“Qarının borcu”, “Danaqıran”, yoxsa “Pasxa”?

image

AMEA Arxeologiya, Etnoqrafiya və Antropologiya İnstitutunun

 aparıcı elmi işçisi, t.ü.f.d., dosent Bəhmən Fazil oğlu Əliyev

 

“Qarının borcu”, “Danaqıran”, yoxsa “Pasxa”? Hava yenidən soyuyub, külək əsir, sanki qış yenidən qayıdıb. Havanın soyuq, çənli-dumanlı keçməsini xristianların “Pasxa”, yəhudilərin “Pasxey” bayramı ilə əlaqələndirənlərin nəzərinə!

 

Əhməd Cavad təxminən 80 il əvvəl “Qarının borcu” haqqında şeir yazıb “Boz ay”dan sonrakı günləri xalq “Qarayaz”, “Leysan” ayı adlandırıb. Torpaq hələ tam göyərməyib, bəzi yerlərdə yaz şumu aparılıb və ya şuma hazırlıq görülür. Xalq təqviminə görə “biçinə yüz əlli gün” qalıb. Bir tərəfdən də döl ayıdır. Soyuq hələ canımızdan çıxmayıb, hərdən qış özünü yada salır.

 Yanvar, fevral ayındakı kimi qaz pulu ödəyirik... Qarayazda ən çox yadda qalan “Qarının borcu” (təxminən 15 aprelədək) və ya “Danaqıran” adlandırılan günlərdir. Çox yəqin ki, bu günlər təbiət hadisələri, iqlimlə sıx bağlıdır, xalq isə bunu əfsanələşdirib, mifləşdirib...

 

“Qarının borcu” haqqında əfsanəyə görə, yazın gəlməsinə sevinən qarı başlayıb oynayıb-oxumağa: Qış gözünə barmağım, Yaza çıxdı, oğlağım.

Qışın bu sözlərə acığı tutur. Zalım qış! Qarıdı də! Deyib, deyib də... Sanki neçə ay idi ki, qışın camaatı dondurması az imiş...Qış yazdan 3 gün borc istəyir. Sadəlövh yaz...Fikirləşib ki, hərdən qış da mənə borc gün verir. Daha deməyib ki, qış qışdır, onda insaf deyilən şey yoxdur...

 

Qarı olanlardan xəbərsizmiş, nə bilsin ki, qış onun oğlaqlarına tor qurub. Səhər hava yaxşı imiş, qarı oğlaqlarını örüşə buraxır. Zülmkar qış bütün qəzəbini qarının oğlaqlarının üstünə tökür. Qar yağır, çovğun başlayır, qarının oğlaqları yolu azır, soyuqdan, şaxtadan donub ölürlər. Yazıq qarı oğlaqları böyüdəcəyinə, dıbır olacağına ümid edirdi. Dolanacaqdı, keçiləri artacaqdı.

 

Boş yerə deməyiblər ha, “keçi kasıbın inəyidir”. Böyük şairimiz Əhməd Cavad təxminən 80 il əvvəl “Qarının borcu” şeirində xalqımızın ruhunu əks etdirib:

 

Yaz gəlmişdi, qış getmişdi, Gün çıxmışdı, ot bitmişdi.

Qarı Nənə sevinmişdi, Oğlaqları Yaza çıxmış;

 Yaz hələlik təzə gəlmiş, Qış hələlik təzə çıxmış.

Qarı Nənə qarlı qışın Qar kürkünü tullamışdı.

 

 Arxasınca, dönməz deyə

 Bir söyüş də yollamışdı:

 -Yaza cıxdı oğlaqlarım, Qış gözünə barmaqlarım...

Sən deməynən o qart qışın Bir hiyləsi varmış hələ;

 

Bir fəsadı, bir tufanı, Bir fitnəsi varmış hələ.

Qəlbi təmiz gözəl

Yazdan Tək üçcə gün o borc almış.

Bu üç gündə çovğun salmış,

Görünməmiş tufan salmış,

-Şaxta salmış, boran salmış!

O sevimli oğlaqları Çöldə tutub öldürmüşdü.

O, qarıya ibrət üçün Öz zərbini bildirmişdi.

 

ÇOX YAXŞI KI, KEÇI HƏLƏ ÇIXMAYIBMIŞ O GÜN ÇÖLƏ. QARI NƏNƏ AĞLADIQCA, DEYIRMIŞ KI, HEÇ ÇƏKMƏ QƏM; QIŞ ÜÇ OĞLAQ APARDISA, MƏN BEŞ OĞLAQ VERƏCƏYƏM!..

