Ethnoglobus » ИСТОРИЯ И ОБЩЕСТВО » 1905-1906-جی ایللر کوتلوی قیرغین‌لار

1905-1906-جی ایللر کوتلوی قیرغین‌لار

image


Foto:google

1905-1906-cı illər kütləvi qırğınlar

Dr., Doç. Sübhan Talıblı 

 

سبحان طالیبلی،    

دوکتور، دوسئنت

 

-جی ایلده جعفر جاببارلینین باکیدا تؤردیلمیش قیرغین‌لارا عاید “1905-جی ایل” پیئسی

 1905-1906-جی ایللرده جنوبی قافقازدا تؤره‌دیلن قیرغین‌لاری ماهیت اعتباریله ائرمنی‌لرین 20-جی عصرده آذربایجان‌لی‌لارا قارشی مرحله‌لرله حیاتا کئچیردیک‌لری ائتنیک تمیزلمه سیاستی‌نین ترکیب حیسه‌سی‌دیر. بؤیوک دؤولت‌لرین هرطرفلی دسته یی ایله ائرمنی سلاح‌لی دسته‌لری‌نین جنوبی قافقازدا تؤرتدیک‌لری غارت‌لر، سویغونچولوق، کوتلوی قیرغین‌لار، تئررور آکت‌لاری و قتل عام‌لار باره‌ده او دؤورون یئرلی و خاریجی مطبوعاتیندا، آیری-آیری مؤلف‌لرین اثرلرینده، خاطرلرینده تاریخی فاکت‌لار مؤوجوددور. تدقیقات‌لاردان، آرشیو ماتئریال‌لارین‌دان، او دؤورکی مطبوعات‌دان، یئری‌لی و خاریجی مؤلفی‌لرین اثرلرین‌دن معلوم اولور کی، ائرمنی‌لر 19051906-جی ایللرده جنوبی قافقازین 14 قضاسیندا (ایروان، ناخچیوان، شرور-دره لیه ز، ائچمیدزین، آلئکساندروپول، سورمه‌لی، شوشا، جاوانشیر، جبراییل، زنگه زور، گنجه، قازاخ، ارش، بورچا‌لی) و 8 شهرینده (باکی، ایروان، ناخچیوان، گومرو، شوشا، گنجه، قازاخ، تیفلیس) ائتنیک تمیزلمه و کوتلوی قتل عام‌لار تؤرتمیش‌لر. 1905-1906-جی ایللر سویقیریم‌لاری زامانی جنوبی قافقازدا 286 کند ویران ائدیلمیش و 8 شهر داغینتی‌لارا معروض قالمیش‌دیر. سویقیریم‌لار زامانی کند و شهرلرین تقریباً 200-و آذربایجان‌لی یاشاییش منطقه‌لری داغیدیلمیش و خارابالیغا چئوریلمیش، 15 مین‌دن آرتیق عائله (تقریباً 100 مین نفر) ائو-ائشیگین‌دن دیدرگین دوشموش، 10 مین نفردن آرتیق اینسان تلفاتی اولموش‌دور

همین فاکت‌لاری ائرمنی مؤلف‌لری‌نین اؤزلری ده اعتراف‌لار ائدیردیلر. 19051906-جی ایللر سویقیریم‌لاری زامانی ائرمنی‌لرین تؤرتدیک‌لری وحشی‌لیک‌لر باره‌ده اصل آدی هوواننئس تئر-مارتیروسیان اولان، لاکین اثرلرینی “آ-دو” ایمضاسی ایله چاپ ائتدیرن ائرمنی مؤلف‌لی‌نین 1907-جی ایلده ایرواندا ائرمنی دیلینده چاپ ائدیلن ایری حجم‌لی “قافقازدا ائرمنی-تورک توققوشما‌لاری (1905-1906-جی ایللر) سندلی، ایستاتیستیک، توپوقرافیک ایضاحلارلا[1]” اثرینده 1905 1906-جی ایللرده جنوبی قافقازین 12 قضاسیندا و 7 شهرینده باش وئرن قیرغین‌لار باره‌سینده خرونولوژی آردیجیل‌لیقلا معلومات وئرمیش‌دیر. ائرمنی مؤلفی ایستئپان زاواریان 1907-جی ایلده سانکت-پئتئربورقدا چاپ ائدیلن “قاراباغین اقتصادی شرایطی و 19061907-جی ایللر آجلیغی” اثرینده قئید ائدیر کی، 19051906-جی ایللرده شوشا قضاسیندا 12، جاوانشیر قضاسیندا 15، جبراییل قضاسیندا 5، زنگه زور قضاسیندا 43 موسلمان کندی،[2] عومومی‌لیکده ایسه همین بؤلگه‌لرده ائرمنی‌لر طرفین‌دن 75 کند داغیدیلمیش‌دیر. اثرلرینی “لئو” ایمضاسی ایله چاپ ائتدیرن ائرمنی تاریخ‌چی‌سی، اصلن شوشا‌دان اولان آراکئل باباخانیان 1925-جی ایلده تیفلیسده ائرمنی دیلینده ایشیق اوزو گؤرن “آنچیالیچ” (“کئچمیش‌دن”) آدلی اثرینده یازیر: “داشناکسوتیون”چولار زنگه زور قضاسیندا و دیگر قضا‌لارین کندلرینده ائله دهشت‌لی زوراکی‌لیق‌لار تؤرتدی‌لر کی، بونون تاریخده مثلی-برابری اولماییب. داشناک‌لار قاراباغدا “ائرمنیستان” یاراتماقلا، تورک‌لره قارشی “سیل-سوپور” سیاستی حیاتا کئچیریردی‌لر. لئونارد رامسدئن هارتیللین مؤلف‌لیگی ایله 1928-جی ایلده آبش-ین ایندیاناپولیس شهرینده چاپ ائدیلن “مئن آرئ لیکئ تهات” (“اینسان‌لار بئله ایمیش”) کیتابی هووانئس آپرئسیانین خاطره‌لری اساسیندا قلمه آلینمیش‌دیر. بو کیتابین ایکینجی آدی “19181920-جی ایللر آذربایجان حادثه‌لری بیر ائرمنی‌نین خاطره‌لرینده” آدلانیر. آذربایجان‌لی‌لارلا ائرمنی‌لرین قاریشیق شکیلده یاشادیق‌لاری خانکندیده 1892-جی ایلده دوغولان، ایلک تحصیلینی شوشادا آلان هووانئس آپرئسیان اؤز خاطره‌لرینده 19051906-جی ایللر و 19181920-جی ایللرده ائرمنی سلاح‌لی دسته‌لری‌نین قاراباغدا، ایروان قوبئرنیاسیندا و قارص ویلایتینده تؤرتدیک‌لری قیرغین‌لار و اینسانلیغا سیغمایان وحشی‌لیک‌لردن بحث ائدیر. ه.آپرئسیان خاطیرلاییر: “بو یئرلرین ساکین‌لری تورک‌لر و ائرمنی‌لردیر. اصلینده، بیر تورک یوردو اولان بو دیاردا ائرمنی‌لر گلمه ایدی‌لر. سایجا چوخلوق تشکیل ائدن موسلمان تورک‌لری آراسیندا بیر خریستیان آزلیغی حالیندا یاشاییردیق. ایرق-دین، عادت-عنعنه آیریلیق‌لارینین بو ایکی توپلوم آراسیندا یاراتدیغی مصافه هئچ زامان آرا‌دان گؤتورولمه میشدی.” آپرئسیان ائرمنی‌لرین روس اوردوسوندا خیدمت ائتدیک‌لرینی و یاخشی سیلاحلاندیق‌لارینی، ساکیت طبیعت‌لی تورک‌لرین ایسه عسگر آپاریلمادیق‌لارینی و بیچاق‌دان باشقا سلاح‌لارینین اولمادیغینی قئید ائدیر. 19051906-جی ایللر قیرغین‌لارین‌دان بحث ائدن آپرئسیان یازیر: “آرا بیر قدر ساکیتلشن کیمی، شوشانی یئنه گؤردوم. شهرین تورک محله‌سینده داش-کسک ییغین‌لارین‌دان باشقا بیر شئی قالمامیشدی. بوتون ائولر یاندیریلمیش، ساکین‌لری اؤلدورولموشدو. عینی حال خانکندی‌ده کی تورک محله‌سی‌نین ده باشینا گلمیشدی[3]” .

