Powered by Joomlamaster.org.uatogether with Joomstudio.com.ua

                                                                                                                         

                                                                                                                                                                                           Az (1) Ru (1) En (1)

Gulnara

Gulnara

Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipiscing elit. Mauris hendrerit justo a massa dapibus a vehicula tellus suscipit. Maecenas non elementum diam.
Website URL: http://smartaddons.com
23.01.2019 08:18

Niyazi MEHDİ

Milli özünüdanlağın tarixçəsinə giriş

Mirzə Fətəlidən başlayaraq Mirzə Cəlil və Mirzə Ələkbər Sabirdə güclənən milli özünüqınayış, özünüdanlaq, özünəqəzəb mədəniyyətimizin eyibi, əskikliyi sayıla bilərmi? Bu soru 10-15 il öncə mənimlə Rəhman Bədəlov arasında baş vermiş bir dartışmanı yadıma saldı. Polemika mənim bir söylədiyimdən başladı ki, bizim maarfçi, modernist-müasirçi yazarlarımızın əsərlərindən görünən Azərbaycan gerçək Azərbaycan deyil. Rəhman bu sözlərlə razılaşmayıb ona qarşı  məqalə də yazdı. İndi deyəsən, yenə həmin konuya qayıtmağın vaxtı çatıb. Ancaq məsələnin müzakirəsini dolğunlaşdırmaq üçün onu bir az geniş götürüm və dünyada ünlü mədəniyyət daşıyıcılarının öz kültürlərini refleksiya edəndə hansı tənqidlərə əl atdıqlarını bəzi örnəklərdə göstərim. Öncə isə bunu deyim ki, Nitsşenin almanlar, Bodlerin fransızlar haqqında qəzəbli sözlərinin yanında Mirzə Ələkbərin satirası toya getməlidir.

Dünya mədəniyyətində özünü qınamaya uzaqdan başlasaq

Ədəbiyyatda neqativlərə şakəri, bayğınlığı qaynaqlandıran bəzi arxetipik başlanğıclara baxaq. Belə bir güclü və təsirli deyim var: bütün Avropa ədəbiyyatının əsasında İuda motivi durur. Söhbət İsus Xristosun apostollarından oluban onu 30 sikkyə Ponti Pilatın əsgərlərinə satan İudadan gedir. Xristian gələnəyində o, xainliyin və xəyanətindən peşmanlığın rəmzidir. Ona görə də Avropa ədəbiyyatının bütün tarix boyu əsasından keçən leytmotiv kimi İudanı göstərirlər, çünki bu ədəbiyyatın bütün parlaq əsərlərinin kökündə suç və peşmanlıq durur. Bu motivi başqa terminlərlə Ziqmund Froyd Dostoyevski ilə bağlı qabartmışdı. "Dostoyevski ata qatili" adlanan kiçik məqaləsində yazarın romanlarındakı günah və peşmanlığın Pravoslav əsasını açmağa çalışanda söyləmişdi ki, rus dindarlığında belə sayılır ki, insan Tanrı qarşısında suç işlədib dərin peşmançılıq keçirəndə, tövbə edəndə onun ruhu Tanrı işığına açılır. Bu səbəbdən də, - Froyd yazırdı, - ruslar hesab edirlər ki, Tanrını dərindən bilib duymaq xatirinə günaha batmaq lazımdır ki, peşman olasan. Hərçənd mən bilmirəm nədən Froyd bunu yalnız Pravoslaviya üçün xarakterik sayırdı? Katolisizmdə də təxminən eyni ideya var.

Avropa ədəbiyyatında İuda motivini xristianlığın bu göstərdiyim ideyası ilə iç-içə edəndə mənim giriş söhbətim məzmunlaşmağa başlayır. Bu kontekstdə başa düşürəm nədən Batı mədəniyyətini xarakterizə etmək üçün "suç kültürü" deyimindən istifadə olunur. Məsələni bir az da açım. Rut Benedikt adında araşdırıcının sayəsində kulturologiya "Utanış kültürü", "Suç kültürü" anlayışları əsasında Batı mədəniyyəti ilə yapon mədəniyyətinin tipoloji ayrılığını düşünməyə başlamışdı. Araşdırıcı "Xrizantema və Qılınc" kitabında irəli sürmüşdü ki, yaponların davranışının özülündə biabır olub utanmaqdan qorxu durur: sosial rolunu, sosial buyuruqları və borcu (yaponca "on" və ya "qiri") yerinə yetirməmək yaponu biabır edir, "başını yerə soxub" utandırır. Bax, bu hala düşməkdən qorxu yaponu öz borcunu yerinə yetirməyə zorunlayır (aydındır ki, biabır olmaqdan qorxan adamları "utancaq" adlandırmaq olar). Benedikt bu kimi tipik faktlara və durumlara görə yapon kültürünü "Utanış kültürü" adlandırır.

Araşdırıcının düşüncəsinə görə, əxlaqa əməl etməyə amerikalını utancaqlıq yox, suç, günah duyğuları vadar edir. Batılı günaha batmağın əzabından çəkindiyi qədər əxlaqi dəyərlərə əməl edir, ona görə də "suç mədəniyyətinin" daşıyıcısı olur.

Rut Benediktin tipoloji açar-anlayışları sonralar yapon mədəniyyətindən dişarıda duran bir çox materiallara açar verdi. Örnəyin, Uppsala Universitetində çalışan bolqar sosioloqu Vessela Mişeva öz kitabında Yeni çağacan olan Avropa kültürünün tipolojisini "Utanış kültürü" ideyasında açdı və qıraqdan baxanların gözü altında qızarmaq durumunu utanma üçün önəmli  saydı. Onun fikrincə, beləcə, əzəldən avropalı özünü Tanrının gözü qarşısında bildiyi üçün utancaqlıq psixolojisini qazanmışdı (araşdırıcı yada salır ki, Avropa kültürünün təməlində duran kitablardan "Tövrat"da Adəm və Həvva Allahın buyuruqlarını pozanda ilk öncə utanırlar, yəni bilik ağacının meyvəsini yeyəndə onların gözləri ayıblarına açılır və utandıqlarından ayıb yerlərini yarpaqla örtürlər).  Mişevanın yozumu Avropa utancaqlığı ideyası ilə Rut Benediktin nəzəriyyəsinə uyğun olmasa da hər halda göstərdi ki, "suç və utanış" önəmli kulturoloji konseptlər ola bilər.

