Powered by Joomlamaster.org.uatogether with Joomstudio.com.ua

 

                                                                                                                                                                                          Az (1) Ru (1) En (1)

Gulnara

Gulnara

Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipiscing elit. Mauris hendrerit justo a massa dapibus a vehicula tellus suscipit. Maecenas non elementum diam.
Website URL: http://smartaddons.com
Thursday, 16 May 2019 06:55

Қазақ халқының ұлттық болмысы өзіне тән оқшау қалыппен сақталып, өзге ұлттардан дараланып тұратындығымен ерекше. Сол қатарда халқымыздың бай тарихи дәстүрге ие ұлттық киім-кешек мәдениетін де атауға болады.

20160411133533

Суреттер: © Айша Галимбаева

Бұл туралы ҚазАқпарат хабарлайды.

20160411133511

Ұлттық киімдеріміз басқа халықтардың киімдеріне ұқсай бермейтін өзгеше даралығы және жарасымды сән-салтанатымен бағалы.

20160411133516

Ендеше, осы ғасырлар бойы тамырын үзбей, ұлтымыздың бойына жарасымды көрік сыйлаған киім мәдениетін қанық білу, ұрпақтан-ұрпаққа аманатталып отыруы орынды. Бұл мақалада қазақ әйелдерінің киім үлгілеріне қатысты деректерді ұсынуды жөн көрдік.

20160411133523

Әйел киімдерінің әр аймақта әр түрлі үлгілер мен әр алуан атаулары бар. Солардың ішінде қазақ елінің бәріне ортақ түрлері: көйлек, кимешек, жаулық, сәукеле, желек, тақия, қамзол, кәзекей, кебіс-мәсі, көкірекше сияқты заттар. Әйел киімдері әшекей, ажар жағынан ел салты бойынша төрт топқа арналып тігілген. Олар қыз киімдері, келіншек киімдері, орта жастағы әйелдер мен қарт бәйбішелердің киімдері. Бұлардың әрқайсысының тігілу мәнері де әшекейі де әр қилы.

20160411133528

Қазақ қолөнер шеберлері киімге қатысты әртүрлі әшекейді зерделей білген. Маусымдық, өлкелік, әлеуметтік және жас ерекшеліктеріне байланысты, сонымен қатар, күнделікті тұрмыстық және сән-салтанатты киім-кешек түрлерін тігуде мата, басқа да қажетті заттарға үлкен мән берілген.

20160411133528

Қыз киімдері қынамалы, кеуде тұсы мен жаға-жеңі кестелі, көйлектері қос етекті, бас киімдері үкілі, моншақты, аяқ киімдері биік өкшелі, ыңғайлы және қай киімі болса да алтын, күміс, меруерт моншақтармен әшекейленген. Қазақ қыздары шаштарына шашбау тағып, құлақтарына алтын сырға, мойындарына алтын-күміс алқа тағып, білегіне білезік, саусақтарына жүзік салып жүретін болған. Сондай-ақ, қос етекті алты қиық, төрт қиық койлектерін киіп, кестелі тізе қап, аяқтарына оюлы қызыл, көк, қара былғары етік киген.

20160411133502

Ал, жас келіншектер бір құрсақ көтергенше қыз киімдерін кие береген. Бірақ олар бөрік, тақия кимейді, үкі тақпайды және жалаңбас жүрмейді. Осы кезеңде жас келін басын толық жауып тұрмайтын, жаулық салған. Құрсақ көтерген келіншектер киімдерін мол етіп тігеді. Олардың киімдерінде қызға қарағанда әшекей заттары аздау болып келеді. Бала туғаннан кейін әйелдер «кимешек» киген.

Орта жастағы әйелдер құбатөбел киінген. Олардың көйлектері қос етексіз, белі мен жеңі кең болып бүріледі. Бұл жастағы әйелдер шаршыны орап тартады. Жақтарын оқаламайды, жәй кестелейді. Қарт әйелдердің киімі неғұрлым етекті, мол қаусырмалы, қалталы, әшекейлерінің көбі тана, түйме, қапсырма, оқалы өңір сияқты заттар болған. Олар шолпы тақпаған, алқа салмаған. Ал оқалы жақ, көксауыр кебіс, кестелі мәсі, білезік, сырға, сақина, күміс түйме, теңге сияқты әшекейлі заттарды қай жастағы әйелдер болсын тағына берген.

Қазақ ғұрпында бас киім көріктілік пен сәнділікті, баршылықты білдіретін қасиетті киім саналған. Қазақ әйелдерінің бас киімдері өзіндік ерекшеліктерімен өзгешеленеді және жасалуының өзіндік ғұрыптық, салттық негізі бар.

Әйелдердің бас киімдері: сәукеле, бөкебай, қарқара, кимешек, күндік, желек, шәлі (жібек, шілтер, оюлы түрі бар), бүркеніш, бергек, қасаба, тақия, шылауыш, жаулық. Бұл бас киімдер олардың жасы мен отбасыдағы жағдайына байланысты ерекшеленеді. Жаздыгүні қыздар түрлі-түсті жібек, барқыт, мақпалдан тігілген, төбесі жайпақ дөңгелек тақыя (тебетей) кисе, қыс маусымында ауқаттылар камшат бөрік киген. Бойжеткендер мен қыздар зере, тақия, төбетай, қарқара бөріктерінің төбесіне үкі таққан, себебі қазақ наным-сенімінде үкі құсы киелі саналады. Қыздардың тақиясы қызыл, күлгін, жасыл, т.б. бір түсті шұға, барқыт, мауыты сияқты кездемелерден, өңді маталардан қабатталып сырылып тігіледі. (Қазақтың этнографиялық категориялар, ұғымдар мен атауларының дәстүрлі жүйесі. Энциклопедия.)

Әйел киімдерінің ең маңызды және жалпылама көп қолданылатын түрлеріне көйлек, сәукеле, бөрік, тақия, кимешек-жаулық сияқты киімдерді жатқызуға болады. Төменді осылардың бірнешеуіне жеке-жеке тоқталып, сипаттама бере кетейік.

Қыздардың құндыз, кәмшат терісімен жиектелген бас киімдері «кәмшат бөрік» деп, алтынмен кестеленгені «алтын бөрік», маржандармен әшекейленгені «қалмаржан бөрік» деп аталған.

Тақия – барқыттан немесе қамқадан тігілген жаздық жеңіл бас киім. Үкінің үлпек қауырсынымен, күміс және алтын кестелермен әшекейленеді.

Сәукеле – әйелдердің бас киімдерінің ішіндегі ең сән-салтанатымен ерекшеленетін, қыздардың тұрмысқа шығардағы бас киімі. Төбесі үшкірленіп, биік етіліп тігілетін ол алтын және күміс тиындармен, інжу-маржандармен, алқалармен безендірілді. Сәукелені ұзатылатын қыздар және сол қызға еріп жүріп сыңсу айтатын нөкерлер киген. Қалыңдық күйеудің еліне барғанда да сәукелесімен барған. Келіншек оны той өткенше киіп, той өткен соң желекті жаулық киетін болған.

Қамзол – әйелдер ұлт киімінің бірі. Ол барқыт, мақпал, пүліш маталарынан тігеді. Қамзолда жең де, жаға да болмайды. Тек тыс пен астардан тұрады. Астарына кобінесе атласты пайдаланады. Түйме орнына әшекейленіп жасалған қаусырма тағылады. Алдынғы бөлігі мен етегін ою – өрнектермен әшекейлейді.