YAZ YOLUNDA ŞƏHID OLMUŞ, ÜÇ ÇƏPIŞIN BEŞ BACISI OYNAYARAQ ÇIXDI ÇÖLƏ. QARI NƏNƏ GÜLƏ-GÜLƏ DEDI: “GET, GET, EY QARLI QIŞ, ATDIM SƏNIN DALINCA DAŞ.

 Əhməd Cavadın bu şeiri bir daha göstərir ki, ədəbiyyat xalqın ruhudur. Öz ədəbiyyatını sevənin, bilənin ruhu olur. ...

“Qarının borcu”ndan 15 gün keçəndən sonra deyərdilər ki, yazın “qırxı” çıxdı. “Yazın qırxı” çıxandan sonra yaz şumu başlayardı. Xalq təqviminə görə yazın son dövrü 20 gün davam edir və bu müddətə “qızılgül” dövrü də deyilirdi. “Qızılgül” dövrü “arpa biçini” və ya “arpaya cin çəkilən” dövr kimi də tanınır. Tarixən Bakıda və bəzi bölgələrimizdə Novruzdan sonra “Güləkən” mərasimi keçirilib, qızılgül, müxtəlif güllər əkilib... ....Qart, qaniçən, işğalçı, həyasız, yalançı düşmən hələ də yaxamızdan əl çəkmir, üstəlik, dünyanı da qana çalxalayır. Allah bizə kömək olsun, gün gəlsin ki, qart düşmənin dalınca elə daş atılsın ki, çəkilsin getsin öz meşələrinə, bir də gün üzünə çıxmasın...

 