Bəndəniz də bir vaxtlar "Utanış kültürü" və "Suç kültürünün" göstəricilərindan alınan bölgü əsasında Azərbaycan mədəniyyətini düşünməyə çalışmışdı. Bu zaman Azərbaycan türkünün bəzi cümlələrinə səyahət etməklə utanışın ulusun psixologiyasında nə qədər dərin kök saldığını açmışdı.

İfşaçı tənqid maarifçilik paradiqması kimi

Bu söylədiklərimdən sonra çətin deyil görmək ki, Mirzə Fətəlidən başlayaraq Sabirəcən davam edən maarifçi ədəbiyyatın kökündə suçlandırıb utandırma paradiqması durur. Ədəbiyyatda "kimə, nələrə qarşı" prinsipi çox önəmli mətndüzəldici amildir. Yalnız məddahçı, apoloqetik tekstlər onsuz keçinə bilirlər. Bu nəyəsə qarşı çıxmaq təpgisi tənqidin də kökündə durur. Filosoflar deyərdi ki, təbiət boşluğu sevmir, ona görə hara boşalırsa, oranı tutur. İndiki kvant fizikası baxımından bu deyim köhnəlsə də, incəsənət üçün dəyərini saxlayır: sənət toplumda hara boşalırsa, oranı tutur. Əxlaq faydasını itirib ziyana çevriləndə onun yerinə başqa əxlaqı təklif edir, ənənəvi sənət bayağılaşırsa, yerinə başqa estetikanı sunur, din cansızlaşırsa, yerinə islahatçı dini "namizəd" göstərir. Nəyinsə yeri boşaldıb oranı tutmağa yönəldən tənqid pafosu XIX yüzildə Avropada o qədər güclü olmuşdu ki, hətta adında bu söz olan "tənqidi realizm" cərəyanı yaranmışdı. Hüqonu, Balzakı, Dikkensi, Zolyanı oxuyanda Avropanın ünlü şəhərləri çirkab dalanlarında, yoxsulluğun dəhşətində açılır. Onlar İuda xəyanətlərinin və peşmanlıqlarının səhnələri kimi verilir. Beləcə, Avropa, təxminən, Mirzə Cəlilin, Mirzə Ələkbər Sabirin görükdürdüyü Azərbaycana tay görünür. Ancaq məni bu qavrayışdan sevmədiyim Lenin ayıltdı. Birdən yadıma saldım ki, onun rus insanına Avropanı örnək göstərən yazılarında bu Avropa Dikkensin Avropası deyil, çox səliqəli, uyqar (sivilizasiyon) dünyadır. Bu uyğunsuzluqdan nəticə çıxarmaq olardı ki, Balzak, Dikkens və başqaları bizi aldadırlar, yəni realizmə, gerçəkliyi doğru göstərməyə xəyanət edirlər. Mən isə başqa əqli nəticəyə üstünlük verdim: onlar seçdikləri tənqidi janrın dilində, kodunda dünyanı göstərdikləri üçün Avropa belə alınırdı. Ancaq onların göstərdiyi Avropa ilə yanaşı, başqa Avropa da vardı, bunu iqtisadi araşdırmalar, Hegel və Qərbin sosial-siyasi uğurları göstərirdi. Deməli, mədəniyyətdə plüralizm toplumun gerçək üzünü stereoskapik olaraq görməyə imkan verirdi.

İki Azərbaycan

Azərbaycan maarifçilərinin, modernləşmə ideoloqlarının seçdiyi "iç üzünü açma", ifşa etmə, tənqid paradiqması yazarları Qurbanəli bəyləri, şərəfsiz mollaları göstərməyə sürükləyirdi. Janr belə idi. Onun "oyun qaydası" hansı tekstlər və hansı narrativlər (söyləmlər) məsələsinə öz diktəsini edirdi. Bizim maarfçilər, demokratlar  öz vəzifələrini vicdanla yerinə yetirirdilər və ona görə də onları böhtançı, milləti aşağılayan saymaq düz olmaz. Sadəcə, bizdə o biri Azərbaycanı göstərən tekstlər az olduğundan birinci qrup mətnlər gözümüzün qabağını pərdə kimi tutmuşdur. İndinin özündə də mən sovetlərdən öncəki Azərbaycanı "Molla Nəsrəddin" dərgisindəki karikaturalar kollajında gətirirəm. Ancaq konuya dolayı yanaşanda, bəzi sorulara cavab axtaranda o biri Azərbaycanı duymağa başlayıram.

Söylədiyimi örnəklərdə açım. Əhməd bəy Ağaoğlu Parisdə oxuyandan sonra Renan onu Sarbonda saxlamaq istəmişdi.  O isə heç Bakıya da yox, Şuşaya qayıtmışdı. O vaxtlar indiki viza məsələsi yox idi ki, qayıtmağa məcbur olsun. Əgər Şuşa, Bakı "Molla Nəsrəddin" dərgisindəki Azərbaycan olsaydı, Ağaoğlu ora qayıdardımı?!

Bakıda erməni və başqa gəlmə kapitalistlərin gerçək rəqibi Zeynalabdin Tağıyev kimi milyonçularımız idi. Rus imperiyasında qanunçulluq hər halda indiki Avropadakı qədər deyildi ki, bizim neft milyonçularımızın arxasında azman dağ kimi dursun. Sözsüz, yabançı kapitalistlər onları neft sektorundan sıxışdırmağa çalışırdılar. Onların arxasında "Molla Nəsrəddin"dəki Azərbaycan olsaydı, bizim milyonçuların müqavimət gücümü qalardı?!

O dönəmlərdə başqa Azərbaycanın olmasını biz "Əli və Nino" romanından görürük. 1905-ci ildə erməni-müsəlman davasında azərilərin cavabından görürük. Erməni-türk qırğını düşəndə igidliyi ilə məşhur olan Tatoğlu Qara öz adamları ilə ermənilərə qan uddururdu. Ermənilər onu öldürməyə ürək etmədiklərindən, rus əsgərlərini ələ alıb onların vasitəsilə öldürmüşdülər.

Məşhur qaçaq dəli Alı erməni-müsəlman davasında kəndlərdən topladığı 2000 silahlı gənclə Gəncəyə girib düşmənlə vuruşmuşdu.

Başqa bir ilginc olay. "Difai" qurumu Bilal adında bir qarabağlını general Kalasçapovu öldürmək üçün Tiflisə göndərmişdi. Kalasçapov Qarabağda diviziya komandiri olmuşdu və diviziyada qulluq edən ermənilərə mülki paltar geydirib türkləri qırmağa göndərmişdi.

