Международный онлайн информационно-аналитический центр » ПРАЗДНИКИ,ОБРЯДЫ » İranda və qonşu ölkələrdə Şəbi Yəlda (Çillə gecəsi) adət ənənələri

İranda və qonşu ölkələrdə Şəbi Yəlda (Çillə gecəsi) adət ənənələri

image

Dekabrın 21-i İran təqvimində mühüm hadisə kimi Yəlda gecəsinə (payızın son gecəsi) təsadüf edir. Bu gecə İranda son 5000 ildə ən mühüm tarixi ənəlardən  biridir və bu sivilizasiya ölkələrində qeyd olunur. Yəlda nurun , günəşin və paklığın təvəllüdü gecəsi kimi tanınır və şənlik edilir.

Yəlda əslində ilin ən uzun gecəsidir və ertəsi gün günlər uzanır, gecələr qısalır. Qədim zamanlarda iranlılar bunu işığın zülmət üzərində qələbəsi kimi bilirdilər.

Yəlda gecəsində ailələr öz ata-anasının və ya baba evinə toplaşır və bu gecə üçün hazırlanan xüsusi yeməklər, meyvələr, qəlyanaltılar yeyir, Hafiz və Nizami Gəncəvinin şeirlərini oxuyurlar.

Yəlda gecəsində püstə, badam, qoz və quru meyvələrdən ibarət qarpız, nar və xüsusi qoz-fındıq kimi meyvələr süfrədə olur. Yəlda gecəsi iranlılar üçün ailə və dostlarla bir araya gəlmək, dostluq əlaqələrini yeniləmək və əlaqələri gücləndirmək üçün yaxşı fürsətdir.

İran tarixində çoxsaylı bayramlar onların mədəniyyətinin bir hissəsi olub və bu bayramlar onların təbiətlə uyğunluğu və başqaları ilə bağlılığının simvolu olmuşdur. İran mədəniyyətində insan və xoşbəxtlik bir arada mövcuddur və “Şahnamə”də vurğulanır ki, əgər xoşbəxtlik olmasa, hikmət zəif olar. İranlıların milli birlikləri bu bayramlardır. İran sivilizasiyasının meydanı bir xalq və bir dil deyil və bunların hamısı bir-birinə bağlıdır. Bu bayramlar bizə çoxlu mesajlar gətirib və Hafiz oxuma, Şahnamə oxuma, musiqi və s. ilə bu mesajlar nəsildən-nəslə ötürülür.

İran şənliklərində Allah bir əsasdır və hər yerdə ibadət edilir.. Atalarımız başa düşdülər ki, qışın ilk gecəsi ən uzun gecədir. Ən qədim və ən dəqiq təqvimi kəşf etməklə, planetlərin formalarından istifadə etməklə bəşər övladına dəyərli xidmətlər göstərmək iranlılar üçün fəxrdir.

Yəlda adətlərinin digər xalqlara və mədəniyyətlərə təsirini tarixi kitablarda görmək olar. Əbu Reyhan əl-Birunidən sitat gətirilir ki, Sistani təqvimində birinci il dekabrdan və qışın əvvəlindəndir. Birinci ay Christ (Miladi) adlanırdı və buna görə də yeni ilin adı bu təqvimdən götürülüb. Yəldadan sonrakı gün günəş günüdür və indi ilk xristian günü bazar günüdür (Sunday - günəş günü deməkdir). Yeni il də Məsihin doğulmasından əvvəl qeyd olunurdu, lakin sonralar xristian alimləri və keşişləri onun adını dəyişərək Milad bayramı münasibətilə onu Xristian Yeni ili adlandırdıqlarını söylədilər.

Qeyd edək ki, bəzən mədəni təzahürləri görəndə biz bunu mədəniyyət adlandırırıq məsələn, Novruz, yaxud maddi və qeyri-maddi əsərlər, daşınan və daşınmaz, Şahnamə və Novruz. Halbuki mədəniyyət mücərrəd və formasız bir məsələdir. Yəlda adət ənənəsi bir mədəni təzahürdür. Məsələn, su hovuzunun tərifində iki növ nəzərə alınır:

1 Bir su hovuzu bəzən daşdan düzəldilmiş düzbucaqlı kimi tərif olunur.

2-Bəzən saxlandığı suya görə (təmizləmək, işığın əksini görmək və s.) hovuz adlandırılır (paklayıcı, surətin əks olunması və s.) yəni hovuz başqa bir şeyin təzahürüdür.

