DÜNYANIN ƏN İTİ RƏQSİ

image
Dünyanın ən iti, ən şux və dinamik rəqsi «Lezginka» sayılır. Bu rəqsə çeviklik, cəldlik, plastika və coşqunluq xas olduğuna görə hamı tərəfindən sevilir. Bu gün «Lezginka» Qafqazın vizit vərəqi sayılır. Bəzi adamlarda belə bir yanlış təsəvvür var ki, guya bu, bir rəqsin adıdır. Əslində isə bu, həm «Lezgi ruş», yəni «Ləzgi qızı» rəqsinin, həm də ləzgi rəqs ritmlərinin ümumi adını əks etdirir. XIX əsrin əvvəllərində Dağıstanda yaşamış bir sıra rus tarixçiləri və yazıçıları bəzi başqa ləzgi rəqslərini də gözəlliyinə və iti ritmlərinə görə «Lezginka» adlandırmışlar. S.Muravyov və V.Veliçko kimi məşhur rus tarixçiləri «Lezginka»nın döyüşkən və səfərbəredici ruhunu xüsusi qeyd etmiş, onun sədaları altında Şeyx Şamilin öz müridlərini döyüşə necə hazırladığı haqqında ətraflı yazmışlar. Rus şairi M.Y.Lermontov özünün «Qaçaq Hacı» əsərində ləzgi gözəli Leylanın necə gözəl rəqs etdiyini və mahnı oxuduğunu məhəbbətlə təsvir etmişdir. 1893-1921-ci illərdə Axtıda yaşamış latış yazıçısı Ernest Birzniek-Upit yazırdı ki, ləzgilərin bütün el şənlikləri zurna və nağara sədaları altında rəqslərlə keçir. O, ucaboy, enlikürək gənclərin və zərif qamətli, incəbel qızların rəqsini göydə süzən qartallara bənzədirdi.
Ləzgi rəqslərinin zənginliyini və müxtəlifliyini göstərmək üçün bircə faktı qeyd etmək kifayətdir. İki dəfə SSRİ Dövlət Mükafatı laureatı, peşəkar ləzgi musiqisinin banisi Qotfrid Həsənov 1925-ci ildə 126 ləzgi xalq melodiyasını lentə almışdır. 1927-ci ildə o, həmin melodiyalardan zurna ilə ifa olunan 12 «Lezginka»nı lentə köçürmüşdür. 1948-ci ildə çap etdirdiyi «100 Dağıstan havası» adlı antologiyaya bəstəkar onlarca ləzgi rəqs havasını daxil etmişdir. Məşhur «Lezginka» rəqs ansamblının bədii rəhbəri Zeynal Hacıyev 1959-cu ildə «30 ləzgi xalq rəqsi» adlı toplu buraxmışdır. Bəstəkar Fətullah Rəhimxanov ləzgilərin 79 xalq mahnısını və 23 rəqsini toplayıb nota köçürmüşdür.
Ləzgilər rəqs etməyi niyə bu qədər çox sevirlər? Bu, ilk növbədə xalq adət-ənənələri ilə bağlıdır. Qədim zamanlardan ləzgi xalq mərasimlərini və el şənliklərini folklor nümunələri müşayiət edib. Onun əsas atributları olan mahnı və rəqslərdə qədim ayinlərin izləri aydın hiss olunur. Çoxallahlılığa sitayiş dövründən miras qalmış qartala sitayiş ayini bir çox rəqslərin elementlərində qorunub. Ləzgilərin qədim əcdadları olan leglər insanın ölümündən sonra onun ruhunun qartal şəklində yaşamasına inanırdılar. Ləzgi dilində həm qartalın, həm də ruhun bir sözlə ifadə olunması həmin təsəvvürlərlə bağlıdır. Qədimlərdə hələ «Lezginka»ya qədər ləzgilərin «Лекьер» («Qartallar») rəqsinin olması da bunu sübut edir. Gürcülər bu gün də ləzgilərə və ləzgi rəqsinə «Lekuri» deyirlər. Ləzgi xalq mərasimlərinin mərkəzində qartal uçuşunun imitasiyası olan rəqslər dayanır. Həm kişi, həm də qadın rəqqaslar ayaq barmaqları ucunda qalxaraq, əllərini yana açaraq, qartal obrazını yaradır, onun uçuşunu təqlid edirlər. Rəqsin kulminasiya nöqtəsi - ruhun bədəndən ayrılıb göyə qalxması, yəni ekstaz anında «assa» sədaları ucalır. Qədim inanc bu gün də ləzgilərin təsəvvüründə yaşayır. Qartal müqəddəs quş sayılır, onu ovlamaq günah hesab olunur.