Difai qurumuna mənsub olduğuna görə, Mirzə Məhəmməd adında gənc tutulur, ancaq sübut olmadığı üçün İran sınırlarına sürgün edilir. Gəncə dostları qoymurlar ki, göz bəbəyi kimi sevdikləri Mirzə Məhəmmədin ailəsi korluq çəksin. Onun sürgündə olduğu 5 il ərzində hamısı ailəyə kömək edir.

Sovetlərdən qabaq başqa Azərbaycanın olmasını məmləkətimizdəki qaçaqçılıq hərəkatı da göstərir. Çar rejiminə qarşı bu qədər qaçaq nə Gürcüstanda, nə ermənilərdə olmuşdu. Başqa Azərbaycana Cümhuriyyət hökumətinin qərarları, proqramları və atdığı addımlar da tanıq verir. Biz əgər Ermənistandakı, Gürcüstandakı milli demokratik hökumətlərlə Azərbaycan Cümhuriyyətinin atdığı addımları, qanunvericilik aktlarını tutuşdursaq, Azərbaycanı geridə yox, bəlkə də, irəlidə görərik (bu konu yaxşı dissertasiya mövzusudur). Farslar biz türklərə nə qədər təhqiramiz ləqəblər versə də, bir fakt göz qabağındadır. Bizdəki Əli bəy Hüseynzadələr, Üzeyir bəylər, Rəsulzadələr, Mirzə Cəlillər səviyyəsində və sayında onlarda düşünəri olmamışdı.

V.Veliçko görün "Qafqaz" kitabında azərilər haqqında nə yazır: onlar canlarına-qanlarına görə məğrur, ərdəmli insanlardırlar. İgidlikləri, alicənablıqları ilə seçilirlər. Mənəviyyatca, zəkaca yüksəlməyə həvəslidirlər. Dövlətçiliyə, hakimiyyətə sayğı göstərirlər. Onlarda yaxşı tarixi yaddaş var və igidliyə baş əyirlər. Onlar dindar və düz adamlardır. Dostluğa sadiqdirlər, sözləri üstündə durur, adları üstündə əsirlər. Bu xarakteristika ilə "Molla Nəsrəddin" dərgisindəki azərilər arasındakı fərq şaşırdıcıdır, sanki başqa-başqa uluslardan danışılır.

Tarixi qaynaqlar bildirir ki, 1842-ci ildə təkcə Xəzər vilayətində 605 məktəb vardı və onlarda 5742 uşaq oxuyurdu. Azərbaycanda təkcə Sabirin ifşa etdiyi mollalar iş başında deyildi. Əli bəy Hüseynzadənin babası Qafqaz şeyxülislamı Şeyx Əhməd Səlyani elmə, maarifə böyük rəğbət göstərir, evində ziyalıların toplantısını keçirirdi. Azərbaycanda belə mollalar, axundlar da az deyildi. Əli bəy yazır ki, babası 30 il öncə özümüzdə molla və axundları yetişdirəcək məktəbin proyektini hazırlamışdı. Ancaq çar hakimiyyəti onu qəbul etməmişdi.

Bəs bizdə nə çatışmır?   

Dedim ki, Azərbaycan maarifçiləri islahatçıları yazdıqları əsərlərinin janrının diktəsi ilə milli yaramazları, alçaqları və milli xasiyyətdəki biabırçılıqları göstərməliydilər. Buna görə onları qınamaq olmaz. Olsa, onda gərək almanlar Niççeni, fransızlar Balzakı, Bodleri, ingilislər Dikkensi qınasınlar. Bir də ədəbiyyat özünü yaxşıları öyməyə həsr etməyi sevmir. Bəlli faktdır ki, yazarlar yaramazlıq, alçaqlıq ziddiyyətinə tutulmuş personajları daha güclü və bədii biçimdə göstərirlər. Ədəbiyyatın İuda motivini sevməsi də bundadır.

Sənətdə janrın etgisi altında dünyanın təhrif olunmasını media, publisistik yazılar, sosioloji və başqa araşdırmalar kompensasiya edir. XIX yüzildə və XX yüzilin Sovet öncəsi dönəmində bu kompensasiya yönümündən işlər az görülmüşdü və buna görə nə Mirzə Cəlilin, nə Sabirin suçu var. Sözsüz, onların əsərlərindəki Azərbaycan bizim gözümüzü hətta indi də elə tutub ki, o dönəmdəki o biri Azərbaycanı görə bilmirik və bir də deyim, buna görə Mirzə Cəlili, Sabiri suçlamaq insafsızlıqdır. Ancaq sonra Sovet ideologiyası onlardan istifadə edərək yeni nəsli inandırırdı ki, baxın, Azərbaycan nə gündəydi və biz onu necə düzəltdik. Sovetlərin Mirzə Cəlil və Sabirdən belə istifadə etməsinə görə də onların suçu yoxdur.

Bu yerdə bir formulamı verim: elə adamlar var ki, onlara baxanda Azərbaycana nifrət edirsən, elələri də var ki, onlara baxanda Azərbaycanı sevirsən. Gəlin, Azərbaycanı sevdirən adamlardan olaq! "Mola Nəsrəddin" dərgisinin karikatur adamları Azərbaycana nifrət yaradan kəslər idi. Ancaq, axı, Mirzə Fətəliyə, Mirzə Cəlilə, Sabirə, "Molla Nəsrəddin" dərgisinə baxanda onların timsalında Azərbaycanı sevməyə bilmirsən!       

http://edebiyyatqazeti.az/news/proza/3029-milli-ozunudanlagin-tarixcesine-girisjanr-kodlarinin-toretdiyi-iki-azerbaycan

22.01.2019 14:02

"Dəyərlər" Oxucular Klubu Xanımların sərvəri olan Həzrət Fatimeyi-Zəhranın (s.ə) hüznlü şəhadət günləri ilə əlaqədar bədii gecə keçirib.Bədii gecə mübarək Qurani-Kərimdən ayələrin tilavət olunması ilə başlayıb. Daha sonra tədbiri açan Dəyərlər Oxucular Klubunun moderatoru M.Seyidov həm 20 yanvar şəhidlərini anıb və eyni zamanda şəhadət günlərin müxtəlif formatlarda keçirilməsinin əhəmiyyətinə toxunub.
Giriş sözü ilə çıxış edən ilahiyyatçı-filosof Hacı İlqar İbrahimoğlu Xanım Fatimeyi Zəhranın (s.ə) həyatı və şəxsiyyətindən öyrənilə biləcək dərslərdən danışıb. Hacı İlqar eyi zamanda 20 yanvar şəhidlərinin əziz xatirəsini anaraq, bu tarixin xalqımızın oyanışında, milli-mənəvi kimliyinə qayıdışında oynadığı böyük roldan söz açıb.