Eyni şey Yəlda kimi mədəni nümunələrə də aiddir. Yəldanın xüsusiyyətləri hansılardır? Yəldanın bəşəriyyətə mesajları nə olub? Əslində İran qeyri sabit bir diyarıdır. 1398-ci ildə İranda çoxlu fəlakət baş verdi. Keçmişdə də belə idi. Qeyri sabitlik insandan ümidi ala bilər. Misal üçün böyük zəlzələlər. Amma bütün bu fəlakətlərə baxmayaraq, biz mədəni davamlılığın şahidi oluruq və bu ümidimizi qorumuşuq.

Yəlda odur ki, ən uzun və ən qaranlıq gecələrdə işığın və günəşin doğmasına diqqət yetiririk və bu, mədəni fasilənin qarşısını alır. Biz Yəldada yas tutmuruq, əksinə bayram edirik, yəni güzgü atributuna diqqət yetiririk və bu, bir növ özümüzü tanımaqdır və ona görə də Yəlda İran cəmiyyətində ümid mənbəyidir. Yenidən köklənmiş bir musiqi aləti kimi.

 Başqa bir sözlə Yəldanın Hafizin falı kimi , nar yemək, birlikdə olmaq və s. kimi bir forması var, həmçinin də batini bir mənası var.  Bu surət və formalar Batinə yol tapmağa kömək edir ancaq bəzən  surətin təkrarlanması səbəbindən orijinala çevrilir və batindən xəbərsiz oluruq.

Qeyd etmək lazımdır ki, Yəlda müasir İranın coğrafiyası ilə deyil, İran sivilizasiyasının mədəniyyəti  olan yerlər ilə bağlıdır və bu səbəbdən İrandan başqa bu adət ənənə Azərbaycan, Özbəkistan, Türkmənistan, Pakistan, Əfqanıstan və digər ölkələrdə də tanınır. Həmin ölkələrdə baş verən tarixi və siyasi hadisələr nisbəti ilə xalq tərəfindən bu adət ənənə qeyd olunur.

İnşallah bir gün Yəldanın batininə , Yəldanın dostluq, əmin-amanlıq, ailə saflığı, sevgi, mərhəmət, əfv, mərifət kimi mesajlarına çatarıq və Yəldanın zahirində qalmayacayıq.

 

Dr.Əli. Purmərcan

 