Rəqs incəsənətin çətin və mürəkkəb növlərindən biridir. Burada hiss, həyəcan, arzu, istək hərəkətlərin köməyi ilə ifadə olunur. Hər rəqs bir əsərdir. Onun məzmunu, proloqu, kulminasiya nöqtəsi, epiloqu olur. Rəqslər mütləq müəyyən məna kəsb etməlidir. Bütün sənət növləri kimi rəqslər də bayağılığı sevmir. Ləzgi xalq rəqslərinin əksəriyyətinə incə yumor xasdır.
Ləzgi folklor rəqsləri növ müxtəlifliyi və elementlərinin zənginliyi ilə seçilir. Onlar əsasən ayaq barmaqları üzərində ifa olunur. Rəqqasların hərəkətlərində azadlıq arzusu, həyat eşqi, sevgi hissi nümayiş etdirilir. Kişi ifaçılar çeviklik, cəldlik, itilik, dözümlülük, qadın ifaçılar isə zəriflik, incəlik, plastika nümayiş etdirirlər.
Xalq rəqsləri xalqın tarixinin və mədəniyyətinin güzgüsüdür. Qədim zamanlardan başlayaraq ləzgilərin bütün kütləvi xalq mərasimləri kişili-qadınlı bir yerdə keçirilib. Ən böyük el bayramı isə toy sayılıb. Ləzgi toyunun əsas atributu «Dem» adlanan rəqs mərasimidir. Bir çox xalqlardan fərqli olaraq ləzgilər bu günə kimi həmin mərasimi yemək-içmək məclisindən sonra, ayrıca, açıq və geniş meydançada keçirirlər. Axşamdan gecə yarısına kimi davam edən bu məclisi rəqs yarışı da adlandırmaq olar. Burada cüt ifalara üstünlük verilir.
Zaman keçdikcə insan münasibətləri dəyişib, qadınlar və kişilər arasındakı bərabərlik prinsipi pozulub. Əvvəlki adətlər dəyişsə də, bu dəyişikliklər toy mərasimlərinə bir o qədər təsir göstərə bilməyib, onların mahiyyəti demək olar ki, olduğu kimi qalıb. Toy gənclərin toplantı yeri, bir-birini seçib bəyənmək yeri, ünsiyyət yeri olaraq qalıb. Çoxlu qadağaların mövcud olduğu dövrlərdə gənclər bir-birini məhz toylarda və kütləvi bayramlarda bəyənib sevmək imkanına malik olublar. Onlar hiss və həyəcanlarını yalnız rəqs zamanı, hərəkətləri vasitəsi ilə çatdırıblar.
Qədim insanların həyatında musiqi mühüm rol oynayıb. Mahnı və rəqslər insanları yaxınlaşdırıb, onları bir məslək ətrafında birləşdirib, çətinliklərdən qoruyub. Hazırda bəşəriyyətin gələcəyinin tükdən asılı olduğu, insan mənəviyyatında təbəddülatlar baş verdiyi, xeyir və şərin, yaxşı və pisin döyüş meydanına çevrilmiş yer kürəsini – bizim ümumi evimizi yalnız incəsənətlə xilas etmək mümkündür. Musiqi barışdırmaq, dostlaşdırmaq, sevdirmək, doğmalaşdırmaq gücünə malikdir.