Daha sonra dəyərli Əhli-Beyt (ə) məddahı Kərbəlayi Oktay Xanım Zəhra (s.ə) şənində rövzə və mərsiyələri ilə tədbirə zinət qatıb.
Çıxış edən R.Nuri Həzrət Fatimeyi-Zəhranın (s.ə) böyük şəxsiyyətinə və Allah yanında olan məqamına işarə edərək bu kontekstdə vilayət mövzusunda danışıb.
Bundan sonra Əhli-Beyt (ə) məddahı Kərbəlayi Nuran Xanım Zəhra (s.ə) əzasında növhə və mərsiyələrlə Xanımın (s.ə) hüznlü şəhadətini yad edib.

Digər çıxış edən natiq İ.Mehdiyev "Xanım Zəhra (s.ə) və xanımlıq nümunəsi" mövzusunda bədii gecə iştirakçılarına ətraflı məlumat verib.
Digər Əhli-Beyt (ə) məddahı Kərbəlayi Cəsarət də növhə və qəsidələrlə bədii gecəyə xüsusi rəng qatıb.
Çıxış edən İ.Allahverdiyev zamanımızda Xanım Zəhra (s.ə) şəxisyyətinin tanıdılmasının önəmi mövzusunda danışıb.
Tədbir Əhli-Beyt (ə) məddahı Kərbəlayi Elnurun mərsiyələri ilə zinətlənib.
Digər çıxış edən M.Həmzə Xanım Zəhranın (s.ə) adları və künyələrinin mənaları mövzusunda danışıb.
Bədii gecə "Fərəc" duasının oxunması ilə yekunlaşıb.

 
22.01.2019 13:14

Nəriman Qasımoğlu

 

Hər il Amerika Birləşmiş Ştatlarında yanvarın ayının üçüncü bazar ertəsi gününü çağdaş Amerika tarixinin ən parlaq simalarından biri, qaradərililərin siyasi azadlıqlarına qovuşmasında müstəsna xidmətləri olmuş Dr. Martin Lüter Kinq günü kimi bayram edirlər. Bu bayramların bir neçəsində iştirak etmişəm.

Tədbirlərdə aparıcılar hər dəfə onun məşhur "I Have A Dream" ("Mənim bir arzum var") nitqini xatırladanda bu, məndə S.Vurğunun "Zəncinin arzuları" poeması ilə assosiasiya yaradırdı. Bu barədə əvvəllər də yazmışam.

"I Have A Dream" tarixdə ən məşhur nitqlərdən biri kimi qeydə alınıb. Dr. Kinq ehtiraslı və təsirli çıxışında Afrika mənşəli Amerikalıların gələcəyinə yönəlik bərabərlik arzularını dilə gətirmişdi.

Nitqin bu hissəsini bəziləri caz musiqisi qəbilindən “improvizə edilmiş bərabərlik təranələri” kimi təqdim edir. Qaradərili lider təkrar-təkrar “I have a dream” (“Mənim bir arzum var”) deyir. Və hər təkrarında bu arzunun nədən ibarət olduğunu vurğulayır.

Dr.Kinqin 1963-cü ildə etdiyi həmin nitqdən 15 il öncə, 1948-ci ildə S.Vurğun “Zəncinin arzuları" poemasını yazıb. Poemada da qaradərili uca kürsüdən nitq edir, arzularını birər-birər dilə gətirir. Əsərdə sovet ideologiyasına təzim jestləri (“Lenin”, “Qızıl meydan”, “26-lar“, “kommunizm” və s.) ilə müşayiət olunan sətirlər müasir oxucuların bir çoxunda rəğbət yaratmaya bilər. Fəqət vurğulamaq istədiyim mətləb odur ki, zəncinin arzularının ifadə edildiyi nitq müstəvisində şairin qələmə aldığı bu bədii-poetik nümunə ilə Dr. Kinqin nitqi arasında forma və məzmun uyarlığı çox qabarıqdır. Bunu şairlərə xas öncəgörmə kimi də dəyərləndirərdim. Ədəbiyyatda bədii planda verilmiş hansısa ayrıntıların sonralar həyatda təkrarlanmasına dair nümunələr az deyil. Belə nümunələrin əksəriyyətini bir qayda olaraq elmi-bədiiyyat (hazırki ədəbiyyatşünaslığımızda yanlış olaraq sovetlərdən qalma, Rusiyada indi də işlək olan “elmi fantastika” termini işlənir!) janrında yazılmış əsərlərdə görmək olur. “Zəncinin arzuları” isə vurğuladığım mənada fərqli kontekstdədir. Dr. Kinqin məlum adda tarixi nitqi ilə poemada qaradərəli Amerikalının eyni məzmunda çıxışı arasında oxşarlıq heyrət doğurur.

22.01.2019 13:04

Qloballaşan dünyada internet müasir insanının əsas məlumat mənbəyi hesab olunur. İnternetin və mobil telefonların hər evə daxil olması nəticəsində sosial media istifadəçilərinin sayı hər keçən gün artmaqdadır. 2018-ci ilin statistikasına görə, dünyada 4 milyarddan çox insan (dünya əhalisinin sayı 7.7 milyard nəfərdir) internetdən istifadə edir. Bu, dünya əhalisinin təxminən 53%-i deməkdir. Onlardan 3.196 milyardı sosial şəbəkə istifadəçisidir. İstifadəçilərin sayına görə “Feysbuk” ən çox istifadə olunan şəbəkədir. Aparılan araşdırmalara əsasən, sosial şəbəkələrdən ən çox istifadə edənlərin yaşı 18-34 arasında dəyişir. Sosial şəbəkə istifadəçilərinin sayının artan xətlə çoxalmasının əsas səbəblərindən biri də bu platformalarda xidmətlərin pulsuz təqdim edilməsidir. Müqayisə üçün bildirim ki, Azərbaycan əhalisinin 80%-i internet istifadəçisidir. Sosial şəbəkə istifadəçilərinin sayı isə 3 milyondan çoxdur. Bu göstəricilər ölkəmizdə internet azadlığının təmin edilməsi kimi xarakterizə oluna bilər.

