ÖLDÜRMƏK EHTIRASININ KÖKÜNDƏ NƏ DAYANIR?
ПСИХОЛОГИЯ
Ethnoglobus.Az
Məşhur fransız maarifçisi Jan-Jak Russo hesab edirdi ki, sivilizasiya yaranmazdan əvvəl insanlar bir-birilə daha yaxşı yola gedirdi.
Aqşin Kərimov
O, şiddətə meylin anidən ortaya çıxmasını özəl mülkiyyət amili ilə bağlayırdı. İngilis filosofu Tomas Qobbs isə insanın özünün təbii halda aqressiv olduğunu, sivilizasiya və dövlətinsə tam əksinə olaraq öldürülmə hallarını azaltdığını güman edirdi.
Əlbəttə ki, öldürmək meyllərini təkcə ictimai-sosial münasibətlər konteksindən izah etmək düzgün olmaz, məsələyə daha kompleks yanaşmaq lazımdır.
Bəzi insanlar düşünür ki, qatillər ictimai bəladır, onlar şeytandır. Bəziləri isə qatilləri sadəcə olaraq ruhi xəstə kimi xarakterizə edir.
“Növbəti qapıdakı qatil: Ağıl niyə öldürmək üçün nəzərdə tutulub” kitabının müəllifi, psixoloq Devid Bass qısa bir sorğu keçirir və bəlli olur ki, tələbələrinin 75 faizi ölümsaçan fantaziyalara malikdir. Bu isə professoru sarsıdır.
Daha sonra o, dünyada 5 min insan arasında sorğu aparır. Məlum olur ki, kişi respondentlərin 91 faizi, qadın respondetlərin isə 84 faizi kiminsə həyatına son qoymağa meyllidir. Devid Bass həmçinin Federal Təhqiqatlar Bürosunun (FBI) sənədlərində adı keçən 400 mindən çox qatil haqqındakı məlumatlar əsasında analiz aparır.
“Öldürmək insanın fundamental təbiətidir, qətl daim bizim ətrafımızdadır. Çünki öldürmək insanın təkamülü prosesindəki reproduktiv rəqabətdə heyrətamiz dərəcədə faydalı idi”-deyə Bass bildirir.
Onun fikrincə, xüsusilə təhqir və ya tənqid olunan kişilərdə qətl törətmək təzahürləri güclənir.
“Qətllərin əksəriyyəti normal həyat sürən şəxslər tərəfindən törədilir, hansı ki, o insanlar öldürənə qədər normal olurlar”-deyə professor fikrini belə əsaslandırır.
Bəlalar ya da şeytani hisslərlə yaşamaq əslində o qədər də asan deyil. İnsan beyni mərhəmət, qəddarlıq kimi əməllər arasında seçim etməli olur.
Ailə-məişət zəminində törədilən qətllər isə hazırda bütün dünyanın problemidir. ABŞ-da qadınların 3-də biri ərləri tərəfindən, oğlan dostları ya da keçmiş patnyorları tərəfindən öldürülür.
Böyük Britaniyada isə hər həftə qadınlar daha çox özlərinin partnyorları və ya keçmiş partnyorları tərəfindən qətlə yetirilir.
Bu haqda Böyük Britaniya mətbuatında həyəcan təbili çalınan yazılar dərc olunur.
“Northwestern University”nin Feinberq Tibb İnstitutunun Məhkəmə-Ekspertiza Tədqiqat Laboratoriyasının direktoru Robert Hanlonun sözlərinə görə, maarifləndirmək məqsədilə vacib informasiyalar üçün təminat rolunu oynamaq lazımdır ki, məişət zəminində gələcək qətllərin qarşısı alınsın. O deyib ki, yeni tapıntılar sayəsində risk qrupuna daxil olan insanları müəyyən etmək olar.
Hanlon bildirir: “Ailə-məişət zəminində qətlə imza atanlar adətən narkotik və alkoqollu içki aludəçiləri olur. Qısqanclıq da burada rol oynayır”.