Sədaqət Kərimova
ДРУГИЕ НОВОСТИ
ВСЕ НОВОСТИ
23:03Mossad casuslarına MİT operasyonu: 15 kiralık casus...22:51Мосад обезвредил в Турции три иранские террористические группировки22:15Hamas and Hizballah fear potential Turkish crackdown on terror20:40В Кыргызстане прошло XI пленарное заседание ТюркПА20:25Ramiz Qusarçaylı: Qusarım22:34Azərbaycanda hökumət dini düzgün əsaslar üzərində cəmiyyətdə yenidən bərqərar olmasını istəyir.20:50Угроза РКК в отчетах разведслужб Германии14:48Бухара: жемчужина исламской архитектуры18:03Шедевр османской архитектуры: мечеть Селимийе в Эдирне16:33Кто владеет Луной (и её полезными ископаемыми), … тот владеет миром?16:17TƏBRİZİN BAŞ MOLLASI NƏ İSTƏYİR14:58BMT-nin Azərbaycandakı rezident əlaqələndiricisi Vladanka Andreeva Nifrət nitqinə qarşı beynəlxalq mübarizə günü münasibətilə müraciəti10:34Россия продолжает сокращать поставки газа в Европу10:30Террористы РКК прорыли тоннель на границе между Ираком и Сирией22:03В Стамбуле задержаны сотрудники спецслужб Ирана, готовившие атаки на туристов из Израиля21:56"Qərb diplomatları iranlı kürd qrupların təmsilçiləri ilə ölkənin gələcəyi haqda müzakirələr aparıb.13:50Неожиданная отставка депутатов-садристов грозит повергнуть страну в хаос20:18Azərbaycanın daş yaddaşı18:33Ливан и Израиль: новый виток напряженности на фоне разногласий по морским границам18:12В Монголии отмечают новый государственный праздник - Весак18:04Plastik yeyən superqurdlar təkrar emalda dönüş yarada bilərmi?22:23Таинственные смерти в Иране: офицер КСИР и ученый погибли при странных обстоятельствах22:1510 июня в Стамбуле стартовал V Фестиваль культуры этноспорта22:06Warning to Israelis to leave Turkey reiterated. Iranian hit-gangs still at large10:55OXU-DA KOMANDA-NƏZARƏT MƏNTƏQƏSININ VURULMASINA DAIR10:48Quran ayələrində yəhudi düşmənçiliyi deyə bir məsələ bəzi hallarda ictimai fikrə təqdim olunan sayaq qəbul edilmir.12:15Из-за чего исламский мир рассорился с Индией13:52NƏRİMAN QASIMOĞLU:İNSAN YERDƏMİ YARADILMIŞDIR? MƏNCƏ, YOX!17:57Чингиз Айтматов: Золотое наследие Тюркского мира17:49Гран-при Азербайджана "Формула-1"17:42V Фестиваль культуры этноспорта в Стамбуле14:10Дастан о пахлаве (Часть I)19:06Отмывание денег: трансграничный сценарий памирского вопроса18:53Дворец "Долмабахче": символ реформ в Османской империи18:39Страны, охваченные "Арабской весной": 11 лет нестабильности18:22Sevil Kərimova: Sənət zehnimin, ruhumun, həyatımın bir hissəsidir.18:12Eltən Törəçi: Köçəri bir kimlikdir, köçərinin bir davranış biçimi, törəsi və oyunu var.15:20День турецкого завтрака состоялся в Варшаве15:11Чего добился Азербайджан в туристической сфере19:56Турция не так просто мешает расширению НАТО — Project Syndicate17:35Стамбул примет V Фестиваль культуры этноспорта00:11Frustrated West beginning to turn