Кимешек – қазақ әйелдерінің киелі бас киімі. Әдетте кимешек ақ матадан немесе ақ жібектен молдау пішіліп, адамның басын, иығын, кеудесі мен жаурынын жауып тұратын етіп тігеді. Кимешекке қарап әйелдердің жас мөлшерін, тұрмыс-жайын анық ажыратып алуға болады екен. Әйел адамның ұқыптылығы мен салақтығы да кимешегінен аңғарылып тұрған. Кимешектің түрі мен тарихи тұрпаты сан-алуан. Олар көбіне рулық-тайпалық өмір ерекшеліктеріне байланысты.

Кимешек әшекейсіз болмайды. Әшекей орнына алтын, күміс, лағыл, шырымтал, меруерт секілді металл және қымбат бағалы тастар қолданылған. Әрине, олар да әйелдің жас мөлшеріне, алеуметтік орнына орай тағылған. Кимешек пен оның алдыңғы өңірі ою-орнексіз болмаған.

Кимешектің егде және қартаң тартқан әйелдер киетін қарапайым түрлерін шылауыш, күндік деп атайды. Аса қарт бәйбішелер шалма да киген.

Әйелдердің ақ матадан жасаған бас киімінің жалпы атауы – ақ жаулық. Ақ жаулық апаларымыздың ақ ниетінің, иманжұзділігінің, кіршіксіз, адам табынарлық мөлдір мінезінің де белгісі еді.

Бүгінгі күні осы мәйекті дәстүріміз солғындап, ұлттық киімдер күнделкті өмірде қолданыстан жырақтап, оны заман өзгерісімен сирек пайдаланатын болдық. Десе де, ұлттық киім-кешек мәдениеті халықымыздан мүлдем ажырап, ұмыт болып, тарих қойнауына сіңіп жоғалып кеткен де жоқ. Ел арасында ұлттық болмысымызды қастерлейтін ақ жаулықты әжелеріміз әліде болса бар. Сондай-ақ, елдік мереке-мейрамдарда ұлттық киімдерді киіп шығып мереке тойлау дәстүрі де жалпыласып келеді. Біз қазіргі күні ұлтымыздың дәстүрлі киім кию мәдениеті арқылы ұлтты тәрбиелеуге болатындығын білгеніміз жөн. Бұның қоғамда белең алған халқымызға жат батыстың ашық-шашық киімін киетін немесе дінді желеу етіп тұмшаланып Хиджаб киетін қазақ қыздарына берер тағылымы мол.

Ежелгі қазақ дәстүрінде қыздардың құқықтарына шектеу қоймаған, еркін өсірген. Боз балалармен бірге олар ұлттық ойындарға қатысып, музыкалық аспаптарда ойнаған. Күнделікті өмірде қазақ қыздары ешқашан бетін жабатын киім киген емес. Бет пен шашты қарамен жабу қазақ әйелдерінің табиғатына жат. Шашқа бойжеткен мен оның жеңгелері ерекше құрметпен, күтіммен қараған. Халық өлеңіндегі «Көрінер қыздар сұлу шашбауымен, бұрымын кейін сілкіп тастауымен» деген жыр жолдары бұл сөздерімізге дәлел. Тағы да қазақта мынадай ырым-тиым бар: «Қыз басына ақ, қара орамал тартпайды. Ақ – жаулық, қара – қайғы».

«Жалпы ұлттық киім, әсіресе, бас киім – әйел адамның әлеуметтік мәртебесін, жас ерекшелігін айқындап тұратын дүние. Қазақ қыздары тұрмыс құрғанға дейін бөрік, тақия сияқты жеңіл киім киіп жүрген. Шашы жалпы ашық тұратын болған.  Қыз ұзатылған кезде сәукеле кисе, ұзатылып, тұрмыс құрғаннан кейін де жас келіншек жаулық деп аталатын жеңіл бас киім киген. Алғашқы баласын дүниеге әкелгеннен бастап әйелдер кимешек киетін болған. Мұның барлығы қазақи ортада әйелдердің әлеуметтік мәртебесін, олардың қоғамдағы орнын айқындайтын сатылаған киім үлгілері болып табылады» – дейді Тарих ғылымдарының кандидаты, этнограф Досымбек Қатран.

http://stan.kz/galymdar-kazaktyn-kyzdary-eshkashan-khi/?fbclid=IwAR0U2tPJIWQPJ9G9gfUJaJ-mVlfPEJw9XCONUPNm2dTkUgzmrOFsemeo5Ig#.XN0AmT5ST0E.facebook

Wednesday, 15 May 2019 13:30

Başkan Donald Trump Müslüman Kardeşler’i yabancı terör örgütleri listesine almaya hazırlanıyor. Böyle bir adımın atılması halinde Arap dünyasının en eski ve en etkili hareketlerinden birisi olan Müslüman Kardeşler örgütü yaptırımların hedefine girecek.

Mısır’da 90 yılı aşkın süre önce kurulan ve Ortadoğu genelinde kimi Mısır’daki hareketle doğrudan bağlantılı kimi de daha gevşek bir bağa sahip olan farklı gruplardan oluşan Müslüman Kardeşler, hem Mısır içinde hem de dışında pek çok kez baskı gördü.

Pek çok otokrat Arap devleti dahil olmak üzere Müslüman Kardeşler’in rakipleri bu hareketin ezilmesi gereken tehlikeli bir terör örgütü olduğunu savunuyor. Müslüman Kardeşler hareketi ise kamuoyu önünde şiddeti bir yöntem olarak benimsemeye uzun yıllar önce son verdiğini ve barışçıl yöntemler kullanarak İslamcı bir vizyon güttüğünü savunuyor.

2011’de eski Mısır Cumhurbaşkanı Hüsnü Mübarek’in devrildiği ayaklanmanın ardından Müslüman Kardeşler ülkede özgürce yapılan ilk cumhurbaşkanlığı seçimlerini kazanmıştı. Ancak Müslüman Kardeşler hareketine mensup eski Cumhurbaşkanı Muhammed Mursi protestoların ardından ordu tarafından devrilmiş, sonrasında da yasaklanmıştı.

Muhammed Mursi ve örgütün ruhani lideri Muhammed Bedi dahil olmak üzere Müslüman Kardeşler’in pek çok lideri kitlesel yargılamaların ardından idam cezasına çarptırıldı. Mısır’ın müttefikleri Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri (BAE) de Müslüman Kardeşler’e baskı uyguladı.

Muhammed Mursi
Muhammed Mursi

Müslüman Kardeşler kimdir?

Müslüman Kardeşler 1928 yılında Şeriat Kanunu’na göre bir hilafetin kurulması çağrısı yapan bir öğretmen ve din adamı olan Hassan El Banna tarafından kuruldu.

Hasan El Banna’nın kurduğu Müslüman Kardeşler Ortadoğu’da o dönem etkili olan laikliği reddediyor ve Arap milliyetçiliğinin bölgede batının sömürge denetimine karşı koymak için geçerli yöntem olmadığını savunuyordu.

Müslüman Kardeşler örgütü yeni üyeleri için uzun bir eğitim ve intibak süreciyle hücre yapıları üzerine inşa edilen bir hareket. Büyük ölçüde gizli tutulan süreçler örgütün yetkinliklerinin değerlendirilmesini güçleştiriyor. Müslüman Kardeşler’in Ortadoğu çapına yayılması aynı zamanda bu hareketin silahlı örgütlerden yardım kuruluşlarına kadar çeşitli örgütlerle de bağlantılı olduğu anlamına geliyor.

Müslüman Kardeşler nerede varlık gösteriyor?

Ortadoğu’da ve ötesinde bulunan pek çok siyasi parti ve kampanya grubu köklerini Müslüman Kardeşler’e dayandırıyor. Hepsi Müslüman Kardeşler ismini kullanmıyor ya da örgütle bağlantılarını açık etmiyor.