ДРУГИЕ НОВОСТИ
ВСЕ НОВОСТИ
20:22Фестиваль TEKNOFEST вызвал большой интерес у жителей и гостей Баку19:26"İlahiyyatçılar üçün ərəbcə-azərbaycanca lüğət" işıq üzü görüb19:19ALLAH ALİ ŞƏXS VEDA ƏDƏBİYYATINDA AŞAĞIDAKI KİMİ TƏSVİR EDİLİR...!18:32Vətəndaş cəmiyyətləri də “Konflikt və post-konflikt ölkələrin media şəbəkəsi”nə qoşulur22:03Media tərəfsiz, qərəzsiz və obyektiv ola bilərmi? - Təcrübəli jurnalistlərin baxışı21:33Башня Бурана - историческая достопримечательность севера Кыргызстана21:22Об отношении Турции к политике расширения НАТО11:06Azərbaycan-İraq Mədəni Əlaqələr İB-nin “Yalnız İrəli” filminin İctimai baxışı və Təqdimat Mərasimi22:47Россия впервые за войну в Сирии атаковала израильский истребитель – почему?19:01САМОЕ КРУПНОЕ ВЫСТУПЛЕНИЕ ЮЖНОАЗЕРБАЙДЖАНЦЕВ В НАЧАЛЕ ХХI ВЕКА( К МАЙСКИМ СОБЫТИЯМ 2006 ГОДА) ЧАСТЬ II18:37САМОЕ КРУПНОЕ ВЫСТУПЛЕНИЕ ЮЖНОАЗЕРБАЙДЖАНЦЕВ В НАЧАЛЕ XXI ВЕКА( К МАЙСКИМ СОБЫТИЯМ 2006 ГОДА) Часть I11:32ATİB-in ÜMUMİ YIĞINCAĞI KEÇİRİLDİ13:41Что хочет Турция за снятие вето на расширение НАТО13:38Приложила ли Россия руку к вето Турции относительно Финляндии и Швеции?13:17Мераб Чухуа: «Геноцид черкесов остается на повестке дня»12:45Седакьет КЕРИМОВА: ИТИМ20:52Турция отмечает 103-ю годовщину начала Национально-освободительной борьбы20:18Cəlilabad abidələri14:43Чем грозят властям Ирана голодные бунты?23:34რას წერდა კინტოებზე იაკობ გოგებაშვილი23:04Crisis in Ukraine and Iran national interests22:34KİJƏBƏ TOPONİMİ HAQDA17:08Çin Nereye? Çin’de Neler Oluyor12:51Крыло войны: власти Таджикистана дождались оппонентов с оружием в руках12:20نایب رییس مجلس شورای اسلامی در راه باکو10:03Tahirə Məmmədova – Şuşalının Şuşasız və Şuşalı ömrü09:54Şuşalı qəhrəmanlar haqda tammetrajlı sənədli film çəkilib22:33Планета, скрытая в глубинах Земли22:15Şuşada keçirilən “Xarıbülbül” Beynəlxalq Folklor Festivalı başa çatıb19:01В Шуше открылся V Международный фольклорный фестиваль «Харыбюльбюль»09:54Казахстан через интеграцию с Турцией порывает с Россией09:31Анкара развивает активную дипломатию в Центральной Азии22:52ARMENIAN LIES AND USA NEWSPAPERS FROM 1880 TO 1922 WITH ORIGINAL NEWSPAPER PHOTOS22:42KAFKAS HALKLARINDAN ÇERKES Ubıhlar: Yerli Azınlık Halklar yolunda17:04Heydər Əliyevə arxalanan gənc azərbaycanlı mütərcim12:509 May Qələbə günü, yaxud “Dövranın çərxi” düzgün dolanmayanda...19:08Поговорим о России и её роли во Второй мировой войне14:00İRAN TALİBLƏRLƏ ƏMƏKDAŞLIĞI DAVAM ETDİRƏRƏK DAHA DA GENİŞLƏNDİRƏCƏKDİR13:32Bizə hansı ilahiyyatçı lazımdır, yaxud məscid imamı necə olmalıdır?13:22Media və Mülki Cəmiyyət İctimai Birliyi şəhidlərin şərəfinə inşa etdiyi xatirə kompleksinin açılış mərasimini keçirib (FOTOLAR - VIDEO)09:24Исполняется 130 лет автору «Бушевало Черное море»22:06مغول ها می آیند21:33Откуда растут ноги у теории о том, что у Гитлера была «еврейская кровь»20:43SİPRİŞON SIXANON13:09Татарская община Азерюайджана отметила Рамазан Байрам09:38Противостояние не только Востока и Запада, но Севера и Юга21:45Израиль празднует День независимости, главная церемония проходит в Иерусалиме16:33გულნარა ინანჯი: ყარაბაღის 44-დღიანი ომის დროს, საქართველომ აზერბაიჯანს მხარი რეალურად და მორალურად დაუჭირა11:54Грузия и фактически и морально поддержала Азербайджан во время 44-х дневной войне15:37Sufilər niyə ət yemir14:32BİR DAHA MÜSƏLMANLARIN NƏZƏRİNƏ07:49Идеологический тупик казахского парт-строительства06:40Dostluq və qardaşlıq himni - Əhməde HƏPO15:02“Yaxşılıq Yarat” adlı xeyriyyə və əyləncə xarakterli tədbir keçirilib16:16Президент: Во время войны мы отслеживали направления поставок оружия из России в Армению12:04Отменить страдания18:09Напряженность в Приднестровье грозит выходом войны за пределы Украины16:52Qüds azadlıq yolunda16:32Vaşinqton Fələstin-İsrail münaqişəsini Fələstinin iştirakı olmadan həll edir?!16:21Сквозь его объектив: жизнь в гетто глазами заключённого там фотографа15:56Голоса Варшавского гетто: Мы пишем нашу историю03:05Тирасполь заявил о "террористических