up heat on Iran – Israeli official21:25Israelis visiting Turkey face real threats of Iranian revenge21:04Эрдоган ставит НАТО на колени20:57İran:ŞEYTANLARIN İŞİDİR20:41Rusiya-ukrayna müharibəsi20:30Наследный принц Ирана Реза Пехлеви обратился к народу из Вашингтона09:19Турецкий учебно-боевой самолет Hürjet09:00Бухара объявлена «Молодежной столицей тюркского мира»22:33Серия странных смертей в Иране: погибли двое ученых из военных проектов19:16Азербайджанская песня прозвучала на грузинском детском музыкальном конкурсе ВИДЕО18:56İranla Azərbaycan arasında uçuşların sayı və turizm axını artırılacaq14:21"Иное" сознание степного человека определяет пространство и время14:14НАРОДНАЯ ДИПЛОМАТИЯ КАК ФАКТОР МЕЖДУНАРОДНЫХ ОТНОШЕНИЙ: ИСТОРИЧЕСКИЙ ОПЫТ КАЗАХСТАНА23:03Küftə haqqında dastan.22:38Новая политическая антропология: возвращение теории Поршнева–Диденко18:32В Турции продолжается подготовка к IV Всемирным играм кочевников18:12Кризис зерна в Черноморском регионе и его влияние на мир10:23Sən gündəmə başqalarının etmədiyini gətirmək istəyirsənsə, risk etməlisən...-Gülnara İnanc13:44DÜNYANIN ƏN İTİ RƏQSİ13:40На западе Турции проходит фестиваль моды Modafest12:43Iράν-Τουρκία, μια «φιλία» που θα αντέξει στον χρόνο;12:35САМОЕ КРУПНОЕ ВЫСТУПЛЕНИЕ ЮЖНОАЗЕРБАЙДЖАНЦЕВ В НАЧАЛЕ XXI ВЕКА (К МАЙСКИМ СОБЫТИЯМ 2006 ГОДА) ЧАСТЬ V12:25САМОЕ КРУПНОЕ ВЫСТУПЛЕНИЕ ЮЖНОАЗЕРБАЙДЖАНЦЕВ В НАЧАЛЕ XXI ВЕКА (К МАЙСКИМ СОБЫТИЯМ 2006 ГОДА) ЧАСТЬ IV12:17Əhəd Qəzayi: İran xalqı və dövləti Azərbaycana hörmət və ehtiramla yanaşır12:08Möhsün Pakayin: İran-Azərbaycan münasibətləri səmimi olaraq qarşılıqlı faydalı əməkdaşlıqdan ibarətdir20:43США стремятся снизить влияние России в Африке11:12ТАЛЫШСКИЕ ПОСЛОВИЦЫ И ИХ АНАЛОГИ В УСТНОМ НАРОДНОМ ТВОРЧЕСТВЕ ДРУГИХ МАЛОЧИСЛЕННЫХ НАРОДОВ, ПРОЖИВАЮЩИХ НА ТЕРРИТОРИИ АЗЕРБАЙДЖАНА09:27САМОЕ КРУПНОЕ ВЫСТУПЛЕНИЕ ЮЖНОАЗЕРБАЙДЖАНЦЕВ В НАЧАЛЕ ХХ1 ВЕКА( К МАЙСКИМ СОБЫТИЯМ 2006 ГОДА.) Часть III09:07"KİBRİT QUTUSU"21:13"Неделя турецкой кухни" в мире20:45Азербайджанский Шамахы избран «Туристической столицей тюркского мира»20:22Фестиваль TEKNOFEST вызвал большой интерес у жителей и гостей Баку19:26"İlahiyyatçılar üçün ərəbcə-azərbaycanca lüğət" işıq üzü görüb19:19ALLAH ALİ ŞƏXS VEDA ƏDƏBİYYATINDA AŞAĞIDAKI KİMİ TƏSVİR EDİLİR...!18:32Vətəndaş cəmiyyətləri də “Konflikt və post-konflikt ölkələrin media şəbəkəsi”nə qoşulur22:03Media tərəfsiz, qərəzsiz və obyektiv ola bilərmi? - Təcrübəli jurnalistlərin baxışı21:33Башня Бурана - историческая достопримечательность севера Кыргызстана21:22Об отношении Турции к политике расширения НАТО11:06Azərbaycan-İraq Mədəni Əlaqələr İB-nin “Yalnız İrəli” filminin İctimai baxışı və Təqdimat Mərasimi
САМОЕ ЧИТАЕМОЕ
  1. ТАЛЫШСКИЕ ПОСЛОВИЦЫ И ИХ АНАЛОГИ В УСТНОМ НАРОДНОМ ТВОРЧЕСТВЕ ДРУГИХ МАЛОЧИСЛЕННЫХ НАРОДОВ, ПРОЖИВАЮЩИХ НА ТЕРРИТОРИИ АЗЕРБАЙДЖАНА