قئید ائدک کی، ائرمنی داشناک‌لاری تاریخی آذربایجان تورپاق‌لارینا یئرلش‌دیریلن گون‌دن[4] [5]تئررور، قتل عام و سویغین‌چی‌لار ائتمیش‌لر. بئله کی، “ائرمنی تشکیلات‌لارینین حرکت‌لری نتیجه‌سینده جنوبی قافقاز تئررورچو قروپلاشما‌لارلا دولموشدو. اونلار فعالیت‌لرینی بورادا داها دا گئنیشلندیرمیشدی‌لر.[6] 1904-جو ایل اوکتیابرین 6-دا شوشادا ژاندارما ظابطی پودشیوالوو، نویابر آییندا شوشا 2-جی حیسه‌نین پریستاوینین ترجومه‌چی‌سی حاجییئو اؤلدورولدو. آمازاسپ سروانچتیان نویابرین 10- دا آلئکساندروپول شهر پولیس پریستاوی ناشانسکینی اؤلدوردو. دئکابر آییندا پولیس ایشچی‌سی ساخاروو، شوشادا وئرگی اینسپئکتورو شئرباکوو، ائرمنی ایشینه خیانت ائتدیگی اوچون نوخادا وارتانوو، تئررور تشکیلات‌لارینا پول وئرمدیگی اوچون باکیدا تاجیر آ.آداموو ائرمنی تئررورچولاری طرفین‌دن قتله یئتیریلدی‌لر. کارصدا ژاندارما ایداره‌سی‌نین ترجومه‌چی‌سی قروزدئو، ائچمیادزین قضاسیندا ائرمنی کیلسه‌سی‌نین املاکینی محافظه ائدن ساوین، ائشمیادزین شهرینده محافظه‌چی قونچارئنکو، واقارشاپات کندینده مولک آلماق ایسته‌ین ائرمنی ایستئپان کئقاموو، کارس ویلایتینده ائرمنی کیلسه‌سی‌نین مولکونون دؤولت خزینه‌سینه کئچمه‌سینه دایر مکتوبا ایمضا ائدن بیر ائرمنی، ائچمیادزین پریستاوی قولیئ‌لی، داشناکسوتیونون پلان‌لارینی حاکمیت اورقان‌لارینا وئردیگی اوچون ائچمیادزینده کوچه‌ده بیر ائرمنی آروادی ایله بیرلیکده، کارصدا پولیس ایشچی‌سی خئرخولیدزئ ائرمنی تئررورچولاری طرفین‌دن اؤلدورولدولر”. [7]

1905-1906-جی ایللر ائرمنی-موسلمان ایغتیشاش‌لاری نتیجه‌سینده ایروان و یئلیزاوئتپول (گنجه) قوبئرنیا‌لاری اراضی‌سینده 200-دن آرتیق آذربایجان‌لی یاشاییش منطقه‌سی‌نین ویران ائدیلمیش، اها‌لی‌سی ائتنیک تمیزلنمه‌یه و کوتلوی قیرغین‌لارا معروض قالمیش‌دیر. ایروان قضاسینین آشاغی قمرلی کندینده آنا‌دان اولان او.هاروتیونیان 1956-جی ایلده ایرواندا روس دیلینده چاپ اولونموش “ووسپومینانیئ” مئمواریندا شاهیدی اولدوغو قمرلی بؤلگه‌سینده داشناک‌لارین تؤرتدیک‌لری وحشیلیک‌لردن بحث ائدیر. او، داشناک‌لارین “داها چوخ تورکو اؤلدور، تالان ائت، هئچ کیمه رحم ائتمه!” شعاری آلتیندا حرکت ائتدیک‌لرینی یازیر. او.هاروتیونیان داشناک‌لارین ائرمنی کندلرینی گزه‌رک اهالینی سیلاحلاندیردیق‌لارینی، دینج موسلمان اها‌لی‌سینی اؤلدوردوک‌لرینی و کندلری یاندیردیق‌لارینی یازیر. او.هاروتیونیان داشناک‌لارین سلاح ساری‌دان کورلوق چکمه دیک‌لرینی، جانیشین وورونسووداشکووون خصوصی ایجازه‌سی و ائرمنی یئپیسکوپ‌لاری خورئن و سورئنین مووکیل‌لری طرفین‌دن تأمین اولوندوق‌لارینی قئید ائدیر.  [8] 

