviçin rəhbərlik etdiyi “Uşaq Xəstəxanası Cəmiyyəti” yaradıldı. Bu cəmiyyətin yaradılmasının məramı və mexanizmi barədə həkim Əbülfəz Qarayev tərəfindən “Kaspi” qəzetinin səhifələrində geniş şəkildə bəhs edilib. Cəmiyyətin fondu həkim Gindesə dərin hörmət hissləri bəsləyən fəhlələr, qulluqçular, şəhər sakinlərinin könüllü xırda ianələri hesabına yaradılmışdı. Xüsusi marka buraxılmış və toplanan vəsaitlərə tezliklə Şamaxinkada uşaq xəstəxanasının tikintisinə başlanılmışdı (sonradan Ana və Uşaqları Mühafizə İnstitutu adlanıb). Həmin dövrdə Yevsey Yakovleviç Bakı Uşaq Həkimləri Cəmiyyətini təsis edib və universitetin tərkibinə verilənə qədər bu cəmiyyətin rəhbəri olub.

1918-ci ildə - I Dünya müharibəsi başa çatdıqdan sonra həkim Bayılda şəhər uşaq xəstəxanası yaradır və 1922-ci ilədək ona rəhbərlik edir.

Gindesin peşə və ictimai fəaliyyətinin ən fəal zirvəsi 1918-1920-ci illərdə Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti dövrünə təsadüf edir: o, 1918-ci il dekabrın 26-dan 1919-cu il martın 14-dək Fətəli-xan Xoyskinin qurduğu hökumətlərin birində səhiyyə naziri vəzifəsini icra edir. Sonradan o, tərcümeyi-halının bu səhifəsini gizlətməli olur və yalnız uşaq həkiminin qeyri-adi şöhrəti və ona olan böyük hörmət sayəsində təqiblərdən və Stalin repressiyalarından qurtula bilir...

1922-ci ildə Şamaxinkadakı uşaq xəstəxanasının tikintisi başa çatır və həkim Gindes bu səhiyyə müəssisəsinin baş həkimi olur. Bir müddət sonra onun təşəbbüsü ilə xəstəxana Pediatriya İnstitutuna, sonralar isə Ana və Uşaqları Mühafizə İnstitutuna çevrilir. O, 1932-ci ilədək bütün bu müəssisələrin dəyişməz rəhbəri olub.

1933-cü ildə Gindes Bayıldakı uşaq xəstəxanasına baş həkim təyin edilir, 1945-ci ildən isə Həkimləri Təkmilləşdirmə İnstitutunun uşaq xəstəlikləri klinikasına rəhbərlik edir. O, eyni zamanda, xəstəxananın rəhbəri və məsləhətçisi kimi qalır.

Hələ 1906-cı ildə nəinki Bakıda, həm də bütün Cənubi Qafqazda ilk dəfə həkim Gindes özünün çoxdankı arzusunu həyata keçirir - əvvəlcə Buzovnada, sonradan Abşeronun digər dənizkənarı qəsəbələrində uşaq yay sanatoriyaları açır. Lakin uşaq loğmanının tükənməz fantaziyası və enerjisi bununla bitmirdi: artıq 1928-ci ildə Yevsey Yakovleviçin sərəncamında Zığ qəsəbəsinin yaxınlığında inqilabaqədərki gəminin göyərtəsində yerləşən üzən sümük-vərəm xəstəlikləri sanatoriyası var idi.

Yevsey Yakovleviçin elmi fəaliyyəti də geniş və çoxşaxəli olub. O, körpələrdə avitaminozun yeni əlamətlərini təsvir edib, toksikoz zamanı qidalanmanın damcılarla aparılması metodunu tətbiq edib, inqilabaqədərki Rusiyada ilk dəfə Feer xəstəliyinin əlamətlərini bildirib.

Gindesin elmi işlərinin ana xəttini uşaqların fiziki vəziyyəti ilə bağlı terapiyasının qeydiyyatının zəruriliyi ideyası və körpənin psixi vəziyyəti təşkil edir. O, bununla bağlı məktəbdə tərbiyə və uşaq psixologiyasına böyük diqqətlə yanaşırdı. Həkim Gindes Qafqazda ilk dəfə öz monoqrafiyalarında, broşürlərində, məqalələrində azyaşlı cinayətkarlar və əqli qüsuru olan uşaqlarla əlaqədar məsələlərə toxunurdu. Bu əsərlərin bir neçəsi - “Məktəbin ögey oğulları”, "Qüsurlu uşaqlar”, “Keçid yaş dövrü”, “Uşaq cinayətkarlığı haqqında”, “Uşaq şıltaqlıqları” dəfələrlə nəşr olunub və bu gün də aktuallığını itirməyib. 1907-ci ildən etibarən Yevsey Yakovleviçin açdığı və o zaman analoqu olmayan qüsurlu uşaqlar üçün xüsusi siniflər uğurla fəaliyyət göstərirdi.