  2. Sən gündəmə başqalarının etmədiyini gətirmək istəyirsənsə, risk etməlisən...-Gülnara İnanc
  3. "Иное" сознание степного человека определяет пространство и время
  4. САМОЕ КРУПНОЕ ВЫСТУПЛЕНИЕ ЮЖНОАЗЕРБАЙДЖАНЦЕВ В НАЧАЛЕ XXI ВЕКА (К МАЙСКИМ СОБЫТИЯМ 2006 ГОДА) ЧАСТЬ V
  5. Азербайджанский Шамахы избран «Туристической столицей тюркского мира»
  6. САМОЕ КРУПНОЕ ВЫСТУПЛЕНИЕ ЮЖНОАЗЕРБАЙДЖАНЦЕВ В НАЧАЛЕ ХХ1 ВЕКА( К МАЙСКИМ СОБЫТИЯМ 2006 ГОДА.) Часть III
  7. Iράν-Τουρκία, μια «φιλία» που θα αντέξει στον χρόνο;
  8. САМОЕ КРУПНОЕ ВЫСТУПЛЕНИЕ ЮЖНОАЗЕРБАЙДЖАНЦЕВ В НАЧАЛЕ XXI ВЕКА (К МАЙСКИМ СОБЫТИЯМ 2006 ГОДА) ЧАСТЬ IV
  9. Küftə haqqında dastan.
  10. Дастан о пахлаве (Часть I)
  11. На западе Турции проходит фестиваль моды Modafest
  12. DÜNYANIN ƏN İTİ RƏQSİ
  13. Новая политическая антропология: возвращение теории Поршнева–Диденко
  14. "KİBRİT QUTUSU"
  15. "Qərb diplomatları iranlı kürd qrupların təmsilçiləri ilə ölkənin gələcəyi haqda müzakirələr aparıb.
  16. Азербайджанская песня прозвучала на грузинском детском музыкальном конкурсе ВИДЕО
  17. В Турции продолжается подготовка к IV Всемирным играм кочевников
  18. НАРОДНАЯ ДИПЛОМАТИЯ КАК ФАКТОР МЕЖДУНАРОДНЫХ ОТНОШЕНИЙ: ИСТОРИЧЕСКИЙ ОПЫТ КАЗАХСТАНА
  19. Кризис зерна в Черноморском регионе и его влияние на мир
  20. İranla Azərbaycan arasında uçuşların sayı və turizm axını artırılacaq
  21. США стремятся снизить влияние России в Африке
  22. NƏRİMAN QASIMOĞLU:İNSAN YERDƏMİ YARADILMIŞDIR? MƏNCƏ, YOX!
  23. Azərbaycanın daş yaddaşı
  24. Möhsün Pakayin: İran-Azərbaycan münasibətləri səmimi olaraq qarşılıqlı faydalı əməkdaşlıqdan ibarətdir
  25. Турецкий учебно-боевой самолет Hürjet
  26. Стамбул примет V Фестиваль культуры этноспорта
  27. Бухара объявлена «Молодежной столицей тюркского мира»
  28. Наследный принц Ирана Реза Пехлеви обратился к народу из Вашингтона
  29. День турецкого завтрака состоялся в Варшаве
  30. Sevil Kərimova: Sənət zehnimin, ruhumun, həyatımın bir hissəsidir.
  31. В Стамбуле задержаны сотрудники спецслужб Ирана, готовившие атаки на туристов из Израиля
  32. "Неделя турецкой кухни" в мире
  33. Страны, охваченные "Арабской весной": 11 лет нестабильности
  34. Чего добился Азербайджан в туристической сфере
  35. Отмывание денег: трансграничный сценарий памирского вопроса
  36. Неожиданная отставка депутатов-садристов грозит повергнуть страну в хаос
  37. Турция не так просто мешает расширению НАТО — Project Syndicate
  38. İran:ŞEYTANLARIN İŞİDİR
  39. Ливан и Израиль: новый виток напряженности на фоне разногласий по морским границам
  40. Эрдоган ставит НАТО на колени
ОПРОС

Где будете встречать Новый год?


 
«    Июнь 2022    »
ПнВтСрЧтПтСбВс
 12345
6789101112
13141516171819
20212223242526
27282930 
ГАЛЕРЕЯ