1950 ve 1960’larda Cemal Abdülnasır yönetiminin baskısından kaçan binlerce Mısırlı, Müslüman Kardeşler’in ideolojisini Suudi Arabistan ve diğer Körfez ülkelerine taşıdı. O dönem bu ülkeler bunu Abdülnasır’ın devrimci milliyetçiliğine karşı bir denge unsuru olarak gördüğünden bunu memnuniyetle karşıladı.

Kuzey Afrika’dan Yemen’e önde gelen İslamcı siyasi gruplar da Müslüman Kardeşler’den ilham aldı.

Suriye’de bu hareket 1982 yılında Hama kentinde silahlı bir isyan başlatılmasına ön ayak olmuş, silahlı isyan güçlü bir silahlı müdahaleyle etkisiz hale getirilmişti.

2006 yılında Filistin topraklarında parlamento seçimlerini kazanan Hamas, Müslüman Kardeşler’in Filistin ayağı olarak kurulmuştu. Hamas ABD ve AB’nin terör örgütü listesinde bulunuyor.

ABD’nin yakın müttefiki olan Ürdün’de Müslüman Kardeşler 2016 yılındaki seçimlerde mecliste sandalye kazanan muhalefet grubunun bir parçası. Türkiye Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın İslamcı kökenli partisi AK Parti de Muhammed Mursi’nin ömrü kısa süren hükümetine destek vermiş ve çok sayıda Mısır Müslüman Kardeşleri destekçisi Türkiye’ye sığınmıştı. Katar da Müslüman Kardeşler’in önde gelen isimlerine ev sahipliği yapıyor.

Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri’nde neden yasaklı?

Birleşik Arap Emirlikleri’nin 2011 yılından bu yana Müslüman Kardeşler’e karşı muhalefeti, BAE ve Katar arasındaki krizin en büyük sebeplerinden birisi. Katar Körfez bölgesinde Müslüman Kardeşler’e destek veren bir ülke olarak görülüyor. BAE’nin muhafazakar Sünni yönetimi Müslüman Kardeşler’i ideolojik açıdan bir rakip ve bu hareketin seçimlere verdiği destek dahil olmak üzere siyasi aktivizme ağırlık vermesini de hanedan usulü yönetim şekline yönelik doğrudan bir tehdit olarak görüyor.

Suudi Arabistan resmi olarak Müslüman Kardeşler’i 2014 yılında terör örgütü listesine almış ve hareketi yasaklamıştı. 1950’lerde Suudi Arabistan Mısır, Suriye ve başka ülkelerde hapis cezası ve baskıyla karşı karşıya olan Müslüman Kardeşler aktivistlerine sığınma ortamı sağlamıştı. Müslüman Kardeşler Suudi Arabistan krallığında nüfuz kazanmış ve bu şekilde de Suudi İslamı’nın siyasileşmesine katkıda bulunmuştu.

Irak’ın 1990’da Kuveyt’i işgali ve 2003 yılında ABD’nin liderliğinde Irak’ın işgaline Suudi Arabistan’ın da katılmasıyla ilişkilerde kopma başladı. Müslüman Kardeşler açık şekilde ABD askerlerinin Suudi Arabistan’daki varlığını eleştiriyor, grupla bağlantılı unsurlar radikal siyasi reform yapılmasını amaçlıyordu.

Yetkililer bu yöndeki kampanyayı bastırdı ancak hareketi de muhalifleri kışkırtmakla suçlamıştı. 2002 yılında Suudi İçişleri Bakanı Müslüman Kardeşler’in krallık içindeki bütün şerin kaynağı olduğunu söylemişti.

Trump neden şimdi harekete geçiyor?

Bazı ülkeler Müslüman Kardeşler’i halenterör örgütü ilan etmiş durumda. Suriye Müslüman Kardeşler üyeliğini 1980 yılında suç kapsamına almış, Rusya da hareketi 2003 yılında yasaklamıştı. Son dönemde Mısır da Müslüman Kardeşler’i Muhammed Mursi’nin devrilmesinin ardından yasakladı. Kısa bir süre sonra da Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri Müslüman Kardeşler’i terör örgütü ilan etti.

Mısır Cumhurbaşkanı Abdülfettah El Sisi Beyaz Saray’a 3 hafta önce yaptığı ziyarette ABD Başkanı Trump’tan Müslüman Kardeşler’i terör örgütü ilan etmesini istemişti. Böyle bir adım Trump’ı İran’a karşı konulmasında önemli bir denge unsuru olarak gördüğü Arap müttefiklerine bir adım daha yaklaştıracak.

Mısır’ın Libya’daki müttefiki komutan Halife Haftar 2014 yılında Müslüman Kardeşler’i “uluslararası casus şebekesi” olarak adlandırmıştı.

Diğer ülkeler ne diyor?

2015 yılında İngiltere hükümetinin yaptığı bir incelemede Müslüman Kardeşler örgütünün İngiltere içinde ve İngiltere’ye karşı terör bağlantılı bir faaliyetle bağlantılı olmadığı belirtilmişti. Söz konusu incelemede örgütün siyasi şiddet olaylarının yaygın olduğu Ortadoğu’da daha karmaşık ve bağlama göre değişen ilişkilerin olduğu belirtilmişti.

İngiltere hükümetinin yaptığı incelemede Müslüman Kardeşler örgütünün, tarihsel olarak mümkün olduğunda siyasi bir rol üstlendiğini ancak aynı zamanda kurumsal hedeflerine ulaşmak amacıyla kimi zaman şiddet ve teröre başhttps://www.amerikaninsesi.com/a/musluman-kardesler-neden-hedefte/4903010.html?fbclid=IwAR20hiV1EkFrMN5j7eGCKPJZgEnakmJ_QU2ThrrIoUDdacuS1DZBcSzaAQQvurduğu da belirtilmişti.

Sunday, 12 May 2019 15:31

Gulnara Inandzh ,Director of the International Online Analytical Center `Ethnoglobus`, expert,

This email address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it.

-If people adjust their earthly affairs, they will move away from any obligations to their religion,

then Allah will bring them even harder trials.

-When a man prays without actions he likes a man who wants to shoot a bow without a bowstring.

Imam Ali (a)

According to the Shiizm, Imam Ali ibn Abu Talib (a) is the second of 14 immaculate after the Prophet Muhammad and the first of the 12 Imams. He was born 23rd year from Hijr the 13th of the month of Rajab in Mecca.

His father is Abu Talib, mother is Fatima. Prophet Muhammad (s) took Ali on education at the age of 6.

Imam Ali (a) was the spouse of Muhammad’s daughter Fatimah (a). Muslims swore allegiance to him as caliph and ruler of Muslims '35 AH. His reign lasted five years and when he was forty years old he was martyred   in the Mosque of Kufa in the month of Ramadan.

Name of Imam Ali ibn Abu Talib (a) more used as a subject for discussion around the discord between Muslims, which eventually led to a split in Mohammedanism on Sunni and Shiite. If you move away from this trend,  then we will face the image of a large historical, political, spiritual, military personality, embodying all the elements of the peacefulness of Islam. Imam Ali (a) was one of the first to convert to Islam  and throughout his life Muhammad (s) was near the prophet and accordingly he was imbued with spirituality, the morality of the Messenger of the Most High, and followed these qualities.

After the death of the Prophet (p.) Ali (a) before taking the oath as Caliph and ruler of the Muslims

in '35 the lunar Hijra he supported Islam and Muslims in every possible way   and at the right moment did not refuse the necessary orientation. 1

The wisdom, morality of Imam Ali (a) was honored by his contemporaries and companions of the Prophet,including the caliphs Omar (a), Usman (a) and Abu Bakr (a) who ruled before him.