İnternetin və sosial şəbəkələrin bizə verdiyi imkan və azadlıqlardan sui-istifadə edilməsi halları günbəgün artmaqdadır. Həmin imkanlar bir çox hallarda kibercinayət əməllərini yerinə yetirmək üçün vasitəyə çevrilir, istifadəçilərin fərdi məlumatları oğurlanır və ya istifadəçilər sosial şəbəkə vasitəsilə hansısa ideoloji mərkəzin qurbanına çevrilir. Məsələn, bu gün ölkəmizdə dövlət və özəl sektorda çalışan vətəndaşlar maaşlarını bank kartı vasitəsilə alır. Bu, özlüyündə bizim fərdi məlumatlarımızın oğurlanması riskini artıran amildir. Yəni hər an kiber hücuma məruz qalma ehtimalı mövcuddur. Digər bir nümunə 2018-ci ilin “Feysbuk işi”dir. Belə ki, Donald Trampın seçki kampaniyası zamanı 87 milyon “Feysbuk” istifadəçisinin məlumatlarının onların xəbəri olmadan Britaniyanın “Cambridge Analytica” şirkəti tərəfindən toplandığı ortaya çıxdıqdan sonra “Feysbuk” şirkətinin icraçı direktoru Mark Zukerberq ABŞ Konqresində ifadə verməyə çağırılmışdı. İddia olunurdu ki, ABŞ Prezidenti Donald Trampın seçki kampaniyasının təşkilatçıları seçki kampaniyası dövründə - 2016-cı ildə potensial seçiciləri səsverməyə cəlb etmək üçün Britaniya şirkətinin xidmətlərindən istifadə ediblər.

Bütün bu faktlar deməyə əsas verir ki, artıq virtual dünyada təhlükəsizliyimiz təhdid altındadır. Bu mənada ideoloji təhlükəsizlik də istisna deyil.

Hesab olunur ki, müasir və qloballaşan dünyada insanın iki kimliyi mövcuddur. Bunlardan biri milli kimlik, digəri isə “virtual kimlik”dir. Bu baxımdan hazırda nüfuzlu “beyin mərkəzləri” “virtual kimliy”in elementlərinin nələrdən ibarət olduğu ilə bağlı məsələləri araşdırır. Çünki sosial şəbəkələrə münasibət və onlardan istifadə üsulları mədəniyyətlərə görə dəyişir. Bəzi ölkələrdə sosiallaşmanın əsas vasitəsi “Feysbuk” hesab edilirsə, bəzilərində isə “İnstaqram”, “Tvitter”, “Telegram” və s.-ə üstünlük verilir. Nəzərə alsaq ki, virtual kimliyi formalaşdıran əsas vasitə sosial şəbəkələrdir, bu zaman belə kimliklərin müxtəlif cəmiyyətlərdə milli kimliklə üst-üstə düşməsi çətindir. Dünya əhalisinin yarısından çoxunun bir-biri ilə sosial şəbəkə vasitəsilə əlaqə qurduğunu nəzərə alsaq, görərik ki, bu məkan böyük bir “ölkəni” (əhalisinin sayına görə) xatırladır. Bu “ölkədə” insanlar fikirlərini sərbəst bölüşür, əlaqə qurur, sevdiyi, sevmədiyi nəsnələri təqdim edir, hər hansı məsələyə münasibət bildirir və s. Bura dünya liderləri, siyasətçilər, tanınmış professor və incəsənət xadimlərindən tutmuş, terrorçuların, radikal cərəyanların nümayəndələri və zərərli dini ideologiya daşıyıcıları kimi insanların ortaq məkanıdır. Belə olan halda, istifadəçilər gün ərzində faydalı məlumatlarla yanaşı, qəbul etmədiyi fikir, ifadə və ya zərərli hesab etdiyimiz ideologiya axınlarına məruz qalmaqdan sığortalanmır. Bu səbəbdən zorakılığın, radikalizmin və zərərli ideologiyaların yayılmasında sosial şəbəkələrin rolu hər keçən gün daha da artır.

BMT-nin İnkişaf Proqramı tərəfindən Afrikada sosial media istifadəsi və radikallaşma ilə bağlı aparılan araşdırmalar zamanı məlum olub ki, informasiya və kommunikasiya texnologiyaları hər iki tərəfi iti olan qılınca bənzəyir. Sosial, siyasi və iqtisadi inkişafa təkan verdiyi halda, radikalizmin genişlənməsi üçün “imkanlar” yaradır. Buna nümunə kimi, “əl-Şabab”, “Boko Haram”, İŞİD və digər terror qruplarının sosial şəbəkələr vasitəsilə təbliğatını göstərmək olar. “Tvitter”, “Yutub” və digər sosial şəbəkə platformaları onlar üçün ucuz və effektli təbliğat vasitəsidir. Heç bir fiziki güc və əlavə resurs sərf etmədən özlərinə tərəfdar toplaya, istifadəçiləri terrorçuya çevirə bilirlər. Ekspertlər hesab edir ki, adıçəkilən terror təşkilatlarına qoşulan “döyüşçü”lərin coğrafiyasının genişlənməsinin əsas səbəbi sosial şəbəkələr vasitəsilə aparılan təbliğatın nəticəsidir. Əvvəllər terrorçular özlərinə tərəfdar toplamaq üçün dünyanın müxtəlif ölkələrinə gedib orada təbliğat işi aparmalı idilər. Lakin bu, bir çox hallarda uğursuz olurdu. Çünki onlar həmin ölkələrin xüsusi xidmət orqanları tərəfindən zərərsizləşdirilir və ya məhv edilirdilər. İnternetin bəşəriyyətə təqdim etdiyi sərhədsiz imkanların insanlığın məhvinə yönəldilməsi ilə bağlı bir neçə faktı qeyd etmək vacibdir. Keçən əsrin 80-ci illərindən etibarən dünyanın müxtəlif bölgələrində yaradılan terror təşkilatlarına “xarici döyüşçülər” cəlb olunub və ya qoşulub. 1980-ci ilin statistikasına görə, “xarici döyüşçülərin” sayı 10 və 30 min arasında dəyişirdi. BMT-nin 2015-ci ildə nəşr etdiyi statistikaya görə, müxtəlif terror təşkilatlarına 100-dən çox ölkədən 40 minə yaxın “xarici döyüşçü” qoşulub. Maraqlısı ondan ibarətdir ki, onların çoxu internetə giriş imkanı yüksək olan ölkələrdən cəlb olunub. (Əlbəttə burada internet amili ilə yanaşı, təhsil, iqtisadiyyat və s. kimi amillər də mövcuddur. Onlar isə bu yazının mövzusu deyil.) Məlumat üçün qeyd edim ki, internetin verdiyi imkanlardan ən çox İŞİD terror təşkilatı “məharətlə” istifadə edib.