ДРУГИЕ НОВОСТИ
ВСЕ НОВОСТИ
21:13"Неделя турецкой кухни" в мире20:45Азербайджанский Шамахы избран «Туристической столицей тюркского мира»20:22Фестиваль TEKNOFEST вызвал большой интерес у жителей и гостей Баку19:26"İlahiyyatçılar üçün ərəbcə-azərbaycanca lüğət" işıq üzü görüb19:19ALLAH ALİ ŞƏXS VEDA ƏDƏBİYYATINDA AŞAĞIDAKI KİMİ TƏSVİR EDİLİR...!18:32Vətəndaş cəmiyyətləri də “Konflikt və post-konflikt ölkələrin media şəbəkəsi”nə qoşulur22:03Media tərəfsiz, qərəzsiz və obyektiv ola bilərmi? - Təcrübəli jurnalistlərin baxışı21:33Башня Бурана - историческая достопримечательность севера Кыргызстана21:22Об отношении Турции к политике расширения НАТО11:06Azərbaycan-İraq Mədəni Əlaqələr İB-nin “Yalnız İrəli” filminin İctimai baxışı və Təqdimat Mərasimi22:47Россия впервые за войну в Сирии атаковала израильский истребитель – почему?19:01САМОЕ КРУПНОЕ ВЫСТУПЛЕНИЕ ЮЖНОАЗЕРБАЙДЖАНЦЕВ В НАЧАЛЕ ХХI ВЕКА( К МАЙСКИМ СОБЫТИЯМ 2006 ГОДА) ЧАСТЬ II18:37САМОЕ КРУПНОЕ ВЫСТУПЛЕНИЕ ЮЖНОАЗЕРБАЙДЖАНЦЕВ В НАЧАЛЕ XXI ВЕКА( К МАЙСКИМ СОБЫТИЯМ 2006 ГОДА) Часть I11:32ATİB-in ÜMUMİ YIĞINCAĞI KEÇİRİLDİ13:41Что хочет Турция за снятие вето на расширение НАТО13:38Приложила ли Россия руку к вето Турции относительно Финляндии и Швеции?13:17Мераб Чухуа: «Геноцид черкесов остается на повестке дня»12:45Седакьет КЕРИМОВА: ИТИМ20:52Турция отмечает 103-ю годовщину начала Национально-освободительной борьбы20:18Cəlilabad abidələri14:43Чем грозят властям Ирана голодные бунты?23:34რას წერდა კინტოებზე იაკობ გოგებაშვილი23:04Crisis in Ukraine and Iran national interests22:34KİJƏBƏ TOPONİMİ HAQDA17:08Çin Nereye? Çin’de Neler Oluyor12:51Крыло войны: власти Таджикистана дождались оппонентов с оружием в руках12:20نایب رییس مجلس شورای اسلامی در راه باکو10:03Tahirə Məmmədova – Şuşalının Şuşasız və Şuşalı ömrü09:54Şuşalı qəhrəmanlar haqda tammetrajlı sənədli film çəkilib22:33Планета, скрытая в глубинах Земли22:15Şuşada keçirilən “Xarıbülbül” Beynəlxalq Folklor Festivalı başa çatıb19:01В Шуше открылся V Международный фольклорный фестиваль «Харыбюльбюль»09:54Казахстан через интеграцию с Турцией порывает с Россией09:31Анкара развивает активную дипломатию в Центральной Азии22:52ARMENIAN LIES AND USA NEWSPAPERS FROM 1880 TO 1922 WITH ORIGINAL NEWSPAPER PHOTOS22:42KAFKAS HALKLARINDAN ÇERKES Ubıhlar: Yerli Azınlık Halklar yolunda17:04Heydər Əliyevə arxalanan gənc azərbaycanlı mütərcim12:509 May Qələbə günü, yaxud “Dövranın çərxi” düzgün dolanmayanda...19:08Поговорим о России и её роли во Второй мировой войне14:00İRAN TALİBLƏRLƏ ƏMƏKDAŞLIĞI DAVAM ETDİRƏRƏK DAHA DA GENİŞLƏNDİRƏCƏKDİR13:32Bizə hansı ilahiyyatçı lazımdır, yaxud məscid imamı necə olmalıdır?13:22Media və Mülki Cəmiyyət İctimai Birliyi şəhidlərin şərəfinə inşa etdiyi xatirə kompleksinin açılış mərasimini keçirib (FOTOLAR - VIDEO)09:24Исполняется 130 лет автору «Бушевало Черное море»22:06مغول ها می آیند21:33Откуда растут ноги у теории о том, что у Гитлера была «еврейская кровь»20:43SİPRİŞON SIXANON13:09Татарская община Азерюайджана отметила Рамазан Байрам09:38Противостояние не только Востока и Запада, но Севера и Юга21:45Израиль празднует День независимости, главная церемония проходит в Иерусалиме16:33გულნარა ინანჯი: ყარაბაღის 44-დღიანი ომის დროს, საქართველომ აზერბაიჯანს მხარი რეალურად და მორალურად დაუჭირა11:54Грузия и фактически и морально поддержала Азербайджан во время 44-х дневной войне15:37Sufilər niyə ət yemir14:32BİR DAHA MÜSƏLMANLARIN NƏZƏRİNƏ07:49Идеологический тупик казахского парт-строительства06:40Dostluq və qardaşlıq himni - Əhməde HƏPO15:02“Yaxşılıq Yarat” adlı xeyriyyə və əyləncə xarakterli tədbir keçirilib16:16Президент: Во время войны мы отслеживали направления поставок оружия из России в Армению12:04Отменить страдания18:09Напряженность в Приднестровье грозит выходом войны за пределы Украины16:52Qüds azadlıq yolunda16:32Vaşinqton Fələstin-İsrail münaqişəsini Fələstinin iştirakı olmadan həll edir?!16:21Сквозь его объектив: жизнь в