والئهوغ‌لو ف. “تیفلیس قوبئرنیاسیندا آذربایجان‌لی‌لارا قارشی 1905-جی ایل کوتلوی قیرغین‌لاری” آدلی کیتابی گورجوستان میللی تاریخ آرخیوینده ساخلانیلان سندلر، رسمی یازیشما‌لار، تیفلیسده 1905-1906-جی ایللرده نشر اولونان گورجودیل‌لی “ایوئریا”، “تسنوبیس پورتسئ‌لی” (“معلومات ورقه‌سی”) و روسدیل‌لی “ووزروژدئنیه” (“دیرچلیش”)، “تیفلیسسکی لیستوک” (“تیفلیس ورقه‌سی”)، “نووویئ اوبوزرئنیئ” (“یئنی ایجمال”)، “کاوکاز” قزئت‌لری، ائله‌جه ده همین دؤورده یاشامیش تانینمیش اجتماعی خادیم‌لرین خاطره‌لری اساسیندا 1905-جی ایلده تیفلیس قوبئرنیاسیندا باش وئرمیش ائرمنی-آذربایجان‌لی موناقیشه‌سی حاقیندا تاریخی گئرچک‌لیک‌لرین اوزه چیخاریلماسین‌دان، اونون سبب و نتیجه‌لری‌نین اؤیرنیلمه‌سین‌دن عبارت‌دیر. اثرده بیرینجی روس اینقیلابی و ایلک قانلی ائرمنی-آذربایجان‌لی موناقیشه‌سی، غربی آذربایجاندا قتل عام‌لار، تیفلیس قیرغین‌لاری، بورچا‌لیدا خالق حرکاتی، صلح قورولتایی،  (20 فئورال  6 مارت 1906-جی ایل)، 1905-1906-جی ایل حادثه‌لری یازارلاریمیزن گؤزو ایله، گورجو و ائرمنی قزئت‌لری‌نین سؤز آتیشماسی، تیفلیسین بعضی کوچه، پروسپئکت و میدان‌لارینین XX 20-جی عصرین اول‌لرین‌ده کی و ایندیکی آدلاری و مسئله‌لر اؤیرنیلمیش‌دیر. مؤلف اثرده 22-30 نویابر 1905-جی ایلده تیفلیس شهرینده باش وئرمیش قان‌لی حادثه‌لرین گئنیش ایشیقلاندیریلماسی زامانی حادثه‌لرین خرونولوگیاسینی، تیفلیس قیرغینی ارفه‌سی و سونراسی جریان ائتمیش اجتماعی-سیاسی پروسئس‌لر و حادثه‌لری،  تیفلیس قوبئرنیاسیندا آذربایجان‌لی‌لارا قارشی 1905-جی ایل کوتلوی قیرغین‌لاری،  تیفلیس اولای‌لارینین جنوبی قافقازین دیگر شهر و بؤلگه‌لرینده، خصوصن ده اطراف قضا‌لاردا باش وئرمیش ائرمنی-آذربایجان‌لی توققوشما‌لاری ایله باغ‌لی‌لیغینی، اولای‌لاردا آدلاری چکیلن تاریخی شخص‌لرین کیم‌لیگی‌نین، ترجومه یی-حالینین دقیقلشدیریلمه‌سینی،  باش وئرن‌لره دایر گورجو ضیا‌لی‌لارینین و گورجو ایجتیماعیتی‌نین مؤوقعیی‌نین آیدینلاشدیریلماسینی؛ موضوعنون تدقیقینه ماکسیمال درجه‌ده بی طرف یاناشیلماسی و بونون اوچون ایستینادلاردا بیرباشا موناقیشه طرفی حساب اولونمایان قوروم‌لارا مخصوص گورجودیل‌لی و روس دیل‌لی منبع‌لره اوستونلوک وئرمیش‌دیر[9]

ائرمنی‌لرین تورک دوشمن‌چی‌لیگی، میللی و اقتصادی کاراکتئرلی ضدیت‌لر 1905-جی ایل فئورال حادثه‌لرینه گتیریب چیخاردی. اؤلکه‌دکی اینقیلابی حرکات ایسه اونا الوئریش‌لی زمین یارادیردی. ائرمنی‌لر اینقیلا بی حرکاتدا داها فال ایدی‌لر. باریت چللیی حالینا گلمیش جنوبی قافقازدا کوتلوی قیرغین‌لارین باشلاماسی اوچون یالنیز بیر بهانه لازیم ایدی. بئله بیر بهانه 1905-جی ایلده روسیادا قاریشیق‌لیق زامانی تاپیلدی. داشناکسوتیون بو قاریشیق‌لیق‌دان ایستیفاده ائده‌رک “ائرمنی مسئله‌سی”نین هل‌لی یولوندا داها بیر آددیم آتدی[10]

قئید ائدک کی، 1905-1906-جی ایللر ائرمنی-موسلمان داواسی، خصوصیله‌ده ائرمنی‌لر تورک-موسلمان اها‌لییه قارشی سویقیریم‌لار نتیجه‌سینده باکی شهرینده قیرغین‌لار: 1-جی باکی قیرغین‌لاری 6-9 فئورال 1905-جی ایلده؛ 2-جی باکی قیرغین‌لاری 20-30 آوقوست 1905-جی ایلده.؛ 3-جو باکی قیرغین‌لاری 20-25 اوکتیابر 1905-جی ایلده، ایروان شهرینده قیرغین‌لار: 1-جی ایروان قیرغین‌لاری 20-22 فئورال 1905-جی ایلده؛ 2-جی ایروان قیرغین‌لاری 23-26 مای 1905-جی ایلده؛ 3-جو ایروان قیرغین‌لاری 18 سئنتیابر 1905-جی ایلده؛ 4-جو ایروان قیرغین‌لاری 27 مای، 8-9 ایون 1906-جی ایلده.؛ ناخچیوان قضاسیندا قیرغین‌لار: ناخچیوان چایینین آشاغی حیسه‌سینده، هم ده شهرده جهری چایینین منبیینده 5-12 مای 1905-جی ایلده؛ ناخچیوان چایینین یوخاری حیسه‌سینده، الینجه چایینین منسبینده، شوروت کندی و گیلان چایی هؤوزه‌سینده 12-18 مای 1905-جی ایلده؛ ناخچیوان شهرینده 26-30 نویابر 1905-جی ایلده؛[11] شرور-درلیزده قیرغین‌لار: 29-31 مای 1905-جی ایلده شروردا؛ مای-یول 1905-جی ایلده درلیزده؛ اوکتیابر 1905-جی ایلده درلیزده؛ ایروان قضاسیندا قیرغین‌لار: 1905-جی ایلین مای-یون آیلاریندا؛ ائچمیدزین قضاسیندا قیرغین‌لار: 24 مای-5 یون 1905-جی ایلده؛ سورمه‌لی قضاسیندا قیرغین‌لار: 2-4 یون 1906-جی ایلده؛ گنجه شهرینده قیرغین‌لار: 18-23 نویابر 1905-جی ایلده؛ ارش قضاسیندا قیرغین‌لار: 28 نویابر 1905-جی ایلده؛ شوشا قضاسیندا قیرغین‌لار: 16-22 آوقوست 1905-جی ایلده؛ 12-22 یول 1906-جی ایلده؛ خوجا‌لیدا: آوقوست-نویابر 1905-جی ایلده؛ 12-18 یول 1906-جی ایلده؛ جاوانشیر قضاسیندا: 28 نویابر 1905-جی ایلده؛ زنگزور قضاسیندا: یون-دئکابر 1905-جی ایلده؛ 29 یول-29 آوقوست 1906-جی ایلده؛ قازاخ قضاسیندا: 18-28 نویابر 1905-جی ایلده؛ تیفلیس شهرینده: 20-29 نویابر 1905-جی ایلده باش وئرمیش‌دیر. [12]