Bəs ekstremist və terrorçu qruplar sosial şəbəkə platformalarından təbliğat vasitəsi kimi necə istifadə edirlər? Bununla bağlı saysız empirik analizlər aparılıb və aşağıdakı nəticələrə gəlinib:

  1. İlkin mərhələdə terror qrupu və ya terror qrupu üçün “döyüşçü” yığan istifadəçilər öz zərərli ideologiyalarını rəsmi veb səhifələr, “Feysbuk” səhifələri, şəxsi elektron poçtlar, “Yutub” kanalları və “Tvitter” kimi sosial media platformaları vasitəsilə mesaj, videoçarx, onlayn mühazirə və yazılı sənəd formatlarında bütün istifadəçilərə göndərirlər. Hədəf auditoriya (istifadəçilər) gələn məlumatları ixtiyari, yaxud qeyri-ixtiyari açıb oxuyur və ya izləyir. Bu zaman baxılan məlumatlar həmin istifadəçilərin profilləri vasitəsilə onların dostluq siyahısında olan digər şəbəkə istifadəçilərinin “divarında” görünməyə başlayır. Beləliklə, həmin istifadəçilər də zərərli məlumatlarla tanış olur.
  2. Növbəti mərhələ “Qıf”, yəni “ələkdən keçirmə” adlanır. Sosial şəbəkə platformalarının texniki göstəriciləri imkan verir ki, məlumatı bölüşən şəxs həmin məlumata bildirilən istənilən münasibəti görsün. Bu səbəbdən, “Qıf” üsulu ilə hədəf istifadəçi(lər) seçilir və onlarla virtual dialoq qurulur. Dialoq zamanı hədəf istifadəçiləri cəmiyyətdən uzaqlaşdırmaq üçün bir çox metoddan istifadə edilir. Kompüter arxasında oturan terror qrupunun üzvlərinin çoxu əqli, sosial və tibbi psixologiyanı mükəmməl bilir. Bu səbəbdən ünsiyyət qurduğu qurbanını asanlıqla cəmiyyətdən təcrid edir. “Qıf” üsulu ilə artıq onlar öz qurbanlarını növbəti mərhələyə hazırlayırlar.
  3. Yoluxma mərhələsi. Bu mərhələdə “kristal toxum” təcrübəsindən istifadə olunur. Bu yanaşmada fincandakı su – qurbanlar - tədricən və tam donanadək soyudulur. Zamanla radikalizmi təbliğ edən və onlayn istifadə təlimatları əks olunan kirli məlumatlara məruz qaldıqca beyinləri yuyulmağa, yəni bədii təsvirdəki kimi ifadə etsək, qurbanlar donmağa başlayır. Bu metoddan daha çox “əl-Qaidə” terror təşkilatı istifadə edib.
  4. Sonuncu mərhələ “Aktivləşdirmə” adlanır. Aparılan təbliğat nəticəsində radikallaşan istifadəçilər onlayn təlimatlar vasitəsilə partlayıcı vasitələrdən, silahlardan istifadəni öyrənirlər. Daha sonra qurbana hədəf məkanın seçilməsi prosesi izah edilir və müəyyən edilmiş yerdə partlayışı törədəcəyi vaxt deyilir. Artıq zombiləşmiş qurban həmin məkanı partlatmaq üçün hərəkətə keçir.

Bəs görəsən əsas təbliğat aləti kimi niyə məhz sosial şəbəkə seçilir? Hansı amillər belə sui-istifadə hallarının çoxalmasına gətirib çıxarır?

Bu suallara cavab tapmaq üçün nüfuzlu “beyin mərkəzləri” və alimlər tərəfindən araşdırmalar aparılır. Bu tədqiqatlardan biri də UNESCO tərəfindən hazırlanıb. Qurumun “Sosial media və gənclərin radikallaşması” başlıqlı araşdırmasında sosial şəbəkənin zorakı ekstremizmin təbliğinə imkan yaradan bir sıra xarakterik cəhətləri qeyd olunur:

* Gənclərin çoxluq təşkil etməsi. Gənc auditoriya cəlb etmək, hədəf seçmək baxımından daha rahat və interaktiv platforma hesab edilir;

* Fiziki məkanlarda asanlıqla yayıla bilməyən ekstremizmi, zorakılığı təbliğ edən və s. məzmunlu məlumatların asanlıqla yayılması üçün daha əlverişli olması;

* Sutkanın istənilən vaxtı harada olmağından asılı olmayaraq rahat şəkildə ünsiyyət qurmaq imkanı yaratması;

* İstifadəçilər üçün təkbətək dialoq qurma mühitini gücləndirməsi və nəticədə gənc istifadəçiləri yaşadıqları cəmiyyətdən asanlıqla təcrid etməsi. Sonda həmin gənclər özləri də fərqinə varmadan milli mədəniyyətlərinə yad olan, zərərli ideologiyaların təsiri altına düşür;

* İstənilən yer, məkan, şəxs və s. haqqında məlumatları əlçatan etməsi. Sosial şəbəkə vasitələri radikallaşan istifadəçilərə onlara lazım olan informasiyaları toplamaq və terror aktlarını planlaşdırmaqda “köməklik” göstərir.

İnternetin insan həyatında əhəmiyyəti artdıqca, sosial şəbəkələrin verdiyi imkanlardan sui-istifadə halları da artmağa başlayır. Bu səbəbdən beynəlxalq ictimaiyyət həyəcan təbili çalmağa başlayıb. Terrorla mübarizə sahəsində bir sıra beynəlxalq təşkilatlar tərəfindən qətnamələr qəbul edilir və üzv ölkələrin üzərinə öhdəliklər qoyulur.

Hazırda Avropa Birliyi ölkələri tərəfindən müəyyən addımlar atılmağa başlayıb. Terrorun maliyyələşdirilməsi, sosial şəbəkə vasitəsilə zərərli ideoloji təbliğatların aparılması və s. ilə mübarizə məqsədilə Avropa İttifaqı tərəfindən 2015-ci ilin noyabrında Avropa Terrorizmlə Mübarizə Mərkəzi yaradılıb. Artıq beynəlxalq ictimaiyyət başa düşür ki, sosial şəbəkənin yaratdığı yeni dalğanın qarşısını almaq mümkün deyil. İndi məqsəd bu dalğalardan müdafiə olunmağın yollarını axtarıb tapmaqdır. 