Sheikh Suleiman Balkhi writes in a book by Janabi al-Mawaddat that Ali (a) said : "Ask me about mystery , for I am the heir of the prophets.` 2

Companions of the Prophet were turning to him while fulfilling the decrees of the scriptures of Allah

and they were consulting with his lordship.Caliph Omar repeatedly said that if it were not for Ali,

he would have been destroyed.3

One day, during the reign of Abu Bakr, Jews arrived in Medina with questions of interest to them.They were interested in what the Holy Quran says about the seven lad that...they spent three hundred years in a cave and nine more ...,and the Torah is indicated only number three hundred.

The reason for this contradiction could not indicate not only the caliph, but also other associates of the prophet.Finally, everyone turned for help to wise and solver of all problems Ali (a). His lordship said that there is no contradiction here, since the Jews use the solar calendar and Muslims same lunar one.The solar calendar has 365 days a year, and the lunar 354.Разницавгодусоставляет 11 днейишестьчасов.Therefore, 33 solar years are equal to 34 lunar years.And three hundred sunny years are equal   three hundred and nine lunar years.4

In wisdom and knowledge, he was like his lordship to the great prophet (s.)so much so that it seemed he was a reflection of the prophet.Muhammad (s) said :`  I am a city of knowledge, and Ali is the gate to this city.Anyone who wants to enter it let him enter through the door.Ali (a) is always with Allah and Allah is always with Ali (a) and they are inseparable.What Ali will say is true and the way that he will indicate is the way of true. 5

Imam Ali (a) was a standard bearer in the battles of Badr, Uhud, Hendek (ditch) and Heybar.Before the fight Heybyar, the Prophet Muhammad (s) handed over the Islamic flag to Ali (a) and said: `Do not rush and do not worry  until you go down to their lands.Do not rush and do not worry   until you go down to their lands.Then call them to Islam, report on the divine basis and truth.Swear by Allah,for you gracious reunion of one person with Allah through you, more important than those appeals `

Jews living in Heybar were offered peace,them explained the peacekeeping mission of Islam.  This is evidence that Jihad is not the subject of the spread of Islam by harassment and threats.6

`Try to know people through the true  (Islamic dimension),not true through people.Learn the true, then you will understand who is right and who is not`: Imam Ali said. 7

A similar dimension of truee was manifested in his attitude and to military action.Khutba, testaments, letters and advice of Hazret Ali (a) were  collected in the book of Sayyid Sheriff Reza Mohammed ibn Hussein "Nehcul-belaqe".

In this book Imam Ali (a) always - when winning victory over the enemy and defeating he advised to be afraid of Allah, and to be careful when dealing with the temptations of earthly riches. 8.

Ali (a) advised the soldiers to be away from anger, to be fair even to captives not to be cruel to them and not to mock them.Do not torture my slaves (Hadishi - Gudesey).

Ali (a) recalling the commandments of Islam, he was advising the soldiers to beware of temptations,   do not touch the women captured from the enemy side.9.

Muslims, according to the Koran, should fight only against those who fight against them.Ali (a) has always was reminding the soldiers of this: ` Fight, with warring with you.`10.

His own words testify to piety and the peace-loving nature of the first immaculate imam:`In any state of mind,in joy and anger, observe justice and poise.Love the poor and talk to them ...In any conditions do not forget about God,Be kind and gentle with children, respect the old,do not eat food before you give a part of it in charity  in the way of the Lord, ”Imam Ali bequeathed.11.

He was distinguished by justice and mercy,  speaking out against manifestations of evil and injustice.Imam considered justice the most important quality in a person.In his khutbah he constantly urged the Muslim faithful to justice.

`Allah has ordainedsingle out daily portion of the wealth of the rich to feed the poor.If a poor one is hungry, then it is the fault of the rich,who did not give him his bread.He will answer for it before Allah`12.

Supporter of the Prophet Muhammad (s.) testified that Ali (a)spoke in during the khutba : `Talk to people about things they understand.Do not talk to them about what they do not understand.You wanted Allah and his messenger were caught in a lie?`

These statements, based on the mind and consciousness, are important from the point of view of pedagogy, psychology and methodology.Because in science, especially in religious science you can not expect success in education   without taking into account the level of mind and consciousness of the object being taught.13.

In Nehcul-belage Imam Ali (a) teaches people to be servants of Allah in the form of instruction, by ideology and examples from his life.Ali (a) praises Allah by his own perception  and praises Him to us according to his perception.A person who cognizes Allah correctly will be His right slave.14.

The Most High gave to every divine creation a different level of intelligence and knowledge.The perception and transmission of the theme and events occurs through the prism of our consciousness  insofar as we are allowed by the Most High.Man cannot know anything without the will of the Creator.Therefore, blame someone for his lack of prudence ,especially belittle him, or consider yourself higher than others because of the Almighty qualities given to him there is pride.In turn, the pride equal to identification with Allah and accordingly is one of the heavy sins.Only Allah is the Creator, and only he is worthy of praise.Ali (a) teaches people to be fair and deservedly considers it the main quality in a person.Everything is generated from the level of knowledge of the World and Allah.Also justice is the result of the manifestation of our knowledge.In other words, a person is just, kind, evil, etc. as far as he is able to realize the Creator.If man is allowed to know the world to the extent permitted by the Almighty,then the justice of the rational being may be relative.Justice is one of the names and characteristics of Allah, who, creating us, wished to see his creation like himself.

But the created cannot surpass or be the same as its Creator.Accordingly, justice is inherent only to the Creator,and we only get imitation.A person can be true only from his own point.Otherwise, the prophets would not be sent down to earth, in order to periodically direct the sinful world on the right path.

Sources

1. Реза Остади, Основные принципы религии для всех, 1993 г.Иран, Кум. ст.97

2.Документы Международной научной конференции посвященной жизни и личности Имама Али (а), Баку, 2001 г. Культурный центр при посольстве Исламской Республики Иран в Азербайджане, ст. 209

3. там же

4.там же, ст.211

5. Реза Остади, Основные принципы религии для всех, 1993 г.Иран, Кум, ст.96

6.там же ст. 221

7. там же ст. 222

8.Имам Али и Nehcul-belaqeматериалы конференции, Баку, 2006 г. Культурный центр при посольстве Исламской Республики Иран в Азербайджане, ст.105

9. там же, ст. 106

10. там же, ст. 108

11. Реза Остади, Основные принципы религии для всех, 1993 г.Иран, Кум,ст.97

12. Имам Али и Nehcul-belaqeматериалы конференции, Баку, 2006 г. Культурный центр при посольстве Исламской Республики Иран в Азербайджане, ст.122

13. Документы Международной научной конференции посвященной жизни и личности Имама Али (а), Баку, 2001 г. Культурный центр при посольстве Исламской Республики Иран в Азербайджане, ст. 222

14. Имам Али и Nehcul-belaqeматериалы конференции, Баку, 2006 г. Культурный центр при посольстве Исламской Республики Иран в Азербайджане, ст. 185

 

 

 

Friday, 10 May 2019 07:25

Къенин югъ «Самур» газетдин коллектив паталди кутугайди я. Вичин махар мукьвал-мукьвал «Самур» газетдин чинриз акъатзавай чи жегьил къелемэгьли Азизрин Севдадин «Фири яру шив» тIвар ганвай сад лагьай ктаб чапдай акъатнава. Севдадин кьетIен жуьреда къелемдиз къачунвай махари фадлай чи кIелдайбур чпихъ ялзава. И ктаб акъатун вилив хуьзвайбур гзаф авай. Зегьметдал рикI алай, вичин махарин чIал лезги чIалан иер, хъуьтуьл наварив дугурнавай Севдади и ктабдин винел пуд йисуз кIвалахна. Гьавиляй гзаф метлеблу махарикай туькIуьрнавай зурба ктаб арадиз атана. Кутугай иер шикилрини вирибур регьятдиз гъавурда акьадай михьи чIала аялар патал кхьенвай кIватIалдин къиметлувал генани артухарзава. 