атаках", Кишинев и Киев - о провокациях.03:01Приднестровская провокация21:14Ученые выяснили, куда ходят домашние кошки, когда гуляют на улице20:37В Баку издан роман Курбана Саида "Али и Нино" на талышском, удинском и лезгинском языках19:28Народные легенды: Местность на Иссык-Куле, где обитала одичалая девушка (видео)13:44ИЗРАИЛЬ ЗАМЕНИЛ РОССИЙСКУЮ НЕФТЬ АЗЕРБАЙДЖАНСКОЙ13:38Израиль и Азербайджан: 30 лет спустя15:03Циклична ли история человечества?14:49Викинги поставляли в Киев черепа гренландских моржей14:27QAYANIN İÇİNDƏN GÖYƏRƏN PALID21:12Mardin’de Tesadüfen Bulunan Mağara, Devasa Yeraltı Şehri Çıktı21:03В Анатолии нашли подземный город христиан20:14Северные территории "незаконно оккупированы Россией", говорится в дипломатическом документе20:03Очередь - за Приднестровьем? Эксперты гадают о судьбе другой непризнанной республики12:40Расширение НАТО было ошибкой?18:03Кишинев оправдывается: «Мы не вводили мер экономической блокады Приднестровья»10:42Турция спустя годы может открыть новую страницу в тюркском мире, но...14:19Польша, ФРГ, Словакия отличились ростом вандализма на воинских захоронениях России16:34Нация и самобытность
САМОЕ ЧИТАЕМОЕ
  1. გულნარა ინანჯი: ყარაბაღის 44-დღიანი ომის დროს, საქართველომ აზერბაიჯანს მხარი რეალურად და მორალურად დაუჭირა
  2. Media və Mülki Cəmiyyət İctimai Birliyi şəhidlərin şərəfinə inşa etdiyi xatirə kompleksinin açılış mərasimini keçirib (FOTOLAR - VIDEO)
  3. Qüds azadlıq yolunda
  4. Tahirə Məmmədova – Şuşalının Şuşasız və Şuşalı ömrü
  5. Грузия и фактически и морально поддержала Азербайджан во время 44-х дневной войне
  6. Sufilər niyə ət yemir
  7. Azərbaycan-İraq Mədəni Əlaqələr İB-nin “Yalnız İrəli” filminin İctimai baxışı və Təqdimat Mərasimi
  8. Dostluq və qardaşlıq himni - Əhməde HƏPO
  9. Vaşinqton Fələstin-İsrail münaqişəsini Fələstinin iştirakı olmadan həll edir?!
  10. Bizə hansı ilahiyyatçı lazımdır, yaxud məscid imamı necə olmalıdır?
  11. Голоса Варшавского гетто: Мы пишем нашу историю
  12. Сквозь его объектив: жизнь в гетто глазами заключённого там фотографа
  13. Напряженность в Приднестровье грозит выходом войны за пределы Украины
  14. Седакьет КЕРИМОВА: ИТИМ
  15. В Баку издан роман Курбана Саида "Али и Нино" на талышском, удинском и лезгинском языках
  16. Президент: Во время войны мы отслеживали направления поставок оружия из России в Армению
  17. BİR DAHA MÜSƏLMANLARIN NƏZƏRİNƏ
  18. Тирасполь заявил о "террористических атаках", Кишинев и Киев - о провокациях.
  19. Народные легенды: Местность на Иссык-Куле, где обитала одичалая девушка (видео)
  20. Ученые выяснили, куда ходят домашние кошки, когда гуляют на улице
  21. Отменить страдания
  22. İRAN TALİBLƏRLƏ ƏMƏKDAŞLIĞI DAVAM ETDİRƏRƏK DAHA DA GENİŞLƏNDİRƏCƏKDİR
  23. مغول ها می آیند
  24. 9 May Qələbə günü, yaxud “Dövranın çərxi” düzgün dolanmayanda...
  25. Татарская община Азерюайджана отметила Рамазан Байрам
  26. Противостояние не только Востока и Запада, но Севера и Юга
  27. Heydər Əliyevə arxalanan gənc azərbaycanlı mütərcim
  28. ARMENIAN LIES AND USA NEWSPAPERS FROM 1880 TO 1922 WITH ORIGINAL NEWSPAPER PHOTOS
  29. “Yaxşılıq Yarat” adlı xeyriyyə və əyləncə xarakterli tədbir keçirilib
  30. Израиль празднует День независимости, главная церемония проходит в Иерусалиме
  31. Анкара развивает активную дипломатию в Центральной Азии
  32. Казахстан через интеграцию с Турцией порывает с Россией
  33. Планета, скрытая в глубинах Земли
  34. نایب رییس مجلس شورای اسلامی در راه باکو
  35. Поговорим о России и её роли во Второй мировой войне
  36. Çin Nereye? Çin’de Neler Oluyor
  37. Şuşada keçirilən “Xarıbülbül” Beynəlxalq Folklor Festivalı başa çatıb
  38. Приднестровская провокация
  39. Идеологический тупик казахского парт-строительства
  40. Что хочет Турция за снятие вето на расширение НАТО
ОПРОС

Где будете встречать Новый год?


 
«    Май 2022    »
ПнВтСрЧтПтСбВс
 1
2345678
9101112131415
16171819202122
23242526272829
3031 
ГАЛЕРЕЯ