1905-1906-جی ایللرده باش وئرمیش فاجعه‌لرین بیلاواسیطه شاهیدی اولموش مؤلف‌لرین اثرلری همین دؤور تاریخ‌شوناس‌لیغی، هم ده فاکت باخیمین‌دان چوخ موهوم منبع‌دیر. خصوصیله ده محمد سید اوردوبادی‌نین “قان‌لی ایللر” (1905-1906-جی ایللرده قافقازدا باش وئرمیش ائرمنی -موسلمان داواسینین تاریخی) و میر مؤحسون نووابین “1905-1906-جی ایللرده ائرمنی-موسلمان داواسی” [13] اثرلری همین قان‌لی حادثه‌لره ایستر تاریخی و علمی حقیقت‌لر باخیمین‌دان، ایسترسه ده فاکتیکی ماتئریال‌لارین زنگین‌لیگی باخیمین‌دان اهمیت‌لی‌دیر. بون‌دان باشقا چار روسیاسی دؤورونون آرخیو سندلری، آذربایجان رئسپوبلیکاسی تاریخ آرخیوی‌نین فوندلاریندا ساخلانیلان سندلر، آذربایجان و خاریجی مؤلف‌لرین آذربایجان، روس، ائرمنی و اینگیلیس دیلینده فاکتیکی ماتئریال‌لار اساسیندا یازدیق‌لاری اثرلر و دؤوری مطبوعاتدا ماتئریال‌لاری 1905-1906-جی ایللرده باش وئرمیش فاجعه‌لر حاقیندا معلومات اؤز عکسینی تاپمیش‌دیر.

خصوصیله قئید ائتمک لازیم‌دیر کی، آذربایجان رئسپوبلیکاسینین پرئزیدئنتی حیدر علیئوین 1998-جی ایل مارتین 26-دا “آذربایجان‌لی‌لارین سویقیریمی” حاقیندا وئردیگی فرمانینین ائرمنی‌لرین جینایتکار و تئررور عمل‌لری‌نین بئین الخالق تشکیلات‌لارا و دونیا ایجتیمایتینه چاتدیریلماسی باخیمین‌دان چوخ بؤیوک تاریخی، سیاسی و حقوقی رولو اولوب.[14] 1905-1906-جی ایللرده جنوبی قافقازدا تؤره‌دیلن قیرغین‌لار ماهیت اعتباریله ائرمنی‌لرین 20-جی عصرده آذربایجان‌لی‌لارا قارشی مرحله‌لرله حیاتا کئچیردیک‌لری ائتنیک تمیزلمه سیاستی‌نین ترکیب حیسه‌سی‌دیر.[15] 1905-1906-جی ایللر ائرمنی-موسلمان ایغتیشاش‌لاری نتیجه‌سینده ایروان و یئلیزاوئتپول (گنجه) قوبئرنیا‌لاری اراضی‌سینده 200-دن آرتیق آذربایجان‌لی یاشاییش منطقه‌سی ویران ائدیلیب، اها‌لی‌سی ائتنیک تمیزلنمه‌یه و کوتلوی قیرغین‌لارا معروض قالیب.  

فیکیرمجه، هم یئرلی، هم ده دونیا ایجتیمایتینه 1905-1906-جی ایللرده آذربایجان‌لی‌لارین کوتلوی قیرغین‌لارینی، 1918-جی ایلده آذربایجان‌لی‌لارین سویقیریمینین باش وئردیگی تاریخی شرایطی، تورک-موسلمان اها‌لییه قارشی تؤردیلمیش سویقیریمین سبب‌لرینی، ماهیتینی، نتیجه‌سینی، ائرمنی-داشناک، بولشئویک و خاریجی قوه‌لری‌نین تاریخی مقصدلرینی ائرمنی تجاووزکارلارینین چیرکین نیت‌لری‌نین حیاتا کئچیریلمه‌سینه هاوادارلیق ائدن رئگیونال و بئین الخالق قوه‌لرین مقصدلرینی، موستقیل آذربایجان رئسپوبلیکاسینین آذربایجان‌لی‌لارین سویقیریمی ایله باغلی حیاتا کئچیردیگی تدبیرلرین ماهیتینی و اهمیتینی، بئین الخالق عالمه آذربایجان‌لی‌لارین سویقیریمینا عاید تاریخی فاکت‌لاری ایضاح ائتمه یی، آذربایجان‌لی‌لارین سویقیریمینا عاید هم آذربایجان، هم ده خاریجی دیل‌لی منبع شوناسلیغا، تاریخشوناسلیغا، آرخیو ماتئریال‌لارینا، علمی ادبیاتا، دؤورو مطبوعاتا، فوتولارا، آخج-نین فؤوق العاده تحقیقات کومیسسیاسینین ماتئریال‌لارینی، ائله‌جه ده تاریخی سندلردن چیخیش ائده‌رک آذربایجان‌لی‌لارین سویقیریمینی بشرییته قارشی جینایت فاکتی کیمی اساسلاندیرماغی، باکی، قوبا، شاماخی، شرقی آنادولو، ناخچیوان، زنگه زور، سالیان، نئفتچالا، لنکران، ایروان، خوی، سالماس، اورمیا بؤلگه‌لری‌نین شهر، قصبه، کندلرینده و دیگر بؤلگه‌لرده باش وئرمیش سویقیریم‌لاری، 1920-جی ایل آپرئل ایشغالینی، 1948-1953-جو ایللرده آذربایجان‌لی‌لارین ایریوان‌دان دئپورتاسیاسینی، 1998-جی ایل حادثه‌لری، قاراباغ‌داکی ائرمنی ایشغا‌لی، تجاووزو و سوقیریم‌لاری حاقیندا تاریخی حقیقت‌لری اطرافلی شکیلده چاتدیریلماسی سؤن درجه موهوم و اهمیت‌لی‌دیر.                                                                                                                                

ادبیات:


[1] A-do. Qafqazda еrməni-türk toqquşmaları (1905-1906-сı illər). Sənəddli, statistik, topoqrafik izahlarla (еrməni dilində). Ayvazyanlar və Nazaryanlar mаtbəəsi. İrəvan, 1907.