Хъсан духтур тир Азизрин Севда пуд чIалал – лезги, урус ва азербайжан чIаларал кхьизвай къелемэгьли я. Адаз гьакIни са шумуд къецепатан чIалар чида. Ингье адан рикIе лезги чIалаз авай кIанивал са куьнивни гекъигиз тежерди я. Махар туькIуьрун вичин виридалайни рикI алай пеше тир жегьил къелемэгьлидин гележегда хайи чIалал ихьтин гзаф ктабар акъатдайдан чIалахъ я чун.
Мубарак хьурай ваз сад лагьай ктаб, Севда! Самур» газетдин редакцияди мукьвал йикъара аялар патал и ктаб чиниз акъуддай сувар кьиле тухуда.

Tuesday, 07 May 2019 08:59
Новостной портал Gagauzinfo.MD публикует авторскую статью Павла Тулба на гагаузском языке, посвященную писательнице Зиновье Душковой. 
 

Son 20 yılda onun 60 kiyadı tipardan çıktı, tiraj – 150 bin ekzemplär. Rusiyadan kaarä onnarı tiparlêêrlar Ukrainada hem Amerikada, Germaniyada hem Franțiyada, İzraildä, Belgiyada hem Luksemburgta, Şveyțariyada hem Kanadada. Onun yaratmasını bilerlär Yaponiyada hem İndiyada. Yaratmalarına diplom verildi “Kiyat-2003” Sibirdä biblioteka forumunda, ”Sibirin kiyadı-2014” konkursunda. Bundan kaarä 2005 yılda Parijdä geçti uşak literaturasının konkurzsu “Natan”. Burada avtoritetli komisiya kararladı onun masal toplumunu “Le Beau Soteil et autres contes” koymaa bu yılda Franțiyada tiparlanan 12 en önemli yaratmaların arasında hem rekomendațiya verildi bu masalları şkolalarda üürenmää.Açıktan söleyelim, saygılı okuyucular, ani may kimsey aramızdan şüpelenmedi, ki söz gider bizim vatandaşımız için. Halizdän dä okadar avtorumuz yok, ki onnara Evropanın devletlerindä büük interes göstersinnär, angıların yaratmaları kendi okuyucularını buldular diil sade Rusiyada, ama onun sınırlar aşırı topraklarında da.Zinovya Vasilyevna Duşkova diil sade bizim vatandaşımız, angısı Rusiyada yaşêêr. O bir gagauzka! Siz lääzım kayıl olasınız: ayıp, ani onun için biz Gagauzyada taa bişey bilmeeriz.Z. V. Duşkovanın duuması Kongaz küüyündä kirez ayın 19-unda 1953-üncü yılda. Pek erken üüsüz kaldış malisi onu terbiedärdi. Malisinin gecinmesindän sora kızçaazı senselelerä Çuvaşiyaya götürerlär. Burada ona deyni zor küü yaşaması çekeder. O lääzımdı bundan kaarä zor dili dä üürensin, angısında onun akrannarı lafedärdilär. Çalışmaa çekeder Odesada, sora Uzak Günduusuna yaşamaa geçer, neredä onun kocası işlärdi, ilkin Nahodka portuna, sora Vladivostok kasabasına. Büünkü gündä Zinovya Duşkova Moskvada yaşêêr.
Halkın en büük şanı – onun yazıcıları
Küçüklüündän Zinovya Vasilyevnanın en aydın akılagetirmekleri onun malisinä baalı. Onun da Zinovya Vasilyevna Duşkova adıydı. Malisi derin inançlı bir insandı, ii ürekliydi. O bilärdi çok şiir hem duva hem kendi ana gagauz dilindä, hem rus, urum, latin dillerindä, angılarında kendi küçük torununu üüredärdi. Malisinin kökleri Grețiyaya baalıydı. Adını da kabletti grek dilindän – Zinovya: Bilgili. Hep malisindän uşak üürendi dolay dünnesini, yaşamayı sevmää, küçüklüün yalnızlıına bakmayarak. Bu sevda herzaman yardım edärdi ona yaşamanın zorluklarını ensemää, zavallılara yardım etmää, bu yaşamaya koymaa nekadar taa çok sevgi hem gözellik. Bu istemeklär kalan yıllar da onu brakmêêrlar.Bu anılmış insanın yaşamasında en büük dost hem nasaatçı – kiyatlardı. Z. Duşkova Vladivostokta işlärkän, orada Uzak Günduusu Devlet Universitetini istoriya fakultetini başardı da şkolada istoriyada üüredärdi. Kendi zorluklarında herzaman anılmış filosofların yaratmalarına danışardı.
Kendi ilk artistik yaratmasını Z. Duşkova yazdı 1992-1993 yıllarda. Onun adıydı “Probujdeniye İstoka”.1995 yılda avtor ilk gezisini İndiyaya yaptı, bu anılmış blimnerin hem büük ayozluların topraklarına. Sora başka da yaratmaların yazması hem eni gezilär: Yaponiyaya, Kitaya, İzrailä, Mısıra, Mongoliyaya, Tibetä, İtaliyaya, Franțiyaya…Birkaç kiyat Zinovya Vasilyevna uşak deyni dä yazdı. Avtorun laflarına görä masalları yazarkan, o “…istedi küçük cancaazları Sevgiylän doldurmaa. Sevgi – o hem cömertlik, hem acızgannık, hem dooruluk gem taa başka da pozitiv kaliteleri, angıları büütmeerlär uşaklarda çokgörmäk, bütün dünneyä üfkä, agresiya hem kin”. Bu kalitelär ”sarêrlar duşmannarı, nicä ana, annamayan uşaa terbiederlär…”.Avtorun yaratmalarına sıkça “Aydınnık getirän kiyatlar” deerlär. Onnar aldı dildä tipardan çıktılar, onnarın geografiyası git-gidä genişlener, türlü-türlü dialektlerä çevirilerlär. Franțiyada bu devletin dilinä onun birkaç kiyadı çevirili hem tiparlı. Zinaida Duşkovanın kiyadına”Kırmızı güneşçik için masal hem başka masallar” prezentațiya yapıldı yortuda, angısı Franțiyada Uşak kiyadının aftası sınırlarında geçti. Uşaklara hem gençlerä deyni kiyat salonnarı Kalmar hem Ruan kasabalarında da geçtilär. Burada Z. Duşkova bu forumda bir tek rus temsilcisiydi, da Ruan kasabasının mêrı karşı etti onu Rusiyanın hem Franțiyanın arasında çoktankı kultura baalantıları için laflarlan. Açan Versalda hep bölä prezentațiya oldu, burayı çok rus evlad boyları geldi; onnar Duşkovanın kiyatlarını uşaklarına deyni satın aldılar da istedilär avtor avtografları mutlak rusça yazsın. Bu avtograflar, bezbelli, yakın vakıtlarda taa büük önemlilik kabledeceklär, neçinki Zinovya Vasilyevnanın masalarını teklif ettilär franțuz şkolalarında üürenmää.Zinovya Vasilyevna Duşkova – yazıcı, istoriyacı, gezici. Onun neetiydi biyaz lekeleri renklerdä göstermää, ki onnar diil sade geografiya kartalarında, ama insannarın cannarında da var. Diriltmää umudu orada, neredä o öldü, tutuşturma sevgiyi orada, neredä o süündü, mayıl olmaa yaşamaya, neredä onun maanası kaybelmiş, — Duşkovanın en ilk davası. Küçük bir karıcık, angısı bir zebellik gezi Tibetä, Gimalaya, Gobi, Kumnuuna, Pireneya hem başka da erlerä, yaprı diil sade korkunçlu Everestä, Kaylasa hem Kançendjanga götürän yolları, ama o aydın yolları insannarın cannarına.Bu anılmış incäzanaatçı – o yaratmaların avtoru, angıların hakı var insannarın can sergennerindä bulunsunnar.
 