Yuval N. Harari müəllifi olduğu “Sapiens: Bəşəriyyətin qısa tarixi” əsərində yazır ki, insan - onun təbirincə desək, Homo Sapiens - təkamülə uğradıqca yırtıcı heyvanlardan daha təhlükəli olmağa başlayır. Sapiensi yerüstü təhdid kimi təsvir edir. Sapiens Avstraliyaya köçdükdən sonra oradakı meqafaunanı yox etməyə başlayıb: “Avstraliyada yaşayan iri heyvanların qaçmağı öyrənmək üçün vaxtı yox idi. İnsanlar ilk baxışdan təhlükəli deyildi. Qıvraq və əzələli bədənləri, yaxud uzun iti dişləri yox idi. Buna görə də dünyada yaşamış ən böyük kisəli heyvan olan diprotodon bu cılız görkəmli meymunu ilk dəfə gördükdə ona gözucu baxıb yarpaq gövşəməyə qayıdardı. Bu heyvanlar özlərində insana qarşı qorxu hissi inkişaf etdirməliydi, amma bunu edə bilmədən qırılıb yox oldular”. Bu baxımdan sosial şəbəkəni “müasir dövrün Sapinesi” adlandırmaq olar. Çünki sosial şəbəkələr, yuxarıda da qeyd etdiyim kimi, insanda virtual kimlik formalaşdırır. Yaradılmışların ən kamili olsaq da, informasiya və kommunikasiya dediyimiz bu məfhumla necə rəftar etmək lazım olduğunu sürətlə öyrənməli və adekvat addımlar atmalıyıq. Əks təqdirdə, BİZim də Avstraliyada yaşayan nəhəng canlılar kimi “qaçmağı öyrənməyə” vaxtımız olmayacaq.

Rəfi QURBANOV,

Dini Qurumlarla İş üzrə Dövlət Komitəsinin

Xarici əlaqələr şöbəsinin müdir müavini

 
 
21.01.2019 08:46

Rafi Qurbanov

 

 

 

 

Dini qurumlarla iş üzrə dövlət komitəsinin büynəlxalq əlaqələr departamentinin müdir müavini

 

 

 

Bu gün internet müasir dünya insanının əsas məlumat mənbəyi hesab olunur. 2018-ci ilin statistikasına görə dünyada 4 milyardan çox insan (nəzərə alsaq ki, dünya əhalisinin sayı 7.7 milyard nəfərdir) internetdən istifadə edir. Bu dünya əhalisinin təxminən 53%-i deməkdir. Onlardan 3.196 milyardı sosial şəbəkə istifadəçisidir. İstifadəçilərin sayına görə, "Feysbuk" ən çox istifadə olunan şəbəkədir. Aparılan araşdırmalara görə sosial şəbəkə istifadəçilərinin yaş aralığı 18-34 arasında dəyişir.

 

 

 


Hesab olunur ki, müasir və qloballaşan dünya insanın iki kimliyi mövcuddur. Bunlardan biri milli kimlik, digəri isə "Onlayn Kimlik"dir. Hazırda nüfuzlu beyin mərkəzləri "Onlayn Kimliy"in sərhədlərinin nələrdən ibarət olduğu ilə bağlı faktorları araşdırır. Çünki sosial şəbəkələrə münasibət və istifadə üsulları müxtəlif mədəniyyətlərdə fərqlidir. Bir çox ölkədə "Feysbuk" sosiallaşmanın əsas vasitəsi hesab edilirsə, başqa nöktədə "İnstaqram", "Tvitter", "Telegram" və.s-dir.

 

 

Nəzərə alsaq ki, onlayn kimliyi formalaşdıran əsas vasitə sosial şəbəkələrdir, bu zaman belə kimliklərin müxtəlif cəmiyyətlərdə milli kimliklə üst-üstə düşməsi çətindir. dünya əhalisinin yarısından çoxunun bir-biri ilə sosial şəbəkə vasitəsilə əlaqə qurduğunu nəzərə alsaq, görərik ki, bu məkan dünyan ən böyük demokratik "ölkəsidir" (əhalisinin sayına görə). Bu "ölkədə" insanlar fikirlərini sərbəst bölüşür, əlaqə qurur, sevdiyi, sevmədiyi nəsnələri təqdim edir, hər hansı məsələyə münasibət bildirir və.s bu kimi fəaliyyətləri var. Bura dünya liderləri, siyasətçilər, tanınmış professor və incəsənət xadimlərindən tutmuş, terroristlərin, radikal cəryanların nümayəndələri və zərərli dini ideologiya daşıyyıcıları kimi insanların ortaq məkanıdır.

 

 

 

 

Belə olan halda, gün ərzində insanlar faydalı məlumatlarla yanaşı, qəbul etmədiyi fikir, ifadə və ya zərərli hesab etdiyimz ideologiyala axınlarına məruz qalmaqdan sığortalanmır. Bu səbəbdən, zorakılığın, radikalizmin və zərərli ideologiyaların yayılmasında sosial şəbəkələrin rolu günbəgün artır. Bu gün bu məsələ araşdırma mövzusuna çevrilib. Bu araşdırmalardan biri də UNESCO tərəfindən hazırlanıb. UNESCO-nun "Sosial mediya və Gənclərin Radikallaşması" başlıqlı araşdırmasında bir neçə maraqlı nəticəni sizlərin diqqətinə çatdırıram.
Belə ki, sosial şəbəkənin zorakı ekstremizmin təbliğinə imkan yaradan bir sıra xarakterik cəhətləri ilə bağlı aparılan araşdırmada qeyd olunur:
Sosial şəbəkələr...
1. Gənc auditoriyanı cəlb etmək üçün daha rahat və interaktiv platformadır;
2. "Oflayn" mühitdə asanlıqla yayıla bilməyən extremist, zorakılıq təbliğ edən və.s məzmunlu məlumaltların asanlıqla yayılmasına şərait yaradır;
3. 24 saat ünsiyyət qurmaq imkanı verir;
4. İstifadəçilər üçün təkbətək dialoq qurma mühitinin gücləndirir və nəticədə gənc istifadəçilər asanlıqla yaşadıqları cəmiyyətdən izolyasıya olunur. Sonda həmin gənclər özləri də fərqinə varmadan öz mədəniyyətlərinə yad olan, zərərli ideologiyaların təsiri altına düşür;
5. Sosial şəbəkə vasitələri ilə radikallaşan istifadəçilərdən müvafiq məlumatların toplanmasına və terror aktının planlaşdırılmasına "köməklik" göstərir.

 

No photo description available.
 