[2] Mustafa N.Y. “Ermənilərin İrəvan quberniyasında və Zəngəzur qəzasında törətdikləri terror və qırğınlar: 1905-1906. Bakı: Elm və təhsil. – 2022. -  400 s.

[3] Mustafa N.Y. Azərbaycanlılara qarşı törədilən kütləvi qırğınlar barədə erməni etiraflar // Xalq qəzeti. - 2020. - 26 aprel. - № 80. - s. 7.

[4] Величко Василь Львович. Кавказ: русское дело и междуплеменные вопросы. (Санкт-Петербург. 1904). Баку: Элм. 1990.   – 224 c. 

[5] Шавров Н.Н. Новая угроза русскому делу в Закавказье: предстоящая распродажа Мугани инородцам. С. Петербург, 19l1.

[6] Чавчавадзе И. Армянские ученые и вопиющие камни. Баку, Элм, 1990, 148 с.

[7] Qasımlı M.C.“Erməni məsələsi”ndən “erməni soyqırımı”na: gerçək tarix axtarışında (1724-1920). – Bakı: Mütərcim, 2014. –  s. 83-84.

[8] Mustafa N.Y. Azərbaycanlılara qarşı törədilən kütləvi qırğınlar barədə erməni etiraflar // Xalq qəzeti. - 2020.- 26 aprel. - № 80. - s. 7. 

[9] Valehoğlu F. Tiflis quberniyasında azərbaycanlılara qarşı 1905-ci il kütləvi qırğınları. Bakı: Turxan NPB, 2013. – 240 s. 

[10] Qasımlı M.C. “Erməni məsələsi”ndən “erməni soyqırımı”na: gerçək tarix axtarışında (1724-1920). – Bakı: Mütərcim, 2014. –  s.  88

[11] Mustafayev A.N. Ermənistanın soyqırım və deportasiya siyasətində Naxçıvan. ADPU-nun nəşriyyatı, Bakı: 2013, s. 32-40 

[12] Cəbrayılov İ.H., Talıblı S.Ə. Azərbaycanlıların soyqırımı” (050113- “Tarix müəllimliyi ixtisası üçün”) fənninin proqramı. Bakı: BQU, - 2020, - s. 80-127.

[13] Mir Möhsün Nəvvab. 1905-1906-cı illərdə erməni-müsəlman davası. Bakı: Azərbaycan. nəşriyyatı, - 1993, -128 s.

[14] Talıblı S.Ə. Azərbaycanlılara qarşı törədilmiş soyqırımını tarixi mənbələr də sübut edir - https://sia.az/az/news/politics/861485.html

[15] Talıblı S.Ə. Ermənilərin Azərbaycana qarşı əsassız torpaq iddiaları və Dağlıq Qarabağ və ətraf rayonların işğalı. Tehran: “XUDAFƏRİN”; aylıq türkcə-farsca elmi, mədəni, ictimai dərgi, No 187, sentyabr 2020, s. 25-34. 