 
Pavel TULBA
Tuesday, 07 May 2019 07:59

By Rufiz Hafizoglu

April 2019 marked two years since since the moment of making the decision for Turkey to move from a parliamentary form to a presidential form of government and the Turkish authorities believe that “New Turkey” was established that month.

Until recently there was such an opinion that in economic terms, “New Turkey” was becoming a more powerful country, however, unfortunately, the economic pressure on Turkey forced Ankara to assess the current situation in a more realistic way.

Moreover, today Turkey’s main problem is connected with the economic sphere and the actual collapse of the national currency. So, in early 2018 the official exchange rate was $1 - 3.7625 Turkish liras, while by early 2019 - 5.3279 Turkish liras. According to the Central Bank of Turkey, presently, the official exchange rate is $1 -5.9709 Turkish liras.

However, the policy of the ruling Justice and Development Party, pursued during the last 16-17 years, allowed achieving significant success in many spheres, which earlier Turkey could only dream of.

At the same time, it turned out that the ruling party has recently lost a number of important politicians such as Abdullah Gul, Ahmet Davutoglu, Ali Babacan, Bulent Arinc. Members of the ruling party unofficially accused these party members of treason.

According to the Turkish media, a new party headed by ex-minister of economic affairs and ex-foreign minister Ali Babacan is being created in Turkey. Reportedly, Ahmet Davutoglu, Abdullah Gul, Bulent Arinc will join this political movement.

Davutoglu denied this information. According to some sources, there are serious disagreements between Davutoglu and Gul.

At the same time, President Erdogan’s appeal to the party members gives the reason to think that the creation of a new political party in Turkey is a matter of time.

In particular, in one of his recent appeals to the party members, Erdogan said that "you may be lured by new tempting offers, do not give in."

The abovementioned people have not been actively involved in politics for many years. But it is not a secret that in the ranks of the ruling party there is still sympathy for these people, including Ali Babacan, who can hardly be called a strong diplomat as a foreign minister, but at the same time he was one of the most powerful figures in the economic sphere.

So what will happen if a new political party headed by Ali Babacan is created in Turkey?

 

Before answering this question, it should be stressed that so far, there is no leader in Turkey who could compete with Erdogan in terms of charisma and political experience.

But in case of creating a new party, it is not ruled out that this political movement will be able to gain a great percentage of votes and a number of members of the ruling party, as well as other parties, will join the new movement.

Despite the Turkish authorities officially reject the holding of snap parliamentary election, it is not ruled out that snap parliamentary election will be held in Turkey till 2020.

The creation of a new party in Turkey may completely change the political balance in the country. According to some analysts, this may greatly change the current situation, by contributing to the creation of completely new Turkey.

It is still very difficult to predict future changes in Turkey, but today there are signs of the first great changes. One of them was Erdogan’s calls for the creation of "Turkish Alliance" (Türkiye İttifakı). Almost all political parties of the country, and in particular the Republican People’s Party, may join it. The only exception is the Peoples' Democratic Party, which was not invited to participate in the Alliance.

According to a number of political experts, the ruling party needs such an alliance to apply to the International Monetary Fund to obtain a loan to get out of a difficult economic situation.

Taking into account the current economic situation in the country, as well as the US pressure, Turkey’s politics will face four tense years until 2023.

---

Rufiz Hafizoglu, deputy editor-in-chief of Trend. Follow him on Twitter: @rhafizoglu

https://en.trend.az/world/turkey/3057679.html

Tuesday, 07 May 2019 07:37
British newspaper from 1920: "Hundreds of innocent Azerbaijanis massacred by Armenian troops in Karabakh"As we celebrate the 101st anniversary of the Azerbaijan Democratic Republic (1918-20) this month, we also remember the short, but tumultous history of this first-ever secular democracy in the Muslim world. Despite many progressive reforms including giving voting rights to women even before US and many other advanced Western nations, this Republic survived only for 23 months before being invaded by Bolsheviks in April 1920.
One of the main challenges of the Republic was to defend its territorial integrity against unfounded claims by neighboring Armenia. Due to the lack of information on Azerbaijan and Azerbaijanis in the Western media back then, obviously there was not an abundance of articles conveying the truth to the Western audiences. However a few courageous reporters not only authored articles, but also responded to some biased and false articles with protest letters. One of these courageous and principled reporters was Robert Scotland Liddell, an eminent British reporter and photographer. Here is his letter that was published by London-based newspaper "The Graphic" on May 8, 1920.
The Consulate General of Azerbaijan found the copy of the article via the UCLA Library in Los Angeles and is delighted to share it here. The text of the article is presented below. Note that the letter was sent to The Graphic before Azerbaijan was invaded by Bolsheviks on Apr. 28, 1920.
May 8, 1920 Editorial note: “The capture by the Bolsheviks of Baku, which is the capital of the Azerbaijan Republic, gives unusual interest to the following protest which has been addressed to us by Mr. Scotland Liddell from Tiflis, apropos of the article which appeared in our pages in reference to the Armenians of Karabagh.” IN THE GRAPHIC of February 21, an article is published under the heading, "The Armenians of Karabagh." The information, you state, was furnished by Mr. Tigron Nazarian, an Armenian, of course, so that one is not surprised to find it Armenian propaganda. And, alas! One is not surprised to find this propaganda false. As regards the history, geography and natural riches of Karabagh I have nothing to say. But, as Nazarian's visit to London is in order that he can urge on the Peace Conference the Armenian request that Karabagh be included politically in the Armenian and not in the Azerbaijan Republic, and as the figures he gives regarding the population of Karabagh are of vital importance in this respect, I must point out that they are grossly untrue. Nazarian says that there are 198,000 Armenians and 80,000 Tartars [Azerbaijanis] in Karabagh. Professor Schepotieff, an authority, with no political axe to grind, has proved in a recent article that the present population of Karabagh is 415,000 Mussulmans [Azerbaijanis] as compared with only 170,000 Armenians.
But so many innocent Mussulman [Azerbaijani] peasants have recently been massacred by the Armenian troops that even Schepotieff's figures may be truthfully disputed. Today the Armenian regular troops are carrying on a war against Mussulman partisans in Karabagh. For the bloodshed that, is taking place, even as I write, the Armenians, and the Armenians alone, are to blame. Although the province of Karabagh was placed under Azerbaijan administration by the British authorities until such a time as the future status of the province would be decided by the Peace Conference, the Armenian leaders and agitators for a long time refused to acknowledge Mussulman rule and strove in every way to incite the peaceful Armenian population against the Azerbaijan Government. This constant agitation and this provocation led on several occasions to fighting. In November of last year an agreement was signed in Tiflis between the Azerbaijan and Armenian Governments. By this it was arranged that all fighting would cease and that both sides would await in peace the Conference's decree.
The Azerbaijan Republic faithfully kept to this agreement. The Azerbaijan troops were withdrawn from Zangezour, but no sooner had this been done than the Armenians very treacherously attacked the Mussulman villages, massacred hundreds of innocent peasants, and within a few weeks had succeeded in destroying over forty Mussulman villages. Azerbaijan has been very patient and long-suffering. But there is a limit to a Government's patience. War has for long seemed inevitable. Now, on March 22, the Armenians, taking advantage of the Mussulman festival of Novruz Bairam, and the fact that there were only insignificant Azerbaijan troops for the purpose of keeping order in Karabagh, have again launched attacks on many Mussulman villages in the province.
So far, only partisan troops have opposed them, but I hear on good authority that the Azerbaijan Government is despatching regular troops to the assistance of the unfortunate Mussulman population of the country, who are faced with the threat of complete extirpation at the hands of their Christian neighbours. Armenian propaganda is excellent. Doubtless the many propagandists in England, France and America will take advantage of their losses in the present clash to further their pleas and greedy territorial claims. But we in Trans-Caucasia know what the truth actually is. Surely it is time that the British public knew it too."
 