 
 
 
21.01.2019 00:00

Respublikamızda 2017 və 2018-ci ildə məhsul istehsalının və sənaye xidmətlərinin göstəriciləri

Ötən ilin yanvar-noyabr aylarında Azərbaycanın emal sənayesində 9,632 milyard manatlıq məhsul istehsal edilib və sənaye xarakterli xidmətlər göstərilib.

İstehsal edilən məhsulların siyahısında qida və neft məhsulları, tikinti materialları, rezin və plastik kütlə məmulatları, kağız və karton, içkilər, poliqrafiya məhsulları, elektrik avadanlıqları, avtomobillər, kompüterlər, geyimlər, əczaçılıq məhsulları, zərgərlik məmulatları, tütün məhsulları və sair var.

Sənaye xidmətləri sektorunda isə metallurgiya, kimya, toxuculuq sənayesi sahəsində xidmətlər göstərilib. 2017 və 2018-ci ildə respublikamızda məhsul istehsalının və sənaye xidmətlərinin göstəriciləri ilə Sputnik Azərbaycan-ın infoqrafikasında tanış ola bilərsiniz.

Emal Sənayesi
 

 


Read more: https://sputnik.az/infographics/20190117/418948450/azerbaycanin-emal-senayesi.html

21.01.2019 00:00

Nəriman Qasımoğlu

Yanvarın 20-si ermənilər Fələstində, Beyt-Ləhm şəhərində şənlik edirlər. Tədbir adi şənlik deyil, Fələstin Vəfa agentliyinin yazdığına görə, erməni kilsəsinin bayram etdiyi Məsihin doğum günüdür, miladdır. Onların hər işi kimi bu da saxta bir tarixdə keçirilir.

Əslində Ermənistanda milad bayramı erməni kilsəsinin qərarına əsasən ilin 365 yaxud 366 günündən asılı olaraq ya yanvarın 6, ya da 7-nə düşür. Təkcə Fələstin ərazisində və təkcə ermənilər bunu adətən yanvarın 18-19-da bayram edirlər. Verdikləri izahlar da saxtadır. Guya köhnə təqvimlə 12-13 gün fərqini nəzərdə tutaraq bunu edirlər.

Amma köhnə təqvimlə miladı bayram edənlərin tədbiri yanvarın 6-7-sinə düşür, praslovlar da bunu əski təqvimlə yanvarın 6-7-ndə qeyd edirlər. Eləcə də ermənilər Ermənistanda. Amma Fələstin ərazisində bayram etdiklərini hər il yanvarın 18-19, yaxud 20-sinə salmaqla, yəni köhnə təqvimdə nəzərdə tutulanın da üzərinə 12-13 gün gəlib bunu həyata keçirməklə saxtakarlığa yol verirlər. Bu il Fələstin erməniləri üçün yanvarın 19-u guya milad ərəfəsidir, 20-si isə isə bayram. Tarixləri kimi dinləri də aşkar saxtakarlıq üzərində qərarlaşıb.

20.01.2019 00:00
Biz,   Azərbaycanda   təhsil   alan   iranlı   tələbələrin   Elmi-mədəni   və   İdman   Birliyi bildiririk   ki,1990-cı   il   yanvarın   19-dan   20-nə   keçən   gecədən   29   il   ötməsinə baxmayaraq, Sovet ordusunun Bakıda dinc əhaliyə qarşı törətdiyi dəhşətli qırğını heç bir zaman unutmayacağıq. Həmin gecə Ermənistanın işğalçı iddialarına qarşı çıxan qardaş Azərbaycan xalqı Bakının küçə və meydanlarına  çıxaraq öz  haqqını tələb edirdi.
 
Azərbaycan xalqının qəhrəman oğul və qızları bir nəfər kimi öz etiraz səsini qaldıraraq   dinc   vasitələrlə   hüquqlarının   qorunmasını   istəyirdilər.   Ancaq   Sovet rəhbərliyinin bir başa göstərişi ilə xalqın bu dinc mübarizəsinə qarşı yeridilən qoşun Bakıda   misli   görünməmiş   qanlı   faciəyə   səbəb   oldu.   Belə   ki,   Sovet   qoşunlarının törətdiyi qırğın nəticəsində Bakıda 134 dinc vətəndaş öldürüldü, 600-dən çox insan yaralandı, 800-dən çox adam isə haqsız yerə həbs edildi.
 
 
Qətlə yetirilənlər arasında beş millətin nümayəndələri, o cümlədən uşaqlar, qocalar, qadınlar və əlillər də var idi.Allahın biz insanlara göndərdiyi müqəddəs Quran kitabında buyurulur: “Şəhidlərə ölü deməyin,   onlar   diridirlər   və   Allahın   nemətləri   ilə   faydalanırlar,   ancaq   siz   bunu bilmirsiniz.” Ümumiyyətlə, şəhidlik ölümlərin ən şərəflisidir. Şəhidlər sərvəri İmam Hüseyn əleyhissəlamın gözəl bir kəlamı vardır: “Mən ölümü xoşbəxtlik, zalımlaratabe halda yaşamağı isə zillət sayıram.”Təsadüfi deyil ki, şəhid olmağı əbədi səadətə çatmaq olaraq qəbul edən İran xalqı,xüsusilə də İranın gəncləri bu uca mövqeyə çatmaq məqsədilə mübarizənin ən çətinanlarında ölümə meydan oxudular və şəhid olmağa belə hazır oldular. İran Prezidentimöhtərəm Həsən Ruhani şəhidləri böyük qüdrət və mühüm bir sərmayə adlandıraraqdemişdir: “Fədakarlıq dərsini şəhidlər və əlillər, habelə onların ailələrindən öyrənmək lazımdır.”
 
Bəli, artıq 29 ildir ki, dünya,   o cümlədən də İran xalqı qanlı 20 Yanvar faciəsini Azərbaycan   xalqının   Ümumxalq   hüzn   günü   kimi   qeyd   edir.   Biz   bu   münasibətlə müxtəlif   tədbirlər,   o   cümlədən   konfranslar,   sərgilər   təşkil   etməklə   Azərbaycanahəmdərd olduğumuzu nümayiş etdiririk. Biz, iranlı tələbələrin Azərbaycandaki birliyi olaraq 20 Yanvar faciəsinin xatirəsini dərin ehtiramla yad edir və bəşəriyyətə qarşı törədilən hər növ bütün cinayətləri pisləyirik.
 
Allah bütün  şəhidlərimizə rəhmət eləsin!


XƏBƏR LENT

ƏN ÇOX OXUNAN XƏBƏRLƏR