Göründüyü kimi, qətlin motivlərinin başında həm də insan təbiətindəki destruktiv meyllər dayanır.
Psixoanalitiklər bildirir ki, əslində hər bir insanda bu meyllər mövcuddur, sadəcə onun hansı şəkildə təzahürü önəmlidir.
“Aqressiv və autoaqressiv davranış problemi hər bir cəmiyyətin probleminə çevrilib” psixologiya ədəbiyyatlarında belə yazılıb.
Psixoanalitik Erix Fromm insanı qatil edən səbəblərə eyham vurur: “Həyata inamın itməsi nifrətə səbəb olur. İnsan sübut etməyə çalışır ki, həyat amansızdır, bütün insanlar qəddardırlar və sən özün də qəddar olmalısan”.
Maraqlıdır ki, insanda şeytani vərdişləri inkişaf etdirən amillərdən biri də ətraf mühitlə bağlıdır. Məsələn, FBI-nın arxiv materiallarına görə, qızmar yay aylarında, xüsusilə isti iqlimli şəhərlərdə zorakılıqla müşayiət edilən cinayətlərin sayı artır.
Psixoloqlar müəyyən edib ki, aqressiv davranışa havanın çirklənməsi də mənfi təsir göstərir. Bu fonda isə iqtisadi, maliyyə çətinlikləri, ailə problemləri ortaya çıxırsa, o zaman yaranacaq dramatik mənzərəni özünüz təsəvvür edin.
Ссылки по теме:
The Potential and Infrastructure Capacity Test of the Port of Poti
Türkiye'nin koridor stratejisinde yeni hedef: Transit ülkeden ekonomik güç merkezine
ABŞ və İsrailin İranla müharibəsinin strateji nəticələri
AZƏRBAYCANLI DEMOKRAT BİR GƏNCİN ÖMÜR YOLU
İRAN AZƏRBAYCANIN DAXİLİ İŞLƏRİNƏ QARIŞMAQ ÜÇÜN FÜRSƏT GÖZLƏYİRMİŞ
UDI AND ALBANIAN CHURCH IN MULTICULTURAL ENVIRONMENT OF AZERBAIJAN
«Так и не узнали, как влюбились, любя…»: презентация поэтического сборника Гажара Шамиля в Баку как событие, соединяющее судьбы и культуры
Li Bakûyê roja îmzeyê ya Hejarê Şamil hat lidarxistin
Читайте также:
Rus uşaq ədəbiyyatı dünya mədəniyyətinin zəngin kapitalıdır. (I hissə)
İmadəddin Nəsimi haqqında İranda tədqiqatlar
Rus uşaq ədəbiyyatı dünya mədəniyyətinin zəngin kapitalıdır. (III hissə)
AZƏRBAYCAN DEMOKRAT FİRQƏSİNİN DÖVLƏTÇİLİK SİYASƏTİ (1945-1946-CI İLLƏR)
MANTRA MEDİTASİYA.
Rus uşaq ədəbiyyatı dünya mədəniyyətinin zəngin kapitalıdır. (II hissə)
Tehranın Azərbaycana qarşı əsassız iddiaları
Ərzin əşrəfi Naxçıvan (2-ci hissə)
İRAN TALİBLƏRLƏ ƏMƏKDAŞLIĞI DAVAM ETDİRƏRƏK DAHA DA GENİŞLƏNDİRƏCƏKDİR
LƏZGİ ƏHMƏDLƏ XƏSTƏ QASIMIN DEYİŞMƏLƏRİ
Pulu necə cəlb etməli və saxlamalı?
“Azərbaycan İranın başıdır, baş gedəndə bədən də gedər... General Şadan”
VƏHY TƏHKİYƏÇİSİNİN MÜƏLLİF “BİZ”İ
Ərzin əşrəfi Naxçıvan (3-cü hissə)
Nizami Gəncəvi: Etnik müəyyənlik, etiqadi sərbəstlik
1941-1946-cı illərdə Cənubi Azərbaycanda xalqın milli özünüdərk prosesinin yüksəlişi və Azərbaycan dilinin mövqeyi