Fotolar:google


Mənbə:Xudafərin jurnalı


ДРУГИЕ НОВОСТИ
ВСЕ НОВОСТИ
15:13SÜLEYMAN STALSKİ "DƏRƏYƏ SU GƏLDİ DEYƏ"-СТIАЛ СУЛЕЙМАН "КlАМУ САДРА СЕЛНА ЛУГЬУЗ"15:06Dahi rus şairi haqqında yeni kitab - “Bəşəri poeziyanın əbədiyyət günəşi”12:26MƏHƏMMƏD HÜSEYN ŞƏHRİYARIN ANASI11:55Derheqa nivîskar Şamîlê Sêlim Esgerov (1928-20.05.2005)09:53Zümrüd Məmmədovanın yubileyinə həsr olunmuş elmi-seminar keçirilmişdir.19:58Европейские страны и палестинское государство: на пути к коллективному признанию?19:44İRADƏ MƏLİKOVANIN “MƏN FƏXR EDİRƏM Kİ, AZƏRBAYCANLIYAM” KİTABININ TƏQDİMATI KEÇİRİLİB20:13Бронзовый медальон Султана Мехмета Фатиха продан на аукционе в Лондоне за 1,4 миллиона фунтов стерлингов13:28Çöl adamının “fərqli” şüuru zamanı və məkanı müəyyən edir00:31İRANDA HAKİMİYYƏTİN YENİ SOSİAL BAZA AXTARIŞI19:15Türkiye, Greece strengthening mutual understanding on fighting terrorism: President Erdogan18:58Сможет ли Греция правильно оценить видение Турцией перспектив сотрудничества?18:48AZERBAYCAN DEMOKRAT FIRKASININ DEVLETÇİLİK SİYASETİ (1945-1946)18:25AZƏRBAYCAN DEMOKRAT FİRQƏSİNİN DÖVLƏTÇİLİK SİYASƏTİ (1945-1946-CI İLLƏR)19:41RUSİYA ATOM BOMBASI ATMAQLA, İRAN DA ONU YARATMAQLA TƏHDİD EDİR19:44Пробуждение природы в Турции отмечают традиционным цыганским фестивалем Какава21:20Güney Azerbaycan folklorunda halkın hayatı ve ulusal kimlik işaretleri21:123.Mikro Dünya Savaşı16:46Şərqşünaslıq İnstitutunda “44 günlük Vətən müharibəsi İran mediasında” kitabı çapdan çıxıb14:42MİLLİ ADƏT-ƏNƏNƏLƏRİN QORUNMASI MULTİKULTURALİZMİN BAŞLICA ŞƏRTİDİR14:35FARS SÖZÜ FƏ BU SÖZ OLAN SÖZ BİRLƏŞMƏSİ FARSLARIN MİLLİ KİMLİYİNİN QORUYUCUSUDUR17:21KANT VƏ TANRI MÖVCUDLUĞUNU SÜBUT ÜÇÜN PRAKTİKİ SƏBƏB17:09İRANIN DOSTU KİM, DÜŞMƏNİ KİM19:31ASELSAN меняет ситуацию в области радиоэлектронной борьбы13:21Новые горизонты в отношениях Турции и Ирака16:38В Центральной Азии появился запрос на новое региональное объединение10:59Закрыли ли Иран и Израиль вопрос взаимного противостояния?21:30Təzadlı İran19:52«Неожиданный шаг»: почему Таджикистан и Турция отменили безвизовый режим?13:46Иракские езиды отмечают Чаршама Сарсале (Çarşemа Serê Salê) «Праздник красной среды», в тяжелых лагерных условиях09:13Китайская философия: влияние на современную культуру и общество09:07Взгляды некоторых курдских писателей в отношении концепции Ницше о морали09:02Что можно ожидать от конфронтации Израиля с Ираном?20:17Экологи: Афганский канал Кош-Тепа ударит по водоснабжению всех стран в бассейне Амударьи18:15İranın əsl üzü22:59В Иране произошло нападение на военный объект КСИР и полицейские участки19:43ТЕОРИЯ КВАНТОВОГО СОЗНАНИЯ, ТРАНСЦЕНДЕНТНОСТЬ, КВАНТОВАЯ ПСИХОЛОГИЯ И КОРАНИЧЕСКИЕ АЯТЫ18:54İRANDA XALQ HÖKUMƏTİNİN XALQI VƏ ONUN "DÜŞMƏNLƏRİ"- DAXİLİ İSTİKBARI12:33«Пурым не свято, а троска не хвароба»: март 1924-го14:13Езиды отмечают праздник наступления нового года «Клоча Саре Сале»13:19Астрономы создали новую карту Вселенной с 1,3 млн сверхмассивных черных дыр18:13LƏZGİ ÇÖRƏYİ - ХЬРАН ФУ11:13Alagöz kəndində XIII əsrə aid Yəhudi (Xəzər?) qəbiristanlığı.21:38Что стоит за решением США построить порт в Газе?19:06İRAN ÖZ AMPLUASINDA20:44Цифровая зависимость ухудшает как физическое, так и психическое здоровье20:15Fransanın İrana qarşı tarixi düşmənçiliyi20:25С грустью вдыхая людей безразличие, Ангел страдает в собачьем обличии…21:58«ТРАДИЦИОННЫЕ КАЛЕНДАРНЫЕ ОБРЯДЫ ТАТАРСКОГО НАРОДА»21:12TATAR XALQININ BAHAR BAYRAMLARI22:59В Баку состоялся Фестиваль татарской кухни18:03Qonşun İran olsa12:35«Новруз» и «Эргенекон» в понимании наших предков11:30Русский праздник Навруз19:28Гагаузия меж двух огней: почему автономия оказалась в центре конфликта с Кишиневом.13:41Мэрцишор – мартовское очарование. О празднике, его символе, исторических находках, легендах и традициях13:18Казахстанский каллиграф, обучавшийся мастерству в Турции, представил свои работы в Астане20:55Армения, созданая как антиосманский и антиперсидский проект для современной России полностью утратил свое значение00:1528 февраля отмечается Всемирный день татарской кухни.16:24İRANIN SEÇİMSİZ SEÇKİLƏRİ16:18Межэтнические брачные союзы: чем они хороши или плохи16:41Novruzun ilk çərşənbəsi - Su çərşənbəsi günüdür16:05Казахстан превратился в важного торгового партнера ЕС в Центральной Азии17:50Айдар - особая традиция в Казахстане сохранять прядь волос на макушке у мальчиков14:06Англо-аргентинский территориальный спор вновь стал актуальным13:48İKİ TƏBRİZ ÜSYANI16:42Искусственно деформированный череп из некрополя Кухуроба22:02Ильхам Алиев: Тюркский мир - это наша семья21:50SEPAH MƏNTİQİ18:49İRAN DÜŞMƏNLƏRƏ “KİŞ(ŞAH)” DEYİB, “MAT” ETDİ16:31Турецкие ученые: Рост числа айсбергов в Южном океане - свидетельство изменения климата16:49ВРЕМЯ ЦВЕТЕНИЯ ЛЮБВИ16:37Почему Караван идет, ... или oбращение к российским ученым09:01Узбекистан создаёт новую национальную систему общественной безопасности09:00Узбекистан укрепляет основы политической стабильности, укрепляя межэтническое согласие и дружественную обстановку в Центральной Азии16:03Слово о Великом Устаде кумыкского народа15:04Праздник Саде в Иране: победа над силами тьмы, мороза и холода18:36Сагаалган (Цаган Сар) 2024: история и традиции буддийского праздника18:13Президент Монголии издал указ о продвижении музыкального инструмента морин хуур14:50Məhəmməd Əmin Rəsulzadə 140 (I yazı): Rəsulzadə və İran inqilabı11:28İran’da Türk Kimliği10:22Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti’nin Mavi Vatan’daki önemi nedir18:49გულნარა ინანჯის ცხოვრება საზღვრების გარეშე08:52KİÇİK