гетто глазами заключённого там фотографа15:56Голоса Варшавского гетто: Мы пишем нашу историю03:05Тирасполь заявил о "террористических атаках", Кишинев и Киев - о провокациях.03:01Приднестровская провокация21:14Ученые выяснили, куда ходят домашние кошки, когда гуляют на улице20:37В Баку издан роман Курбана Саида "Али и Нино" на талышском, удинском и лезгинском языках19:28Народные легенды: Местность на Иссык-Куле, где обитала одичалая девушка (видео)13:44ИЗРАИЛЬ ЗАМЕНИЛ РОССИЙСКУЮ НЕФТЬ АЗЕРБАЙДЖАНСКОЙ13:38Израиль и Азербайджан: 30 лет спустя15:03Циклична ли история человечества?14:49Викинги поставляли в Киев черепа гренландских моржей14:27QAYANIN İÇİNDƏN GÖYƏRƏN PALID21:12Mardin’de Tesadüfen Bulunan Mağara, Devasa Yeraltı Şehri Çıktı21:03В Анатолии нашли подземный город христиан20:14Северные территории "незаконно оккупированы Россией", говорится в дипломатическом документе20:03Очередь - за Приднестровьем? Эксперты гадают о судьбе другой непризнанной республики12:40Расширение НАТО было ошибкой?18:03Кишинев оправдывается: «Мы не вводили мер экономической блокады Приднестровья»10:42Турция спустя годы может открыть новую страницу в тюркском мире, но...
САМОЕ ЧИТАЕМОЕ
  1. Media və Mülki Cəmiyyət İctimai Birliyi şəhidlərin şərəfinə inşa etdiyi xatirə kompleksinin açılış mərasimini keçirib (FOTOLAR - VIDEO)
  2. გულნარა ინანჯი: ყარაბაღის 44-დღიანი ომის დროს, საქართველომ აზერბაიჯანს მხარი რეალურად და მორალურად დაუჭირა
  3. Qüds azadlıq yolunda
  4. Sufilər niyə ət yemir
  5. Tahirə Məmmədova – Şuşalının Şuşasız və Şuşalı ömrü
  6. Azərbaycan-İraq Mədəni Əlaqələr İB-nin “Yalnız İrəli” filminin İctimai baxışı və Təqdimat Mərasimi
  7. Грузия и фактически и морально поддержала Азербайджан во время 44-х дневной войне
  8. Dostluq və qardaşlıq himni - Əhməde HƏPO
  9. Голоса Варшавского гетто: Мы пишем нашу историю
  10. Vaşinqton Fələstin-İsrail münaqişəsini Fələstinin iştirakı olmadan həll edir?!
  11. Bizə hansı ilahiyyatçı lazımdır, yaxud məscid imamı necə olmalıdır?
  12. Сквозь его объектив: жизнь в гетто глазами заключённого там фотографа
  13. Напряженность в Приднестровье грозит выходом войны за пределы Украины
  14. Тирасполь заявил о "террористических атаках", Кишинев и Киев - о провокациях.
  15. Седакьет КЕРИМОВА: ИТИМ
  16. Президент: Во время войны мы отслеживали направления поставок оружия из России в Армению
  17. BİR DAHA MÜSƏLMANLARIN NƏZƏRİNƏ
  18. Отменить страдания
  19. İRAN TALİBLƏRLƏ ƏMƏKDAŞLIĞI DAVAM ETDİRƏRƏK DAHA DA GENİŞLƏNDİRƏCƏKDİR
  20. مغول ها می آیند
  21. 9 May Qələbə günü, yaxud “Dövranın çərxi” düzgün dolanmayanda...
  22. Противостояние не только Востока и Запада, но Севера и Юга
  23. Татарская община Азерюайджана отметила Рамазан Байрам
  24. Heydər Əliyevə arxalanan gənc azərbaycanlı mütərcim
  25. Израиль празднует День независимости, главная церемония проходит в Иерусалиме
  26. ARMENIAN LIES AND USA NEWSPAPERS FROM 1880 TO 1922 WITH ORIGINAL NEWSPAPER PHOTOS
  27. “Yaxşılıq Yarat” adlı xeyriyyə və əyləncə xarakterli tədbir keçirilib
  28. Анкара развивает активную дипломатию в Центральной Азии
  29. Казахстан через интеграцию с Турцией порывает с Россией
  30. Планета, скрытая в глубинах Земли
  31. نایب رییس مجلس شورای اسلامی در راه باکو
  32. Поговорим о России и её роли во Второй мировой войне
  33. Çin Nereye? Çin’de Neler Oluyor
  34. САМОЕ КРУПНОЕ ВЫСТУПЛЕНИЕ ЮЖНОАЗЕРБАЙДЖАНЦЕВ В НАЧАЛЕ ХХI ВЕКА( К МАЙСКИМ СОБЫТИЯМ 2006 ГОДА) ЧАСТЬ II
  35. Şuşada keçirilən “Xarıbülbül” Beynəlxalq Folklor Festivalı başa çatıb
  36. Приднестровская провокация
  37. Идеологический тупик казахского парт-строительства
  38. Что хочет Турция за снятие вето на расширение НАТО
  39. Crisis in Ukraine and Iran national interests
  40. Мераб Чухуа: «Геноцид черкесов остается на повестке дня»
ОПРОС

Где будете встречать Новый год?


 
«    Май 2022    »
ПнВтСрЧтПтСбВс
 1
2345678
9101112131415
16171819202122
23242526272829
3031 
ГАЛЕРЕЯ