Presentation: 
Consulate General of Azerbaijan in Los Angeles
Monday, 06 May 2019 13:59

Prof. Dr. GUMEC KARAMUK ‘

Türkiye’de Türkçe eğitim şart! Tabiî ki yabancı diller de öğrenilmeli, fakat dersler Türkçe yapılmalı. Ben şimdi buraya da Latin alfabesi hakkında yıllar önce yazdığım bir metni yerleştirmek istiyorum:

Türk Aydınlanma Devrimi’nde Latin alfabesine geçilmiş olmasını “gâvurun alfabesi”ne geçildi diye eleştiren kara cahil yobazlar, sesli harfleri de olduğu için Türkçe’ye çok uygun olan Latin alfabesinin Göktürk alfabesiyle aynı kökenden oluşan Futhark ve Etrüsk runik alfabelerinden filizlendiğini bilmiyorlar. Roma’dan önce Apenin Yarımadası’nın bir kısmında (Öntürk olan) Etrüskler’in Krallığı döneminde daha sonraki Roma için çok önemli temeller atıldı. Roma’nın devlet olarak üç safhası:

Krallık dönemi: M.ö. 8. yüzyılın ortalarından M.ö. 509’a kadar.

Cumhuriyet dönemi: M.ö. 509-M.ö. 27.

İmparatorluk dönemi (değişik safhaları ve coğrafî sınırları
var ve M.s. 395’te Roma İmparatorluğu ikiye ayrıldı):

M.ö. 27-476 Batı Roma

M.s. 395-1453: Doğu Roma (Bizans)

Alanın uzmanları tarafından dünya uygarlıklarının temeli olarak algılanan Prototürk kültürü hakkında Halûk Tarcan’ın (vaktiyle Paris’teki “Centre National de la Recherche Scientifique”te çalışmıştı) yaptığı araştırmalar, dünya çapında dikkate alınıyor. Tarcan ayrıca değişik bilim dallarında Batılı araştırmacıların vardıkları sonuçları da dikkate alıyor: DNA testleri sonucunda Etrüskler’in % 97 Türk oldukları ve Latince yazının ve kültürünün de (öncelikle antik demokrasi ve Roma hukuku gibi) Etrüsk kültürüne dayandığı kabul ediliyor. Türkoloji ile başlayıp, önde gelen Türk Etrüskologu haline gelen ve ilk Türk hanım diplomat olan Adile Ayda’nın araştırmaları da yine dünya çapında takdire sahip. Bu durumda Finikeliler’in aracılığı ile Kenan alfabesinden etkilenmiş olan Grek, Kume ve Kiril alfabesi de Prototürk kökenlere sahip sayılıyor; bu da dünyada kabul edildiği gibi, yazının (19. yüzyılda henüz zannedildiği gibi Mısır’da değil) Mısır’dan önce Sümer’de, yani Türkçe gibi “asyanik” dil grubuna ait bir dil konuşan “asyatik” halk olan Sümerler tarafından icad edildiği teziyle bağdaşıyor.

Bu konuda bizim çok büyük bir değerimiz olan ve yine büyük sümerolog Samuel Noah Kramer’ın çok takdir ettiği Muazzez İlmiye Çığ’ın eserlerini hatırlatmak isterim. Sinan Meydan da Prototürk tezinin dünya araştırmalarında kabul gördüğüne vakıf olan bir araştırmacı. Ayrıca İndogermanlar’ın bir ana alt kolu olan Cermenler’in Türkler ile Asya’da komşu olarak dil ve kültür akrabalığına dair açıklamalar yapmış olan, değişik ölçütlere dayandırarak savunan Klaus H. Dieckmann, Almanca’daki “machen” ve İngilizce’deki “make” sözcüklerinin Türkçe’deki yap”mak” ve et”mek” sözcüklerinden geldiğini yazmıştı. (Dieckmann, Klaus H., Die türkische Urverwandtschaft. Über die sprachlichen und kulturellen Gemeinsamkeiten von Deutschen und Türken. 2013. Dijital nüsha: Urverwandtschaft-Klaus-Dieckmann-ebook/dp/B00BDL5U1E).

Bu görüşe bir ekleme de yapayım: Türkçe’deki “ata”, Got’ça’da “atta” idi. “Attila” (Got dilinde “babacık”) adı altında tarihe geçen Hun hükümdarını, Avrasya’da Türkler ile çok yakın temas halinde olan (ve işte araştırmalara göre Türkler ile Asya’da temasları olmuş olan Cermenler’in Doğu koluna ait olan) Gotlar’ın bu adla andıkları kabul ediliyor. Benim çocukluğumda İsviçre’de (erken 1950’lerde) “babacık” için “Ätti” sözcüğü hâlâ yaygındı.

İsveç tarih yazıcılığının 18. yüzyılda önde gelen kurucusu SvenLagerbring, İsveçliler’in Türk kökenli olduğunu ve tanrı Odin’in de Türk olduğu görüşünü açıklamıştı.

Yıllıklarında “Turukku”ların zikredildiği Asur’da da M.Ö. 2000 civarında Türkçe konuşulurmuş; bu da orada bir Prototürk temel kültürünün varlığına işaret sayılıyormuş. Mezopotamya’ya göç eden Sami Asurlar orada zaten (Hurriler ve Elamlar gibi) asyanik bir dil konuşan Sümerler ile karşılaştılar. Asurlar’ın İndogerman’laştıkları görüşüne de rastlanıyor, ki bu da Cermenler’in yukarda sözünü ettiğim Türk kökenli olduklarına dair görüşe paralel oluyor. Bu durumda Doğu Adriyatik’ten yola çıkarak Doğu Akdeniz üzerinden Filistin’e göçmüş olan İndogerman Filister’lerin Sami’leşmesi gibi, ama bunun aksi yönünde bir dönüşüm söz konusu. Bütün bu buluşların ışığında “Güneş dil teorisi”nin bir Türk olmayan, Sırp dil bilimcisi Hermann F. Kvergić tarafından kurulmuş olması da şaşırtıcı değil. Güneş dil teorisinin yanı sıra “Türk Tarih tezi”nin temelleri de daha önceki dönemlerde Avrupalı dil ve tarih uzmanlarının araştırmalarında atılmıştı. Beş bine yakın kitap okuduğu bilinen ve “hayatta en hakiki mürşit”in “bilim ve fen” olduğunu söyleyen Atatürk, bilimsel faaliyetleri dikkatlice takip ederdi ve sonuçlarından haberdardı; bundan dolayı bu toprakların eski Türk yurdu olduğunu biliyordu. Her ne kadar Hititler Güney Bohemya bölgesinden Anadolu’ya gelmiş olan bir İndogerman kavim idiyse, daha önce bu topraklarda yaşayan ve dilleri asyanik dil grubuna dahil olan Hattiler’in halk adını ve birçok özelliğini devraldılar.

Ayrıca Afif Erzen’in de hem yerli, hem yabancı uzmanlardan oluşan araştırma ekibiyle otuz küsur yıl Doğu Anadolu’da (halkı asyanik dil konuşan Hurriler olan) Urartu’yu araştırdı ve Sibirya kültürüyle bağlantılı olan binlerce kaya resmi ve yazıtları buldu.

M.Ö. 13. binyıldan beri göç dalgalarının olduğu ve Anadolu, Azerbaycan ve Orta Asya kültür ve sanat merkezleri arasında bariz bağlantıların olduğu da kanıtlanmış.