Ötən əsrin 20-ci illərinin əvvəlində Y.Gindes Azərbaycan Təhsil Komissarlığı nəzdində həddi-buluğa çatmamış cinayətkarlar üzrə Komitənin sədri olur. O, kimsəsiz uşaqlara yardım işində fəal iştirak edir, evsiz azyaşlılar üçün Açıq Qapılar Evi təşkil edir. Çətin tərbiyə olunan, evsiz yeniyetmələrlə böyük iş təcrübəsi Yevsey Yakovleviçin 1922-ci ildə nəşr olunmuş “Uşaq cinayətkarlığı haqqında” broşüründə yer alıb.

Y.Gindes tibbi-pedaqoji mövzulara həsr olunmuş “Tibbin və məktəbin hüdudlarında”, “Uşaqların davranışlarında anomaliyalar (şıltaqlıqlar)” monoqrafiyalarının müəllifidir. Azərbaycan, rus və fransız dillərində ümumilikdə 160-dək əsər həkim Gindesin qələminin məhsuludur. Onun “Analara məsləhətlər”, “Sağlam və xəstə uşaq” broşürləri bir neçə dəfə Azərbaycan dilində işıq üçü görüb.

Y.Gindes 1954-cü il sentyabrın 5-də Bakıda – onun üçün doğma və əziz olan şəhərdə vəfat edib. Yevsey Yakovleviç üçün ən yüksək mükafat bakılıların ona bəslədiyi böyük sevgi, ehtiram və hörmət hissləri idi...