ÇİLLƏ –YALQUZAQ ayı başlayır18:33Отношения Ирана и России: от исламской революции до наших дней (ЧастьIII)18:20Будет снят узбекско-азербайджанский фильм о Максуде Шейхзаде13:33LAZLAR KİMDİR?18:41В античном городе Дара в Турции найден канал возрастом 1500 лет13:37Фильм иранских режиссеров номинирован на премию «Золотой медведь» Берлинского кинофестиваля17:12Отношения Ирана и России: от исламской революции до наших дней (Часть II)16:50Отношения Ирана и России: от исламской революции до наших дней ( I часть)18:22Традиционные шоу в лесу баобабов в Сенегале предлагают туристам красочные фрагменты культуры страны18:42Первая пилотируемая космическая миссия - национальная гордость Турции15:38Страны Центральной Азии заявили о поддержке принципа «одного Китая»14:07Как талибы уничтожают память о самом известном полевом командире хазарейцев17:44RƏSULZADƏ – 140 “II Beynəlxalq Rəsulzadə Qiraətləri” 2.17:42RƏSULZADƏ – 140 “II Beynəlxalq Rəsulzadə Qiraətləri” 1.14:50Власти Казахстана исключили «Талибан» из списка запрещенных в стране организаций13:09Azər Cəfərov: Müasir İran cəmiyyəti iqtidarın bəhailərə qarşı talan və təzyiqlərinə qatılmır22:00İranda "Aşıqlar incəsənət ensiklopediyası"nın təqdimat mərasimi olacaq22:32В Украине ПЦУ впервые отмечает Рождество 25 декабря – а не 7 января11:29Gazze'deki savaşın Doğu Akdeniz'deki gaz sahalarının gelecekteki gelişimi üzerinde uzun vadeli sonuçları olabilir11:20Лефкоша отреагировала на шаги Южного Кипра по «Национальному морскому пространственному планированию»18:39İran milli kimliyində fars dili üçün yaranan təhlükə22:16Более 19,4 тысячи этнических казахов получили статус кандаса с начала года12:59TÜRKLERDE GÜNEŞE SAYGI: ÇİLE GECESİ19:31Разница империи и многонационального государства очень разительна с либеральным прочтением19:21Доходы Монголии от туризма впервые составили $1 млрд19:12Çılə id19:06“QARAQIŞ”, YƏNİ “BÖYÜK ÇİLLƏ” BAŞLAYIR20:28Pope Francis approves Catholic blessings for same-sex couples, but not for marriage20:04Papa Fransisk eyni cinsli izdivaclara İCAZƏ VERMƏYİB19:03Навруз как феномен мировой культуры. Часть II19:02Навруз как феномен мировой культуры. Часть I19:00Еврейская культура не всегда была ответом на нееврейскую культуру18:45Mossad's assassination threat and the reaction of Turkish intelligence16:30Vision of ‘Türkiye's century’: Türkiye as a system-building actor16:10В Москве прошла конференция: «Народы Молдовы в России - дружба на века».18:25Türkiye'nin ilk uzay yolcusu Gezeravcı'nın 9 Ocak'ta uzaya gönderilmesi planlanıyor16:10Sovet-İran danışıqlarının müvəffəqiyyətlə başa çatdırılması12:24В турецкой Конье чтят наследие великого поэта-мистика «Мевляны»12:19Никто из официальных лиц и спортивных чиновников России и Беларуси на Олимпиаду не будут приглашены16:15Узбекистан устремлен к «зеленой» экономике16:08Обеспечение конституционных прав граждан - основной вектор реализации социальной политики Узбекистана15:57Конституционные основы развития свободной рыночной экономики в Узбекистане15:46Усиление конституционных основ деятельности национальных институтов по правам человека в Узбекистане15:30Конституция Узбекистана в новой редакции — правовая основа устойчивого развития18:24Enhancing the Guarantees of Human Rights Protection in the New Constitution of Uzbekistan18:16Усиление гарантий защиты прав человека в новой Конституции Узбекистана11:13Uzbekistan is fortifying the foundations of political stability by strengthening interethnic harmony and friendship in Central Asia11:04Uzbekistan is creating a new national public security system21:40TÜRK BOYLARINDA KAMÇI21:50Президент Молдовы: Наш путь с Румынией общий – наше место вместе в ЕС21:41Klaipėdos I. Kanto viešosios bibliotekos direktorė Renata Rudienė: „Gimtasis Lazdijų kraštas visada užims dalelę širdies“13:44Xanlar Həmidin yeni şerləri "Ethnoglobus.az"-ın təqdimatında12:59Qarabağ xanlığı və ləzgilər11:21Антропологические материалы из Хошбулага (Азербайджанская Республика)18:08İnqilabçılar diyarı İran20:23Смерть и эволюция человека16:02Захватчики "Галактики": станут ли хуситы новой военной силой в Красном море17:00УРАРТСКАЯ «ДВОРЦОВАЯ КЕРАМИКА» НА ПОСЕЛЕНИИ ХУДУТЕПЕ (АЗЕРБАЙДЖАНСКАЯ РЕСПУБЛИКА)17:0640 yıllık varlık mücadelesi: KKTC dimdik ayakta11:46В Тегеране спорят о вариантах участия в войне против Израиля20:01İSLAM VƏ ƏRƏB DÜNYASININ HƏMAS- İSRAİL MÜHARİBƏSİNƏ MÜNASİBƏTİ14:38ИЗ ИСТОРИИ ИЗУЧЕНИЯ ТАЛЫШСКОГО ЯЗЫКА13:58Чи чIалан куьгьне къатар18:39Влияние Мирзы Фатали Ахундова на судьбу родного народа оказалось безмерным.18:28“EGYPTIAN STATUE”, REVEALED IN THE SOUTH-EASTERN REGION OF AZERBAIJAN, IN THE SYSTEM OF ANCIENT CULTURAL AND TRADE RELATIONS12:42Şöhrətpərəstlik bəladır20:14TALIŞ - MUĞAN BÖLGƏSİ ARXEOLOJİ TƏDQİQATLARDA11:10В Таджикистане официально и одновременно работают посольства двух афганских правительств10:56İsrail -Həmas qarşıdurması və fürsətcil İran14:34Институт Гэллапа признал Таджикистан самой безопасной страной в мире14:27Ташкентский саммит: новые перспективы для широкого сотрудничества стран ОЭС14:06Ethnic Russian Men Disappearing in Heartland and Being Replaced by Immigrants, Demographers Say13:58Ashgabat May Soon Follow Baku in Defining Ties with Turkey with the Formula ‘One Nation, Two States,’ Turkish and Russian Commentators Say15:43История жизни героя первой Карабахской войны издана в виде книги в Казахстане15:33Türk Devletleri Teşkilatı Zirvesi: 21. yüzyıl bir Türk yüzyılı olabilir mi?14:01Karabakh victory: Enhanced cooperation in region18:41Южно-Китайское море: новый зигзаг конфронтации?13:32В Стамбуле состоялся медиа-саммит информагентств тюркских государств14:51На острове Корфу хранятся артефакты культурного наследия Узбекистана12:29Azərbaycanca-haputca lüğət dərc olunub12:23Azərbaycanda "Talış dili" dərsliyi dərc olunub16:06Большая Евразия и Великий Туран: возможно ли взаимодействие?11:27В Китае открылся футуристичный Музей научной фантастики11:06Люди по всей Европе тысячелетиями ели «пищу маргиналов»20:32Древние карты Казахского государства показали на выставке17:22В Каратальском районе открыт новый историко-краеведческий музей17:02В Азербайджане продолжаются учения «Мустафа Кемаль Ататюрк - 2023»19:10Армия Израиля атаковала объекты «Хезболлы» на юге Ливана19:02«Хезболла» сообщила о новых атаках против Израиля18:56Türkiye’deki kazılarda yeni Hint-Avrupa dili keşfedildi19:46İRAN-AMERİKA MÜHARİBƏSİ19:24Истории казахстанских азербайджанцев19:16Как живут казахи в Азербайджане18:57Байден: Израиль не причастен к удару по больнице в Газе21:28KİMİN ƏRAZİSİ, KİMİN İQTİSADİYYATI DAHA BÖYÜKDÜR?12:49“Milli-mənəvi dəyərlərin və ictimai davranış qaydalarının təbliği” mövzusunda tədbir keçirilib12:15„Hamasi liidritel pole Gaza jaoks normaalset elu vaja, nemad elavad välismaal.“ Politoloog selgitab, kus on tänase konflikti juured11:26Why has the Gaza ground invasion been delayed since Friday?10:48Fələstin Dövlətinin Azərbaycan Respublikasındakı Səfiri Nassir Abdul Karim Abdul Rahimin bəyanatı10:40Statement by the Ambassador of the State of Palestine to Azerbaijan Nassir Abdul Karim Abdul Rahim18:02Жители Баку знакомятся с казахской культурой17:57Bakı sakinləri qazax mədəniyyəti ilə tanış olurlar17:51Баку тұрғындары қазақ мәдениетімен танысуда17:57Русский язык в школах стран ЕАЭС и Азербайджана17:50Израиль впервые с 2006 года применил РСЗО в Газе17:41Из каких стран ЕАЭС в Азербайджан чаще всего приезжают туристы18:37Азербайджанская полиция несет службу на пунктах, освобожденных российскими миротворцами в Карабахе18:211941-1946-cı illərdə Cənubi Azərbaycanda xalqın milli özünüdərk prosesinin yüksəlişi və Azərbaycan dilinin mövqeyi18:14Rza Azəri: Mühüm bir sənəd14:26Fələstin Xarici İşlər və Qürbətçilər Nazirliyinin Bəyanatı21:02Труби шофар!!!13:49ХАМАС объявил Израилю войну14:40На Ташкентском кинофестивале состоялся форум культурной организации ТЮРКСОЙ14:24İRANDA KAPİTALİST, YOXSA XALQ HÖKUMƏTİDİR?11:34“Milli-mənəvi dəyərlərin və ictimai davranş qaydalarının təbliği” mövzusunda tədbir keçirilib.13:30İSLAM İLƏ XRİSTİANLIQ ARASINDA SÜLHÜN ELÇİSİ - ASSİZİLİ FRANSİSK18:57По случаю праздника Середины осени и Дня образования КНР оффшорные беспошлинные продажи в провинции Хайнань составили 426 млн юаней
САМОЕ ЧИТАЕМОЕ
  1. İranın əsl üzü
  2. Экологи: Афганский канал Кош-Тепа ударит по водоснабжению всех стран в бассейне Амударьи
  3. ТЕОРИЯ КВАНТОВОГО СОЗНАНИЯ, ТРАНСЦЕНДЕНТНОСТЬ, КВАНТОВАЯ ПСИХОЛОГИЯ И КОРАНИЧЕСКИЕ АЯТЫ
  4. «Неожиданный шаг»: почему Таджикистан и Турция отменили безвизовый режим?
  5. Иракские езиды отмечают Чаршама Сарсале (Çarşemа Serê Salê) «Праздник красной среды», в тяжелых лагерных условиях
  6. В Иране произошло нападение на военный объект КСИР и полицейские участки
  7. Təzadlı İran
  8. Взгляды некоторых курдских писателей в отношении концепции Ницше о морали
  9. В Центральной Азии появился запрос на новое региональное объединение
  10. Закрыли ли Иран и Израиль вопрос взаимного противостояния?
  11. Китайская философия: влияние на современную культуру и общество
  12. ASELSAN меняет ситуацию в области радиоэлектронной борьбы
  13. FARS SÖZÜ FƏ BU SÖZ OLAN SÖZ BİRLƏŞMƏSİ FARSLARIN MİLLİ KİMLİYİNİN QORUYUCUSUDUR
  14. Что можно ожидать от конфронтации Израиля с Ираном?
  15. İRANIN DOSTU KİM, DÜŞMƏNİ KİM
  16. KANT VƏ TANRI MÖVCUDLUĞUNU SÜBUT ÜÇÜN PRAKTİKİ SƏBƏB
  17. Новые горизонты в отношениях Турции и Ирака
  18. Бронзовый медальон Султана Мехмета Фатиха продан на аукционе в Лондоне за 1,4 миллиона фунтов стерлингов
  19. MİLLİ ADƏT-ƏNƏNƏLƏRİN QORUNMASI MULTİKULTURALİZMİN BAŞLICA ŞƏRTİDİR
  20. Güney Azerbaycan folklorunda halkın hayatı ve ulusal kimlik işaretleri
  21. Пробуждение природы в Турции отмечают традиционным цыганским фестивалем Какава
  22. Şərqşünaslıq İnstitutunda “44 günlük Vətən müharibəsi İran mediasında” kitabı çapdan çıxıb
  23. Сможет ли Греция правильно оценить видение Турцией перспектив сотрудничества?
  24. İRANDA HAKİMİYYƏTİN YENİ SOSİAL BAZA AXTARIŞI
  25. 3.Mikro Dünya Savaşı
  26. AZƏRBAYCAN DEMOKRAT FİRQƏSİNİN DÖVLƏTÇİLİK SİYASƏTİ (1945-1946-CI İLLƏR)
  27. Türkiye, Greece strengthening mutual understanding on fighting terrorism: President Erdogan
  28. RUSİYA ATOM BOMBASI ATMAQLA, İRAN DA ONU YARATMAQLA TƏHDİD EDİR
  29. AZERBAYCAN DEMOKRAT FIRKASININ DEVLETÇİLİK SİYASETİ (1945-1946)
  30. Zümrüd Məmmədovanın yubileyinə həsr olunmuş elmi-seminar keçirilmişdir.
  31. Çöl adamının “fərqli” şüuru zamanı və məkanı müəyyən edir
  32. İRADƏ MƏLİKOVANIN “MƏN FƏXR EDİRƏM Kİ, AZƏRBAYCANLIYAM” KİTABININ TƏQDİMATI KEÇİRİLİB
  33. Европейские страны и палестинское государство: на пути к коллективному признанию?
  34. Derheqa nivîskar Şamîlê Sêlim Esgerov (1928-20.05.2005)
  35. MƏHƏMMƏD HÜSEYN ŞƏHRİYARIN ANASI
  36. SÜLEYMAN STALSKİ "DƏRƏYƏ SU GƏLDİ DEYƏ"-СТIАЛ СУЛЕЙМАН "КlАМУ САДРА СЕЛНА ЛУГЬУЗ"
  37. Dahi rus şairi haqqında yeni kitab - “Bəşəri poeziyanın əbədiyyət günəşi”
ОПРОС

Где будете встречать Новый год?


 
«    May 2024    »
B.e.Ç.a.ÇC.a.CŞB
 12345
6789101112
13141516171819
20212223242526
2728293031 
ГАЛЕРЕЯ