Erich Feigl’ın tezine göre M.Ö. 4. binyılda Diyarbakır merkezli Doğu Anadolu’da çok bariz bir Prototürk kültürü ağır basıyormuş. Ne var ki bu araştırma sonuçları neokoloniyalist eğilimlerle bağdaşmıyor (BOP). Kaya resimleriyle bağlantılı olarak Fransız, İspanyol ve Portekiz mağaralarında da Prototürk yazı kayıtları ve Alpler’de M.Ö. 8000 civarına ait Türk damgası bulunmuş. Balkanlar’da Prototürk kitabeler, İsviçre, Avusturya, İtalya ve Güney Fransa’da da Prototürk siyasal yapılanmalar keşfedilmiş. İsviçre’nin güney batısındaki Valais (Wallis) kantonunda “Berigel”, “Berisal”, “Almagel” adında yerler var. Ayrıca “Alp” dağlarının ismi de önemli bir ipucu. Bunların Attila’nın seferinden çok daha önce yerleştiği biliniyor. Etrüskler gibi asyanik dil grubuna dahil bir dil konuşan Ligurlar’dan kalma olduğu kabul ediliyor.

Akdeniz yarımadalarına Hint-Avrupaî (yani İndogerman) kavimlerin çok geç (M.Ö. 2000 civ.) girmeğe başladığı, daha önceki halk unsurlarının Asya kökenli olduğu, dillerinin “Asyanik” diller oldugu, çoktandır bilinen bir gerçek (asyatik kavimler/asianik diller). Ama mesele, koskoca Asya’da yaşayanların hepsine nasıl “Türk” denilebileceği. “Türk” adı (Çin kaynaklarındaki “Tu-kiu”) çok geç ortaya çıkıyor. Onun için “Proto-Türk”/”Ön Türk”, daha yerinde bir kullanım. Eski Türkler’de koç ve boğa motifinin yaygınlığı ile Miken öncesi Minoik Girit’teki (Minotauros!) ve İspanya’daki boğa motifinin varlığını da ben bir ispat malzemesi olarak kullanıyorum. Etrüsk dilinin yanı sıra Mezopotamya’nın Samiler’den önceki siyasal çatısını oluşturan Sümerler’in dili de, dediğim gibi, bir asyanik dil; bu dil grubuna mensup olan diller birer “aglütinan dil”, yani negasyon, enterrogasyon gibi değişik durum ve ayrıca zaman biçimlerinin “iç ekler” (infiks) ile meydana gelistirilişi (örn. okuyorum/okumuyorum/okuyor muyum?); halbuki İndogerman dillerinde bu durumları ifade etmek için yardımcı kelimeler gerekiyor (I read/I do not read/am I reading?).

İndogerman kavimleri Anadolu’ya (ve bütün Akdeniz yarımadalarına, adalarına ve kıyı ülkelerine, ayrıca İran’a ve Hindistan’a) ancak M.Ö. 2000 civarında girmeğe başlamadan önce bu mekânları Asyalı kavimler yurt edinmişlerdi. Gerek mağara resimleri, gerek yazıtlar, gerekse DNA testleri ile M.Ö. 14. binyıldan beri Ön-Türkler’in Anadolu’da varlığı ortaya koyuldu. İndogerman diller ailesinin doğu grubuna (Satem dilleri) mensup olan Ermeniler ise, Anadolu’ya M.Ö. 6. yüzyıldan itibaren Kuzey Balkanlar’dan gelmeğe başladılar. Anadolu’daki Urartu halkı ile akraba olduklarına dair ileri sürülen tez tamamen çürük, çünkü Urartu’nun halk tabanını oluşturan ve ASYATİK bir kavim olan Hurri’ler, ASYANİK dil grubunun mensuplarıydı.

Orta Asya’dan Doğu Anadolu’ya, Kuzey Suriye’ye ve Irak’a (taş devrinde bütün buralarda herhangi bir iskân merkezi bulunmamış) M.Ö. 14. binyıldan beri göç dalgalarının olduğu ve Anadolu, Azerbaycan ve Orta Asya kültür ve sanat merkezleri arasında bariz bağlantıların olduğu da kanıtlanmış.

Türkler hakkında yapılmış araştırmalar, Cermenler konusunda bağlantıları hatırlamada ve karşılaştırmalar yapmada ipuçları olabilir.

Bu yasaların mertlik ve onur ilkeleri Türk halkında yok olmadı, ama yurdumuzu emperyalistlere peşkeş çekerken halka reva görülen işkence, bu ilkelere nasıl da ters düşüyor. Osmanlı Türkçesi, Osmanlı tarihi araştırmaları için gerekli, ama Genel Türk tarihi için yetersiz. Göktürk Devleti’nin yapısı ve önemi, Göktürk (ve Uygur) alfabeleri, seçmeli ders olarak liselerde öğretilmeli. Ülkemizin gidişatını belirleyen cehalet şampiyonları, Latin alfabesinden vazgeçmek için çaba sarfetseler de, başaramayacaklar, çünkü sesli harfleri de olan Latin alfabesi, Göktürk alfabesiyle aynı kökenden oluşan Futhark ve Etrüsk runik alfabelerinden filizlendi. Roma’dan önce (Öntürk olan) Etrüskler’in Krallığı döneminde daha sonraki Roma için çok önemli temeller atıldı.

Atatürk’ün Alfabe Devrimi ile ilgili kafa karışıklarının esiri olmamak için Sinan MEYDAN’ın Cumhuriyet Tarihi Yalanları (1. kitap, sayfa 459) adlı kitabından alıntı yapacağım. Yazının başında eksik açıklama gibi görünebilir; ancak okumaya devam ettiğinizde aradığınız yanıtı bulacaksınız. Latin Alfabesinin kökeni Futhark ve Etrüsk Runik harflerinin Göktürk yazıları ile ilişkisine aynı kitabın 450. sayfasında ayrıntılı bir biçimde yer verilmiş.

“İşte 1928’de Atatürk’ün Alfabe Devrimi’yle kabul ettiği Latin harflerinin kökeni… Görüldüğü gibi bugün dünyanın birçok yerinde kullanılan Latin alfabesi, Futhark ve Etrüsk Runik harflerinin bir türevidir; okullarda çocuklarımıza ve gençlerimize öğrettiğimiz gibi, Fenike alfabesinin değil… Avrupa’nin Futhark ve Etrüsk runik yazısı ise Göktürk yazısıyla aynı kökenden gelmektedir. Yani Latin alfabesi aslında Göktürk alfabesinin zaman içinde farklılaşmış biçimidir. Dolayısıyla Atatürk’ün Türkçeyi Latin harfleriyle yazmaya karar vermesi, bir anlamda yeniden Göktürk yazısına dönüştür ki, bunun adı Cumhuriyet tarihi yalancılarının dediği gibi “gavurlaşmak” değil “öze dönmektir.” Özetle, 1928’deki “Yazı ve Alfabe Devrimiyle” Türkçe, yaklaşık 800 yıl sonra kendi bünyesine hiç uymayan Arap harfleriyle yazılmaktan kurtularak, kendi bünyesine hiç uymayan Arap harfleriyle yazılmaktan kurtularak, kendi bünyesine birebir uyan (Göktürk yazısına ve Etrüsk yazısına dayanan) Latin alfabesiyle yazılmaya başlanmıştır.”

Teşekkürlerim ve saygılarımla
Gümeç Karamuk (Emekli öğretim görevlisi)

https://www.turkishnews.com/tr/content/2019/05/05/turkce-egitimde-alfabemiz-ve-latin-alfabesi-prof-dr-gumec-karamuk/

 

LATEST NEWS