ДРУГИЕ НОВОСТИ
ВСЕ НОВОСТИ
12:31Проклятие фараона: появились новые доказательства кражи сокровищ Тутанхамона17:09Иран и Россия – не конкуренты друг другу в области нефти17:12Становление либерального национализма в Европе17:01Станет ли казахский язык объединяющим фактором для казахстанцев?21:15КУДА СХОДИТЬ И ЧТО ПОСМОТРЕТЬ В ТАДЖИКИСТАНЕ18:32В Баку проходит фестиваль CultRural-2022 – творческий бизнес представителей Азербайджана и Болгарии18:06Турция может сыграть ключевую роль в диверсификации энергопоставок в ЕС23:379 Ава- День уничтожения Бейт Микдош12:54Когда Китай вернет Тайвань?12:42В Баку презентовали казахскую юрту10:54Устад Мамедли: ашугское искусство – это не "саз трясти на свадьбах"18:34Ликвидация на миллиарды долларов?16:27Во что выливается война России и Украины?15:07Главы МИД Узбекистана, Азербайджана и Турции подписали Ташкентскую декларацию14:45Новые реалии туризма: азербайджанцы не выезжают, зато приезжают иностранцы11:37Сегодня важно не допустить очередного скатывания многострадального Афганистана в пропасть вооружённого конфликта и формирования зоны нестабильности на юге Центральной Азии11:21Раскрывая потенциал «Ташкентского договора» в год его 30-летия11:04Казахстан. Миграционно-демографический тупик11:42Станет ли Узбекистан «буддистской Меккой»?17:49У талибов нарастают межэтнические проблемы17:37Слободизация страны Гардарики17:47Украина и возвращение многополярного мира17:13Жители Нукуса опасаются повторения беспорядков в случае проведения митинга 5 июля18:28Протесты в Каракалпакстане. Как это было18:09Узбекистан: президент сделал уступку по конституции, чтобы разрядить напряженность в Каракалпакстане21:43Фестиваль в Нарыне: демонстрация богатства кочевой культуры21:33Каракалпакстан: республика в составе Узбекистана может утратить суверенный статус. Жители возмущены19:01Рейтинг государств с преимущественно мусульманским населением11:36Самед Вургъунан "Азербайжан" шиир лезги чIалаз22:02"ძველი მატრიცებისგან გათავისუფლება" - გულნარა ინანჯი21:57Семинар-тренинги первого квантового психолога Азербайджана, этнопсихолога Гюльнары Инандж в Тбилиси.18:49НАТО готовится к девятой волне расширения18:30На пути к новой геополитике на Ближнем Востоке17:07Тюркская Академия утвердила единые учебные пособия20:41ЕС предоставил Украине и Молдове статус кандидата на вступление в Евросоюз17:23Глава Минобороны Турции поздравил сухопутные силы с 2231-летием16:56Bərəkətsizdən şəriət əxz edilməz...20:24Калининград: новая зона противостояния России и Запада20:18Əfsanəvi həkim Yevsey Gindes14:43Узбекистан и Таджикистан начинают разработку договора по купле-продаже электроэнергии с Рогунской ГЭС14:22LƏZGİ ƏHMƏDLƏ XƏSTƏ QASIMIN DEYİŞMƏLƏRİ23:03Mossad casuslarına MİT operasyonu: 15 kiralık casus...22:51Мосад обезвредил в Турции три иранские террористические группировки22:15Hamas and Hizballah fear potential Turkish crackdown on terror20:40В Кыргызстане прошло XI пленарное заседание ТюркПА20:25Ramiz Qusarçaylı: Qusarım22:34Azərbaycanda hökumət dini düzgün əsaslar üzərində cəmiyyətdə yenidən bərqərar olmasını istəyir.20:50Угроза РКК в отчетах разведслужб Германии14:48Бухара: жемчужина исламской архитектуры18:03Шедевр османской архитектуры: мечеть Селимийе в Эдирне16:33Кто владеет Луной (и её полезными ископаемыми), … тот владеет миром?16:17TƏBRİZİN BAŞ MOLLASI NƏ İSTƏYİR14:58BMT-nin Azərbaycandakı rezident əlaqələndiricisi Vladanka Andreeva Nifrət nitqinə qarşı beynəlxalq mübarizə günü münasibətilə müraciəti10:34Россия продолжает сокращать поставки газа в Европу10:30Террористы РКК прорыли тоннель на границе между Ираком и Сирией22:03В Стамбуле задержаны сотрудники спецслужб Ирана, готовившие атаки на туристов из Израиля21:56"Qərb diplomatları iranlı kürd qrupların təmsilçiləri ilə ölkənin gələcəyi haqda müzakirələr aparıb.13:50Неожиданная отставка депутатов-садристов грозит повергнуть страну в хаос20:18Azərbaycanın daş yaddaşı18:33Ливан и Израиль: новый виток напряженности на фоне разногласий по морским границам18:12В Монголии отмечают новый государственный праздник - Весак18:04Plastik yeyən superqurdlar təkrar emalda dönüş yarada bilərmi?22:23Таинственные смерти в Иране: офицер КСИР и ученый погибли при странных обстоятельствах22:1510 июня в Стамбуле стартовал V Фестиваль культуры этноспорта22:06Warning to Israelis to leave Turkey reiterated. Iranian hit-gangs still at large10:55OXU-DA KOMANDA-NƏZARƏT MƏNTƏQƏSININ VURULMASINA DAIR10:48Quran ayələrində yəhudi düşmənçiliyi deyə bir məsələ bəzi hallarda ictimai fikrə təqdim olunan sayaq qəbul edilmir.12:15Из-за чего исламский мир рассорился с Индией13:52NƏRİMAN QASIMOĞLU:İNSAN YERDƏMİ YARADILMIŞDIR? MƏNCƏ, YOX!17:57Чингиз Айтматов: Золотое наследие Тюркского мира17:49Гран-при Азербайджана "Формула-1"17:42V Фестиваль культуры этноспорта в Стамбуле14:10Дастан о пахлаве (Часть I)19:06Отмывание денег: трансграничный сценарий памирского вопроса18:53Дворец "Долмабахче": символ реформ в Османской империи18:39Страны, охваченные "Арабской весной": 11 лет нестабильности18:22Sevil Kərimova: Sənət zehnimin, ruhumun, həyatımın bir hissəsidir.18:12Eltən Törəçi: Köçəri bir kimlikdir, köçərinin bir davranış biçimi, törəsi və oyunu var.15:20День турецкого завтрака состоялся в Варшаве15:11Чего добился Азербайджан в туристической сфере
САМОЕ ЧИТАЕМОЕ
  1. Ликвидация на миллиарды долларов?
  2. Сегодня важно не допустить очередного скатывания многострадального Афганистана в пропасть вооружённого конфликта и формирования зоны нестабильности на юге Центральной Азии
  3. Раскрывая потенциал «Ташкентского договора» в год его 30-летия
  4. Когда Китай вернет Тайвань?
  5. Казахстан. Миграционно-демографический тупик
  6. 9 Ава- День уничтожения Бейт Микдош
  7. Во что выливается война России и Украины?
  8. Турция может сыграть ключевую роль в диверсификации энергопоставок в ЕС
  9. Главы МИД Узбекистана, Азербайджана и Турции подписали Ташкентскую декларацию
  10. КУДА СХОДИТЬ И ЧТО ПОСМОТРЕТЬ В ТАДЖИКИСТАНЕ
  11. В Баку презентовали казахскую юрту
  12. Новые реалии туризма: азербайджанцы не выезжают, зато приезжают иностранцы
  13. Устад Мамедли: ашугское искусство – это не "саз трясти на свадьбах"
  14. В Баку проходит фестиваль CultRural-2022 – творческий бизнес представителей Азербайджана и Болгарии
  15. Станет ли казахский язык объединяющим фактором для казахстанцев?
  16. Становление либерального национализма в Европе
  17. Иран и Россия – не конкуренты друг другу в области нефти
  18. Проклятие фараона: появились новые доказательства кражи сокровищ Тутанхамона
ОПРОС

Оцените работу движка


 
«    Август 2022    »
ПнВтСрЧтПтСбВс
1234567
891011121314
15161718192021
22232425262728
293031 
ГАЛЕРЕЯ